Công ty Cổ phần Vàng bạc Đá quý Phú Nhuận (mã chứng khoán: PNJ) vừa công bố văn bản giải trình gửi HOSE về việc cổ phiếu PNJ giảm sàn 5 phiên liên tiếp.
Việc giải trình được thực hiện theo quy định về công bố thông tin đối với tổ chức niêm yết khi giá cổ phiếu giảm sàn 5 phiên liên tiếp trong cùng một tháng.
PNJ LÊN TIẾNG GIẢI TRÌNH
Trong văn bản, PNJ cho biết thị trường chứng khoán Việt Nam thời gian gần đây nhìn chung có xu hướng điều chỉnh và tâm lý nhà đầu tư còn thận trọng. Bên cạnh đó, việc một số công ty chứng khoán điều chỉnh tỷ lệ cho vay ký quỹ (margin) đối với cổ phiếu PNJ có thể làm gia tăng áp lực bán, ảnh hưởng đến thanh khoản và diễn biến giá cổ phiếu.
Công ty cũng nhắc tới loạt thông tin đã công bố trong tháng 9, gồm chủ trương nhận khoản vay từ bà Cao Thị Ngọc Dung, Chủ tịch Hội đồng quản trị; giao dịch cổ phiếu của người liên quan; điều chỉnh thời gian thanh toán khi mua lại sản phẩm từ khách hàng; tài liệu Đại hội đồng cổ đông bất thường; báo cáo kinh doanh tháng 7 và tháng 8; thay đổi nhân sự; cùng việc bổ sung tài liệu họp cổ đông bất thường.
Theo PNJ, các thông tin này được hình thành độc lập về mặt chủ thể, diễn ra ở từng thời điểm và đã được công bố theo quy định. Tuy nhiên, công ty nhìn nhận tần suất và số lượng thông tin được công bố trong thời gian ngắn có thể ảnh hưởng đến tâm lý nhà đầu tư.
Liên quan đến kế hoạch kinh doanh điều chỉnh năm 2026, PNJ cho biết bối cảnh kinh doanh thay đổi do sự cố liên quan hoạt động kim cương trong năm 2026, dự kiến tác động trực tiếp đến tiến độ thực hiện kế hoạch đã được thông qua.
Cùng với đó, công ty thực hiện một số thay đổi về phương thức thu đổi hàng hóa, dẫn đến khả năng tỷ lệ khách hàng bán lại sản phẩm đã mua tăng đáng kể. Khi tỷ lệ bán lại tăng, tỷ lệ tổn thất ước tính tổng thể được dự báo cao hơn so với mức đang được tham chiếu tại báo cáo tài chính bán niên năm 2026 đã được soát xét.
Trên cơ sở này, PNJ dự kiến trích lập dự phòng tổn thất phát sinh từ chính sách thu đổi hàng hóa đã bán với giá trị ước tính hơn 7.071 tỷ đồng. Đây là nguyên nhân chính khiến công ty điều chỉnh kế hoạch kinh doanh năm 2026 sang lỗ sau thuế hơn 6.200 tỷ đồng.
PNJ cho biết khoản dự phòng trên là giá trị ước tính, được xác định dựa trên các thông tin và giả định hiện có. Giá trị dự phòng chính thức sẽ được xác định trên dữ liệu thực tế và các quy định, chuẩn mực kế toán áp dụng tại thời điểm lập báo cáo tài chính.
Trên thị trường, cổ phiếu PNJ kết phiên 2/10 tại giá sàn 23.050 đồng/cổ phiếu, thấp nhất từ tháng 8/2020. Đây là phiên giảm sàn thứ 5 liên tiếp của mã này. Thanh khoản đạt mức cao nhất lịch sử với tổng khối lượng giao dịch 77,13 triệu cổ phiếu, tương đương hơn 15% vốn điều lệ.
PNJ XỬ LÝ KHỦNG HOẢNG “ĐÚNG NGUYÊN TẮC, SAI TRÌNH TỰ”
Trong báo cáo mới đây, Chứng khoán SmartInvest cho rằng hãng trang sức “đúng về nguyên tắc nhưng sai về trình tự và kênh truyền thông” khi xử lý khủng hoảng kim cương.
Khủng hoảng bắt đầu sau khi ông Đặng Ngọc Thảo, cựu Giám đốc P-Lab, công ty kiểm định thuộc PNJ, bị khởi tố liên quan đường dây buôn lậu kim cương. SmartInvest cho rằng việc giữ cam kết thu đổi là đúng, bởi khách khó tìm nơi bán lại thuận tiện với mức giá tương đương chính sách của PNJ. Vấn đề nằm ở cách thực hiện.
