Trong 9 tháng năm 2019 có 9 doanh nghiệp được cấp có thẩm quyền phê duyệt phương án cổ phần hóa. Tổng giá trị của 9 doanh nghiệp là 780 tỷ đồng, trong đó giá trị vốn Nhà nước là 670 tỷ đồng.
Lũy kế giai đoạn 2016 đến tháng 9/2019, đã có 168 doanh nghiệp được cấp có thẩm quyền phê duyệt phương án cổ phần hóa với tổng giá trị doanh nghiệp là 443.056 tỷ đồng, trong đó giá trị vốn nhà nước là 206.694 tỷ đồng.
Doanh nghiệp còn ngại đổi mới
Tuy nhiên trong 168 doanh nghiệp đã cổ phần hóa chỉ có 36/128 doanh nghiệp cổ phần hóa thuộc danh mục cổ phần hóa theo công văn và quyết định của Thủ tướng (đạt 28% kế hoạch). Số doanh nghiệp còn phải thực hiện cổ phần hóa theo kế hoạch tính đến hết năm 2020 là 92 doanh nghiệp.
Bộ trưởng Bộ Tài chính Đinh Tiến Dũng nhận định, tình hình thưcj hiện cổ phần hoá theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ là rất chậm. Những đơn vị còn nhiều doanh nghiệp thuộc danh sách phải thực hiện cổ phần hoá đến năm 2020 đó là: TP. Hà Nội cổ phần hoá 13 doanh nghiệp (4 tổng công ty), chiếm 14% kế hoạch; TP. Hồ Chí Minh cổ phần hoá 38 doanh nghiệp (11 tổng công ty), chiếm 40% kế hoạch; Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp phải cổ phần hoá 6 doanh nghiệp (3 tập đoàn, 3 tổng công ty); Bộ Công thương 4 doanh nghiệp (3 tổng công ty); Bộ Xây dựng cổ phần hoá 2 tổng công ty.
Về kế hoạch thoái vốn, theo Quyết định số 1232/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ thì giai đoạn 2017 – 2020 phải thực hiện thoái khoảng 60.000 tỷ đồng vốn nhà nước tại các doanh nghiệp.
Giai đoạn từ năm 2016 đến tháng 9/2019, cả nước đã thoái được 24.510 tỷ đồng, thu về 170.629 tỷ đồng, trong đó phần lớn là số vốn đã thoái tại các tập đoàn, tổng công ty nhà nước.
Những đơn vị còn nhiều doanh nghiệp phải thực hiện thoái vốn với giá trị lớn được điểm danh là Bộ Công thương (thoái vốn tại Tổng công ty Máy động lực và Máy nông nghiệp Việt Nam, Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam), Bộ Giao thông vận tải (thoái 30,4% vốn nhà nước đầu tư tại Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam - CTCP và 35,16% vốn nhà nước đầu tư tại Tổng công ty Hàng không Việt Nam - CTCP), Bộ Xây dựng (còn phải thoái vốn tại 8/11 Tổng công ty cổ phần); TP. Hà Nội (còn phải thoái vốn tại 31/34 doanh nghiệp),...
Đưa ra ý kiến đánh giá về vấn đề này, Phó Thủ tướng Vương Đình Huệ cho rằng, đến nay vẫn còn nhiều doanh nghiệp, tổng công ty "chậm đổi mới, ngại đổi mới" theo phê duyệt của Thủ tướng Chính phủ. Công tác cổ phần hoá, thoái vốn còn nhiều vướng mắc cả về thể chế và tình hình thực hiện.
Nguyên nhân được các đơn vị đưa ra vẫn là những lý do không mới như gặp vấn đề trong sắp xếp, phê duyệt phương án sử dụng đất, xác định giá trị doanh nghiệp, xác định các quyền sở hữu trị tuệ, phần vốn Nhà nước....
Thực tế, câu chuyện cổ phần hoá chậm đến nay không mới, những nguyên nhân lý do đưa ra cũng không có gì mới mẻ.
Phải quyết liệt hơn
Thực tế, câu chuyện cổ phần hoá chậm đến nay không mới, những nguyên nhân lý do đưa ra cũng không có gì mới mẻ. Đến nay, cơ chế, chính sách về cổ phần hoá doanh nghiệp Nhà nước đã liên tục được sử đổi, bổ dung và hoàn thiện nhằm tạo cơ sở pháp lý để đẩy nhanh tiến độ hạn chế thất thoát tài sản Nhà nước nhưng có vẻ như sự chuyển biến vẫn chưa nhiều.
Thậm chí, Phó Thủ tướng Vương Đình Huệ còn cho biết, trong thời gian qua, đã bước dầu phát hiện những sai phạm, cố ý làm trái quy định của pháp luật trong thoái vốn Nhà nước, trái với ý kiến chỉ đạo của Chính phủ. Bên cạnh đó còn có tình trạng đùn đẩy, né tránh trách nhiệm làm cho quá trình tổ chức thực hiện gặp nhiều khó khăn.
Bên cạnh việc chậm cổ phần hoá, thoái vốn chậm thì ngay cả khi doanh nghiệp đã cổ phần hoá lại chây ỳ niêm yết, giao dịch trên sàn chứng khoán. Đây cũng là một tồn tại lớn dẫn đến hiệu quả về cải cách, đổi mới doanh nghiệp chưa đạt được hiệu quả cao.
Theo tổng hợp của Bộ Tài chính, tính đến ngày 30/9/2019, đã có 840 doanh nghiệp Nhà nước đã đăng ký giao dịch, niêm yết trên hai sở giao dịch chứng khoán, còn 755 doanh nghiệp chưa thực hiện.
Trong khi đó, theo quy định, các doanh nghiệp Nhà nước phải thực hiện đăng ký giao dịch cổ phiếu trên thị trường UPCoM hoặc niêm yết cổ phiếu nếu đáp ứng các điều kiện về niêm yết.
Trước những thực trạng này, lãnh đạo Bộ Tài chính cho biết, để tiếp tục đẩy mạnh công tác đổi mới, nâng cao hiệu quả hoạt động của DNNN, trước hết các bộ, ngành, địa phương các cơ quan liên quan cần tập trung khắc phục những tồn tại, hạn chế, nghiêm túc, khẩn trương, quyết liệt triển khai các nghị quyết của Đảng, Quốc hội, Chính phủ và chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ.
Về cơ chế chính sách, ngay sau khi Quốc hội phê duyệt Luật Quản lý, sử dụng vốn nhà nước đầu tư vào sản xuất, kinh doanh tại doanh nghiệp, Chính phủ đã ban hành các nghị định hướng dẫn thi hành, đảm bảo việc triển khai thực hiện luật được đồng bộ, thống nhất.
Tuy nhiên, vẫn còn một số các văn bản thuộc thẩm quyền của Chính phủ chưa được ban hành như Quy chế Hoạt động của kiểm soát viên tại doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ. Ngoài ra, việc ban hành điều lệ tổ chức và hoạt động, quy chế quản lý tài chính của một số tập đoàn cũng đang chậm so với luật.
Do đó, cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, khung khổ pháp lý về tổ chức quản lý và hoạt động của DNNN và doanh nghiệp có vốn Nhà nước về cổ phần hoá, thoái vốn, cơ cấu lại doanh nghiệp theo chỉ đạo, phân công của Chính phủ.
