Zwickau, một thành phố ở phía đông nước Đức, có thể không nổi tiếng bằng “kinh đô ô tô” Detroit của nước Mỹ. Tuy nhiên, toàn bộ nền kinh tế của thành phố này đều xoay quanh những phương tiện chạy động cơ đốt trong kể từ khi August Horch thành lập Audi tại đây vào đầu thế kỷ 20.
Vì vậy, khi Volkswagen tuyên bố vào năm 2018 rằng họ sẽ chuyển đổi nhà máy Zwickau để chỉ sản xuất xe điện, đó là một vấn đề lớn. Trên thực tế, nhà máy này trước đây là nơi tuyển dụng tư nhân lớn nhất trong khu vực.
Michael Fuchs, người đã làm việc tại nhà máy Zwickau hơn một phần tư thế kỷ cho biết: “Rất nhiều người tỏ ra nghi ngờ. Họ tự hỏi: “Chuyện gì sẽ xảy ra?”
CHUYỆN GÌ SẼ XẢY RA?
Volkswagen đã đóng cửa các dây chuyền lắp ráp sản xuất những chiếc xe hatchback Golf nổi tiếng của mình và chuyển đổi nhà máy để sản xuất sáu mẫu xe điện. Nhà máy được tu sửa lại có thể sản xuất một chiếc ô tô mỗi phút và vận chuyển ra ngoài bằng tàu hỏa.
Đó là trường hợp hiếm hoi về việc một nhà máy ô tô lớn chuyển đổi hoàn toàn từ động cơ đốt trong sang sử dụng năng lượng pin, khiến Zwickau trở thành trường hợp điển hình cho một câu hỏi lớn mà ngành công nghiệp ô tô đang phải đối mặt.
Xe điện có ít bộ phận hơn nhiều so với xe chạy xăng - không có bộ tản nhiệt, ống xả, bình xăng, đai quạt hoặc hộp số phức tạp. Do đó, nhiều công nhân ô tô, giám đốc điều hành và chính trị gia đã đưa ra giả thuyết rằng những chiếc ô tô như vậy sẽ cần ít công nhân hơn, dẫn đến tình trạng thất nghiệp hàng loạt ở các thị trấn và thành phố có nhà máy trên toàn thế giới.
Zwickau, nơi có hơn 10.000 người làm việc cho Volkswagen và hàng chục nghìn người khác làm việc cho các nhà cung cấp, dường như đã tránh được những hậu quả thảm khốc đó. Việc làm không bị sụt giảm nghiêm trọng và các nhà cung cấp phụ tùng xe động cơ đốt trong không bị buộc phải phá sản hàng loạt. Kinh nghiệm của họ mang lại một số bài học đầy hy vọng cho những nơi khác phụ thuộc vào ngành công nghiệp ô tô.
Tuy nhiên, người dân ở Zwickau vẫn cảm thấy bất an.
Mặc dù kinh nghiệm của Zwickau cho thấy rằng việc chuyển đổi sang xe điện bản thân sẽ không dẫn đến sự khốn cùng về kinh tế, nhưng công nghệ này và các công nghệ mới khác đang làm rung chuyển ngành này theo những cách mà vẫn có thể gây đau đớn cho các công ty lâu đời và người lao động của họ.
Một thay đổi lớn đã được nhìn thấy ở Đức và phần còn lại của châu Âu là sự tăng trưởng nhanh chóng của các nhà sản xuất ô tô điện trẻ Trung Quốc như BYD và SAIC. Những công ty này đang ngày càng thu hút khách hàng khỏi các đối thủ lâu đời như Volkswagen, nhà sản xuất ô tô lớn thứ hai thế giới sau Toyota.
“Câu hỏi đặt ra là: Nhìn chung khả năng di chuyển sẽ thay đổi bao nhiêu?” Thomas Knabel, người lãnh đạo địa phương Zwickau của IG Metall, công đoàn đại diện cho công nhân Volkswagen cho biết. “Trong tương lai, liệu Volkswagen có còn hiện diện?”