Trong 20 ngày đầu tháng 7, Công ty mua lại bằng tiền mặt, trả ngay và chưa áp hạn mức. Giá trị mua lại lên tới 5.900 tỷ đồng, trong khi doanh thu chỉ gần 1.590 tỷ đồng, tức tiền chi mua lại cao gấp 3,7 lần tiền bán hàng.
SmartInvest quy cách làm này vào nhóm “sai cách thức”. Theo báo cáo, khi khách đang lo ngại, việc có thể nhận tiền ngay và không giới hạn càng tạo động lực bán sớm. Hạn mức và lịch trả tiền lẽ ra nên được đưa ra từ đầu.
Theo lý giải của nhóm phân tích, nỗi lo về chất lượng viên đá chuyển thành nỗi lo PNJ có đủ tiền trả hay không. Làn sóng bán lại khiến rủi ro thanh khoản dồn lên nhà bán lẻ.
"PNJ đúng về nguyên tắc nhưng sai về trình tự và kênh truyền thông. Giữ cam kết thu đổi là đúng, vì kim cương không có thị trường bán lại nào khác. Điểm sai là trong 18 ngày đầu, PNJ để câu chuyện chuyển từ "viên đá có thật không" sang "PNJ còn tiền không". Khi khách hàng bắt đầu hỏi câu thứ hai, cuộc khủng hoảng niềm tin về sản phẩm đã biến thành một cuộc rút tiền", Chứng khoán SmartInvest nhận xét.
Một nước đi khác bị đánh giá “sai kênh” là thư gửi cổ đông ngày 28/7, trong đó PNJ công bố đã mua lại hơn 7.060 tỷ đồng hàng hóa. Đây là số liệu cần cho nhà đầu tư, nhưng khi lan rộng tới khách hàng giữa cao điểm thu đổi, SmartInvest cho rằng con số lớn lại có thể làm nỗi lo về tiền tăng thêm.
Các biện pháp sau đó đi đúng hướng hơn nhưng xuất hiện muộn. PNJ công bố thuê bên độc lập kiểm định ngày 16/7, khoảng 13 ngày sau khi vụ việc nổ ra. Đến 21/7, công ty mới chuyển sang trả tiền trong tối đa 120 ngày và ưu tiên khách đổi sang sản phẩm khác.
Hiệu quả thấy khá nhanh. Trong tuần 21-27/7, 95% khách chọn đổi hàng. Giá trị mua lại còn gần 1.160 tỷ đồng, thấp hơn doanh thu gần 1.390 tỷ đồng. Công ty chứng khoán đánh giá cả kiểm định độc lập lẫn chuyển đổi sản phẩm đều “đúng, muộn”.
Nếu quay lại lúc khủng hoảng mới nổ ra, SmartInvest cho rằng ba ngày đầu tiên cần tập trung vào viên kim cương thay vì để vấn đề lan sang dòng tiền.
Trước hết, thông tin dành cho khách hàng và cổ đông nên được tách riêng. Khách cần biết viên đá của mình có đúng chất lượng, nguồn gốc và được kiểm tra ở đâu. Số liệu tài chính, lượng hàng mua lại hay thanh khoản nên đi qua kênh IR dành cho nhà đầu tư.
Cùng lúc, SmartInvest đề xuất dừng vai trò kiểm định của P-Lab và đưa các tổ chức độc lập tới cửa hàng để kiểm tra, cấp lại chứng thư miễn phí cho sản phẩm mang giấy P-Lab.
Với thu đổi, hướng được đề xuất là đổi sản phẩm trước, tiền mặt sau. Khách vẫn được bán lại theo chính sách đã cam kết, nhưng tiền mặt có lịch trả và hạn mức ngay từ ngày đầu. Đây gần với cách PNJ áp dụng từ 21/7, khi phần lớn khách chuyển sang đổi hàng.
Bước tiếp theo là công khai chứng từ nguồn gốc từng lô như tờ khai hải quan, chứng nhận Kimberley, bởi kiểm định chất lượng viên đá không tự trả lời được câu hỏi về nguồn gốc pháp lý.
Cuối cùng là “gọi vốn sau, không phải trước”. Quan điểm của công ty chứng khoán là chờ số liệu quý 3 và hoạt động thu đổi ổn định hơn rồi mới quyết định cách huy động vốn, ưu tiên nhà đầu tư chiến lược hoặc công cụ chuyển đổi nếu phù hợp.
