Số liệu công bố ngày 4/4 của Tổng cục Thống kê cho thấy nền kinh tế Việt Nam duy trì đà tăng trưởng ấn tượng trong quý 1/2026, song những biến động từ thị trường năng lượng toàn cầu đang tạo ra thách thức đáng kể cho các quý tiếp theo.
Cụ thể, GDP quý 1/2026 tăng 7,83% so với cùng kỳ, thấp hơn mức 8,46% của quý 4/2025 nhưng vẫn vượt dự báo 7,0% của UOB và mức 7,60% của Bloomberg. Diễn biến này phù hợp với xu hướng thường thấy khi hoạt động kinh tế chững lại trong quý đầu năm do số ngày làm việc giảm bởi kỳ nghỉ Tết.
Tăng trưởng GDP của Việt Nam trong quý 1/2026 đạt 7,83%
Động lực tăng trưởng tiếp tục đến từ các ngành sản xuất chế biến, xây dựng và dịch vụ, trong bối cảnh xuất khẩu duy trì tốc độ cao. Tổng kim ngạch xuất khẩu đạt 122,93 tỷ USD, tăng 19,1% so với cùng kỳ, trong khi nhập khẩu tăng mạnh hơn, ở mức 27%, lên 126,57 tỷ USD, khiến thâm hụt thương mại đạt mức 3,64 tỷ USD, so với mức thặng dư 3,09 tỷ USD trong quý 4/2025
Mỹ tiếp tục là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam với kim ngạch 33,9 tỷ USD, tăng 24,2% so với cùng kỳ và chiếm khoảng 28% tổng xuất khẩu. Trong khi đó, ngành chế biến chế tạo, trụ cột của nền kinh tế, ghi nhận mức tăng trưởng 9,73%, tương đương quý trước và cao hơn cùng kỳ năm 2025.
Dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) cũng duy trì xu hướng tích cực, với vốn thực hiện đạt 5,41 tỷ USD trong ba tháng đầu năm, tăng 9,1%. Xu hướng này phản ánh việc các doanh nghiệp quốc tế tiếp tục mở rộng đầu tư vào Việt Nam nhằm đa dạng hóa chuỗi cung ứng trước những thay đổi của môi trường thương mại toàn cầu.
Tuy nhiên, điểm đáng lo ngại bắt đầu xuất hiện từ cuối quý 1 khi áp lực lạm phát gia tăng rõ rệt. Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) toàn phần trong tháng 3/2026 tăng 4,65% so với cùng kỳ, vượt mục tiêu 4,5% của Ngân hàng Nhà nước, sau khi chỉ ở mức bình quân 2,94% trong hai tháng đầu năm.
Nguyên nhân chính của đà tăng này đến từ giá năng lượng leo thang, kéo theo chi phí vận tải tăng mạnh. Nhóm giao thông, chiếm 9,7% rổ CPI, tăng tới 10,8%, đảo chiều so với xu hướng giảm trước đó. Tác động lan tỏa của giá nhiên liệu đã bắt đầu ảnh hưởng đến mặt bằng giá tiêu dùng và chi phí sản xuất.
Chỉ số CPI toàn phần trong tháng 3/2026 tăng 4,65%
Để ứng phó, Chính phủ đã sử dụng Quỹ bình ổn xăng dầu nhằm hạn chế biến động giá, đồng thời một số hãng hàng không buộc phải cắt giảm công suất do thiếu hụt nhiên liệu bay. Việt Nam cũng tạm dừng một số loại thuế đối với xăng dầu và nhiên liệu bay đến ngày 15/4 nhằm đảm bảo nguồn cung trong nước.
Song song đó, các chính sách dài hạn như thúc đẩy chuyển đổi sang xe điện và nhiên liệu sinh học đang được đẩy nhanh, dù khó có thể giải quyết các gián đoạn ngắn hạn do xung đột địa chính trị gây ra. Theo Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân, nguồn cung nhiên liệu hiện vẫn đủ đáp ứng nhu cầu đến hết tháng 4/2026.
