Thực tiễn cho thấy tình trạng thu thập, sử dụng, chia sẻ và mua bán trái phép thông tin của người tiêu dùng diễn ra phổ biến, trong khi người tiêu dùng thường không có khả năng kiểm soát cách thức thông tin của mình bị khai thác, điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải hoàn thiện khung pháp lý về bảo vệ thông tin của người tiêu dùng...
CÂU CHUYỆN CỦA ZALO VÀ NHỮNG LỖ HỔNG CỦA LUẬT PHÁP
Thời điểm đầu tháng 1 năm nay, thông tin từ Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, Bộ Công thương cho biết, qua công tác kiểm tra việc chấp hành pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, đơn vị đã ban hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với Công ty Cổ phần Tập đoàn VNG - đơn vị vận hành quản lý nền tảng Zalo với số tiền 810 triệu đồng.
Về lý do ban hành quyết định xử phạt, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia nêu rõ doanh nghiệp không thiết lập phương thức để người tiêu dùng lựa chọn phạm vi thông tin đồng ý cung cấp và bày tỏ sự đồng ý hoặc không đồng ý theo quy định đối với một số thông tin. Bên cạnh đó, công ty không có cơ chế để người tiêu dùng lựa chọn việc cho phép hoặc không cho phép thực hiện việc sử dụng thông tin của người tiêu dùng để quảng cáo, giới thiệu sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ và hoạt động có tính chất thương mại khác.
Đặc biệt, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia cũng xác định VNG đã quy định các điều khoản không được phép trong điều kiện giao dịch chung, đồng thời không nêu cụ thể thời điểm áp dụng của các điều kiện giao dịch này.
Zalo cũng không công khai quy trình tiếp nhận và giải quyết phản ánh, yêu cầu, khiếu nại của người tiêu dùng theo hình thức niêm yết ở vị trí dễ nhìn thấy tại trụ sở, địa điểm kinh doanh và đăng tải trên trang thông tin điện tử, phần mềm ứng dụng theo quy định. Không công khai cho người tiêu dùng dễ bị tổn thương các nội dung, cơ chế, chính sách áp dụng với người tiêu dùng dễ bị tổn thương theo quy định.
Với các hành vi đó, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia đã yêu cầu Công ty Cổ phần Tập đoàn VNG chấm dứt các hành vi vi phạm, chủ động rà soát và hoàn thiện các nội dung, chính sách, bảo đảm tuân thủ đầy đủ, chính xác các quy định của pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Sau đó, Công ty Cổ phần Tập đoàn VNG đã thể hiện tinh thần cầu thị, chủ động phối hợp với Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia để rà soát, cập nhật và hoàn thiện nội dung, chính sách liên quan.
Từ ví dụ của Công ty Cổ phần Tập đoàn VNG và thực tiễn thực thi quy định về bảo vệ thông tin của người tiêu dùng nhiều ý kiến bày tỏ trong quá trình áp dụng pháp luật còn nhiều cách hiểu, cách làm khác nhau, tạo ra sự không thống nhất trong triển khai.
Cụ thể về quy định thể hiện sự đồng ý của người tiêu dùng đối với các phạm vi thu thập, mục đích sử dụng thông tin của người tiêu dùng còn chưa rõ ràng, đầy đủ, có thể tiềm ẩn nguy cơ bỏ lọt nội dung bảo vệ thông tin của người tiêu dùng.
Việc thu thập và sử dụng thông tin của người tiêu dùng trong các giao dịch số đang ngày càng trở thành một vấn đề nhạy cảm, khi người tiêu dùng chưa hoàn toàn kiểm soát được các mục đích và phạm vi sử dụng thông tin của người tiêu dùng của mình.
Thêm vào đó, các hành vi gian lận, lừa đảo trong môi trường thương mại điện tử cũng làm gia tăng các khiếu nại liên quan đến quyền lợi người tiêu dùng. Các vấn đề này đòi hỏi sự điều chỉnh kịp thời trong các quy định pháp lý để phù hợp với xu thế phát triển của công nghệ, phù hợp với yêu cầu của thực tiễn đối với việc truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa, phòng chống, đấu tranh với vấn nạn hàng gian, hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc, xuất xứ.
SỰ CẦN THIẾT PHẢI SỬA LUẬT
Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đã bước đầu ghi nhận nghĩa vụ bảo mật thông tin của tổ chức, cá nhân kinh doanh, tuy nhiên các quy định còn mang tính nguyên tắc, chưa theo kịp thực tiễn phát triển của môi trường số.
Luật chưa quy định rõ phạm vi thông tin cần được bảo vệ, điều kiện thu thập và sử dụng thông tin, cũng như quyền của người tiêu dùng trong việc tiếp cận, chỉnh sửa, yêu cầu xóa bỏ hoặc hạn chế xử lý thông tin cá nhân.