Chiếc xe điện bán chạy nhất ở châu Âu là mẫu xe thể thao đa dụng Model Y của Tesla, được sản xuất tại một nhà máy cách Zwickau gần Berlin khoảng 245 dặm về phía bắc. Theo Schmidt Automotive Research, năm ngoái, Volkswagen đã chỉ bán được khoảng nửa con số đó, với mẫu ID.4.
Trong tương lai, liệu Volkswagen có còn hiện diện?
Doanh số bán hàng đáng thất vọng đã khiến Volkswagen phải cắt giảm ca làm việc tại một trong hai dây chuyền lắp ráp của mình ở Zwickau, nơi công ty sản xuất ID.4, ID.5, hai mẫu xe Audi và hai mẫu xe điện nhỏ.
Quyết định này minh họa nhược điểm của việc sử dụng toàn diện xe điện. Các nhà sản xuất ô tô lâu đời khác đã phòng ngừa các vụ đặt cược của mình, sản xuất xe điện và ô tô chạy bằng nhiên liệu trong cùng một nhà máy, cho phép họ điều chỉnh theo doanh số bán hàng biến động.
Ian Greer, giáo sư nghiên cứu tại Đại học Cornell, người đã nghiên cứu khu vực xung quanh Zwickau cho biết: “Đó là một dự án tham vọng hơn nhiều so với bất kỳ dự án nào tôi biết ở Bắc Mỹ. VW đã gặp rủi ro lớn hơn nhiều”.
Với việc nhà máy hoạt động dưới công suất, một số người ở Zwickau tự hỏi liệu xe điện của Volkswagen có đủ hấp dẫn hay không.
VẪN ỔN
Max Jankowsky, chủ tịch Phòng Thương mại khu vực cho biết ông rất thất vọng vì không nhìn thấy bất kỳ chiếc Volkswagens nào trong chuyến đi gần đây tới Dubai. Ông Jankowsky, đồng thời là chủ tịch của một công ty sản xuất các bộ phận bằng gang cho các nhà cung cấp của Volkswagen và các nhà sản xuất khác cho biết: “Chỉ có Tesla, Tesla và Tesla”.
Các giám đốc điều hành của Volkswagen cho biết họ kỳ vọng doanh số bán hàng sẽ tăng trong năm nay khi hãng bắt đầu bán các mẫu xe mới, bao gồm xe ga và xe tải, nhắm vào các phân khúc thị trường mà Tesla không tham gia.
Oliver Blume, giám đốc điều hành của Volkswagen cho biết vào tháng trước trong một tuyên bố: “Chúng tôi nhận thức được những thách thức hiện tại của mình và đang giải quyết chúng một cách nghiêm ngặt”.
Các quan chức địa phương, lãnh đạo doanh nghiệp và đại diện công nhân cho biết, ít nhất trong ngắn hạn, tổn thất đối với nền kinh tế địa phương do việc chuyển đổi nhà máy Zwickau gây ra là khá nhẹ nhàng.
Theo một nghiên cứu của AMZ Saxony, nhu cầu về công nhân sản xuất linh kiện điện tử ngày càng tăng phần lớn đã bù đắp cho tình trạng mất việc làm từ các dây chuyền sản xuất sản xuất các bộ phận cho ô tô động cơ đốt trong.
Dirk Vogel, giám đốc điều hành của AMZ cho biết: “Nhìn chung, không có nhiều chuyện xảy ra như vậy”.
Volkswagen, các doanh nghiệp và quan chức địa phương đã phối hợp nỗ lực chuẩn bị cho người lao động và doanh nghiệp, giảm thiểu tác động.
Nhà sản xuất ô tô này đã mở rộng cơ sở đào tạo ở Zwickau để dạy nhân viên về công nghệ xe điện. Để đào tạo sự nhiệt tình, Volkswagen đã cho công nhân mượn ô tô chạy bằng pin trong vài ngày. Đại học Khoa học Ứng dụng West Saxon ở Zwickau, một trường cao đẳng công lập tập trung mạnh vào ngành công nghiệp ô tô, đã mở rộng các khóa học liên quan đến công nghệ xe điện.