Cú sốc năng lượng bắt nguồn từ căng thẳng tại Trung Đông, đặc biệt liên quan đến eo biển Hormuz đang tạo ra áp lực lớn không chỉ về giá mà cả nguồn cung. Giá dầu Brent dao động trong khoảng 100 - 110 USD/thùng đã trực tiếp đẩy chi phí vận tải và logistics tăng cao. Không chỉ năng lượng, Trung Đông còn là nguồn cung quan trọng của nhiều nguyên liệu đầu vào như hóa dầu, nhựa, phân bón, kim loại và khí hiếm. Do đó, nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng trên diện rộng đang gia tăng nếu xung đột kéo dài.
Trong bối cảnh này, mục tiêu tăng trưởng 10% cho cả năm 2026 của Việt Nam được đánh giá là khó khả thi. Để đạt được mục tiêu, các quý còn lại phải duy trì mức tăng trưởng tối thiểu 10%, điều được xem là thách thức lớn khi nền kinh tế toàn cầu đang đối mặt nhiều bất định.
Ngoài ra, rủi ro từ chính sách thương mại của Mỹ cũng là yếu tố cần theo dõi, đặc biệt khi Việt Nam có thể đối mặt với các cuộc điều tra thương mại theo Điều khoản 301 hoặc các biện pháp tương tự. Dù đã cho thấy khả năng thích ứng tốt trong năm 2025, triển vọng vẫn phụ thuộc vào quy mô và thời điểm áp dụng các chính sách mới.
Trước những yếu tố trên, dự báo tăng trưởng GDP Việt Nam năm 2026 đã được điều chỉnh giảm xuống 7%, từ mức 7,5% trước đó. Giai đoạn khó khăn nhất được dự báo rơi vào quý 2 và quý 3, khi giá năng lượng duy trì ở mức cao và nguồn cung bị siết chặt, trước khi có thể hạ nhiệt vào cuối năm.
Tăng trưởng GDP dự kiến đạt 6,5% trong quý 2, 6,8% trong quý 3 và 7% trong quý 4, đều thấp hơn các dự báo trước đó. Tuy nhiên, các kịch bản này vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro điều chỉnh, tùy thuộc vào diễn biến địa chính trị toàn cầu.
Trong bối cảnh lạm phát được dự báo sẽ tiếp tục tăng trong các tháng tới và vượt xa mục tiêu 4,5%, trọng tâm điều hành sẽ dồn vào lập trường chính sách của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Do đà tăng giá hiện nay chủ yếu bắt nguồn từ các yếu tố phía cung, việc thắt chặt chính sách tiền tệ không được xem là phản ứng phù hợp. Thay vào đó, Ngân hàng Nhà nước nhiều khả năng duy trì lãi suất tái cấp vốn ở mức 4,5% trong suốt năm 2026 nhằm hỗ trợ tăng trưởng.
Theo ông Suan Teck Kin, Giám đốc Khối Nghiên cứu thị trường và Kinh tế toàn cầu của UOB, Việt Nam trong giai đoạn 2026 - 2027 sẽ đối mặt nhiều thách thức, từ nguy cơ Mỹ áp thuế đến biến động năng lượng toàn cầu, khiến chi phí sản xuất và vận hành của doanh nghiệp gia tăng đáng kể.
Dù vậy, điểm sáng nằm ở việc Chính phủ đang đẩy mạnh đầu tư công, coi đây là “nút thắt” cần tháo gỡ để thúc đẩy tăng trưởng dài hạn. Các dự án hạ tầng giao thông, logistics, năng lượng, hạ tầng số, y tế và giáo dục đang được tăng tốc triển khai. Việc tinh gọn bộ máy hành chính trong năm qua, như sáp nhập các tỉnh và bộ ngành hay áp dụng tiếng Anh trong công vụ, cũng được xem là những bước đi tích cực, góp phần nâng cao hiệu quả và năng suất hoạt động.
Đáng chú ý, đảm bảo an ninh năng lượng đã trở thành ưu tiên hàng đầu trong năm 2026. Chính phủ đặt mục tiêu xây dựng dự trữ nhiên liệu đủ dùng trong 90 ngày, đồng thời triển khai hàng loạt giải pháp như tạm dừng thuế nhiên liệu, sử dụng Quỹ bình ổn, thúc đẩy ngoại giao năng lượng, tiết kiệm điện và phát triển nhiên liệu sinh học.
Việc xem xét cho phép doanh nghiệp xăng dầu tự quyết giá bán lẻ dưới sự giám sát của cơ quan quản lý cũng được kỳ vọng sẽ giúp thị trường vận hành theo tín hiệu cung - cầu, góp phần nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực.