Bên cạnh đó, trách nhiệm pháp lý của các chủ thể trung gian như sàn thương mại điện tử, nền tảng số đối với việc bảo vệ thông tin người tiêu dùng còn chưa được xác định cụ thể.
Do đó, việc sửa đổi Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng là cần thiết nhằm thiết lập cơ chế bảo vệ thông tin của người tiêu dùng một cách toàn diện và hiệu quả hơn. Sửa đổi Luật giúp làm rõ nguyên tắc thu thập, sử dụng và bảo mật thông tin của người tiêu dùng trên cơ sở sự đồng ý rõ ràng, minh bạch; tăng cường nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân kinh doanh trong việc bảo đảm an toàn thông tin; đồng thời xác lập các quyền cụ thể của người tiêu dùng đối với dữ liệu của mình. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để nâng cao khả năng tự bảo vệ của người tiêu dùng trong các giao dịch tiêu dùng hiện đại.
Hơn nữa, việc hoàn thiện cơ chế bảo vệ thông tin của người tiêu dùng còn nhằm bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật, phù hợp với các quy định pháp luật liên quan về an ninh mạng, giao dịch điện tử và bảo vệ dữ liệu cá nhân, cũng như tiệm cận với các chuẩn mực và thông lệ quốc tế. Qua đó, sửa đổi Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng không chỉ đáp ứng yêu cầu bảo vệ quyền lợi chính đáng của người tiêu dùng mà còn góp phần xây dựng môi trường kinh doanh số minh bạch, an toàn và bền vững.
NHỮNG KHUYẾN NGHỊ VỚI DOANH NGHIỆP
Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia thông tin, qua tiếp nhận phản ánh của người dân và theo dõi thực tiễn thị trường đơn vị nhận thấy vẫn còn tồn tại những cách thức triển khai chính sách xử lý dữ liệu cá nhân có thể làm phát sinh rủi ro cho người tiêu dùng và chưa phù hợp với quy định của pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng như: yêu cầu người dùng phải đồng ý toàn bộ nội dung liên quan đến việc thu thập, sử dụng thông tin cá nhân mới có thể tiếp tục sử dụng dịch vụ; quy định phạm vi xử lý dữ liệu theo hướng chung chung, bao trùm nhiều mục đích khác nhau mà chưa thể hiện rõ sự lựa chọn của người tiêu dùng; hoặc có thiết kế phương thức lựa chọn nhưng các ô tick đã được điền sẵn, dẫn đến không đảm bảo quyền lựa chọn thực chất cho người tiêu dùng.
Từ thực tế trên, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia khuyến nghị doanh nghiệp cần rà soát, hoàn thiện chính sách thu thập, sử dụng thông tin người tiêu dùng cho phù hợp với Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Cụ thể, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia cho rằng doanh nghiệp cần xây dựng quy tắc bảo vệ thông tin áp dụng chung cho người tiêu dùng với các nội dung: mục đích thu thập thông tin; phạm vi sử dụng thông tin; thời hạn lưu trữ thông tin và biện pháp bảo vệ thông tin, bảo đảm an toàn thông tin của người tiêu dùng; Thiết lập phương thức rõ ràng để người tiêu dùng lựa chọn phạm vi thông tin đồng ý cung cấp và bày tỏ sự đồng ý hoặc không đồng ý.
Đặc biệt, doanh nghiệp phải có cơ chế để người tiêu dùng lựa chọn việc cho phép hoặc không cho phép chia sẻ, tiết lộ, chuyển giao thông tin cho bên thứ ba và sử dụng thông tin của người tiêu dùng để quảng cáo, giới thiệu sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ và hoạt động có tính chất thương mại khác. Thực hiện yêu cầu của người tiêu dùng về kiểm tra, chỉnh sửa, cập nhật, hủy bỏ, chuyển giao hoặc ngừng chuyển giao thông tin của người tiêu dùng cho bên thứ ba hoặc cung cấp cho người tiêu dùng công cụ, thông tin để tự thực hiện theo quy định của pháp luật, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia khuyến nghị.
Song song đó, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia cho nêu quan điểm doanh nghiệp không yêu cầu người tiêu dùng phải đồng ý cho tổ chức, cá nhân kinh doanh thu thập, lưu trữ, sử dụng thông tin của người tiêu dùng là điều kiện để giao kết hợp đồng, điều kiện giao dịch chung, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.
Việc tuân thủ đầy đủ các quy định nêu trên không chỉ là nghĩa vụ pháp lý, mà còn là yếu tố quan trọng để củng cố niềm tin của người tiêu dùng, góp phần xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, bền vững trên thị trường.