Các nhà cung cấp đã phát triển các linh kiện mới cho xe điện để thay thế các sản phẩm có nguy cơ trở nên lỗi thời. Eberspächer, một nhà cung cấp của Đức có nhà máy cách Zwickau 60 dặm về phía đông, gần Dresden, đã bắt đầu cung cấp hệ thống kiểm soát nhiệt độ cho xe điện bên cạnh hệ thống khí thải cho ô tô thông thường.
Một số nhà cung cấp đã phải chịu thiệt hại. GKN Driveline, công ty sản xuất trục truyền động không cần thiết trong hầu hết ô tô điện đang đóng cửa một nhà máy ở Zwickau và chuyển sản xuất sang Hungary. Nhưng GKN không cung cấp cho Volkswagen và việc đóng cửa dường như là một phản ứng trước những xu hướng rộng lớn hơn trong ngành và chi phí lao động của Đức. GKN đã không trả lời yêu cầu bình luận.
Công nghệ mới cũng đã tạo ra việc làm, trong đó có 175 việc làm tại FDTech, có trụ sở tại thành phố Chemnitz gần đó. Công ty này, thuộc sở hữu một phần của Volkswagen, là một trong năm công ty trong khu vực đang phát triển công nghệ lái xe tự động.
Dĩ nhiên, Zwickau cũng được hưởng lợi từ một số vận may trên trời rơi xuống. Nhiều nhà cung cấp địa phương sản xuất ghế ngồi, bảng điều khiển, thiết bị sơn hoặc các sản phẩm khác mà xe điện cũng cần như ô tô chạy xăng.
Do thiếu thợ điện, kỹ sư và công nhân lành nghề khác, tỷ lệ thất nghiệp ở bang Saxony, trong đó có Zwickau, chỉ tăng ở mức khiêm tốn. Con số này là 6,6% trong tháng 3 trong bối cảnh kinh tế nói chung đang suy thoái, tăng từ mức 6,3% một năm trước đó.
Karsten Schulze, giám đốc điều hành của FDTech cho biết: “Sẽ có những nhà cung cấp biến mất. Nhưng những công nhân lành nghề sẽ ngay lập tức được săn lùng”.
Trên thực tế, trong lịch sử, nhà máy Zwickau đã sống sót qua nhiều biến động. Nhà máy này từng được chuyển đổi để sản xuất xe Trabant đơn giản. Những chiếc xe phun ra ống xả màu xanh và có thân xe làm bằng nhựa vì thiếu thép. Họ không thể cạnh tranh với ô tô phương Tây sau khi nước Đức thống nhất vào năm 1991. Hàng nghìn công nhân Trabant bị mất việc làm. Đến cuối những năm 1990, tỷ lệ thất nghiệp trong khu vực đã vượt 20%.
Volkswagen mua lại nhà máy Zwickau sau đó và dần dần mở rộng thành một trong những địa điểm sản xuất lớn nhất của công ty. Việc chuyển đổi sang ô tô điện quan trọng đến mức Angela Merkel, thủ tướng Đức lúc bấy giờ, đã tham dự một buổi lễ vào năm 2019, khi mẫu xe chạy bằng pin đầu tiên lăn bánh khỏi dây chuyền lắp ráp.
Không phải tất cả mọi người ở Zwickau đều là fan của ô tô điện. Nhiều người đã phàn nàn rằng người Đức đang bị buộc phải mua xe điện.
Trong khi đó, chính phủ quốc gia, do Thủ tướng Olaf Scholz, một đảng viên Đảng Dân chủ Xã hội đứng đầu, đã khiến nhiều người ở Zwickau tức giận khi đột ngột cắt giảm trợ cấp cho xe điện vào năm ngoái để đối phó với cuộc khủng hoảng ngân sách. Doanh số bán xe điện ở Đức giảm 14% trong ba tháng đầu năm, mặc dù vẫn chiếm 12% tổng số ô tô mới.
Tuy nhiên, rất ít người ở Zwickau đang muốn Volkswagen quay trở lại sản xuất ô tô chạy bằng xăng.
“Với quá trình chuyển đổi sang công nghệ mới, câu hỏi luôn là: Bạn là người đầu tiên hay người cuối cùng?” Constance Arndt, thị trưởng của Zwickau cho biết. “Tôi nghĩ là người đầu tiên luôn tốt hơn”.