Báo cáo SmartInvest cũng đánh giá thêm, PNJ nhiều năm cho phép khách bán lại kim cương với tỷ lệ 80-95%. SmartInvest ví đây như một “quyền chọn bán” mà công ty trao cho khách, khi muốn rời khỏi sản phẩm, khách có thể quay lại PNJ để lấy tiền theo tỷ lệ đã cam kết.
Rủi ro chỉ lộ rõ khi nhiều người cùng làm điều đó. Dữ liệu SmartInvest cho thấy PNJ đã bỏ gần 5.000 tỷ đồng mua lại kim cương và ghi nhận thiệt hại thực tế khoảng 1.450 tỷ đồng. Tính ra, cứ 100 đồng bỏ ra mua lại, phần mất đi khoảng 29 đồng. Đây là chỉ số gọi là LGD, hay tỷ lệ tổn thất.
Nếu mức tổn thất này giữ nguyên, nhóm phân tích tính rằng phải có khoảng 24.500 tỷ đồng kim cương quay lại mới tạo ra khoản lỗ 7.070 tỷ đồng. Quy mô đó gần gấp 5 lần lượng kim cương đã mua lại trong giai đoạn cao điểm. Vì vậy, công ty chứng khoán đánh giá mức dự phòng mới của hãng trang sức là khá thận trọng.
Sau khoản dự phòng lớn, câu hỏi chính đối với cổ đông PNJ không còn đơn thuần nằm ở việc doanh nghiệp đã dự phòng đủ hay chưa mà chuyển sang giá phát hành và mức độ pha loãng trong kế hoạch huy động tối đa 8.000 tỷ đồng.
PNJ trình phương án phát hành riêng lẻ tối đa 550 triệu cổ phiếu cho nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp, vượt lượng cổ phiếu đang lưu hành. Giá bán dự kiến không thấp hơn bình quân giá đóng cửa 30 phiên trước ngày Hội đồng quản trị quyết định và không thấp hơn giá trị sổ sách theo báo cáo tài chính gần nhất được kiểm toán hoặc soát xét.
Trước khi phương án 550 triệu cổ phiếu xuất hiện, SmartInvest từng mô phỏng trường hợp huy động đủ 8.000 tỷ đồng hoàn toàn bằng cổ phiếu. 550 triệu cổ phiếu mới chỉ là mức tối đa xin cổ đông thông qua, không phải lượng chắc chắn sẽ phát hành. Tuy vậy, quy mô đề xuất khiến bài toán pha loãng mà SmartInvest đặt ra trở nên rõ hơn.
SmartInvest còn dành một phần riêng cho việc người nhà Chủ tịch Cao Thị Ngọc Dung bán cổ phiếu trong lúc gia đình cho PNJ vay vốn. Hai con gái bà Dung đã bán tổng cộng 25 triệu cổ phiếu, còn em trai đăng ký bán 9 triệu cổ phiếu. Bản thân Chủ tịch không bán cổ phần và là người cho Công ty vay.
SmartInvest gọi đây là việc chuyển “từ vị thế cổ đông sang vị thế chủ nợ” và đánh giá “không phải phương án tốt” xét về tín hiệu quản trị. Lý do là tiền vẫn quay lại PNJ, nhưng dưới dạng khoản vay có lãi và được thanh toán trước vốn cổ đông.
"Về bản chất kinh tế, gia đình Chủ tịch đang chuyển từ vị thế cổ đông sang vị thế chủ nợ. Cổ đông chịu lỗ trước, còn chủ nợ được trả trước cổ đông và có lãi. Việc chuyển này diễn ra đúng lúc công ty sắp ghi lỗ 6.271 tỷ đồng và gọi vốn 8.000 tỷ đồng. Khoản vay tối đa 1.050-1.080 tỷ đồng chỉ bằng khoảng 13% nhu cầu huy động, nên lợi ích về thanh khoản nhỏ hơn nhiều so với tín hiệu xấu gửi ra thị trường. Thị trường đọc giao dịch này là "tháo cổ phiếu và rút dần", và theo thông lệ quốc tế cách đọc đó có cơ sở", trích quan điểm của SmartInvest.
Mốc tiếp theo là Đại hội đồng cổ đông bất thường ngày 21/10. Ngoài giá và người mua trong đợt phát hành, nhóm phân tích cho rằng cần theo dõi báo cáo tài chính quý 3, lượng hàng còn được mang tới thu đổi, kết luận điều tra liên quan P-Lab và việc gia đình Chủ tịch có tham gia đợt tăng vốn hay không.
