Bộ Xây dựng đang lấy ý kiến góp ý dự thảo Nghị quyết của Chính phủ về một số cơ chế đặc biệt nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc và thúc đẩy phát triển nhà ở xã hội.
Theo đó, tại dự thảo, Bộ Xây dựng đề xuất cho phép người bị thu hồi đất được ưu tiên mua, thuê mua nhà ở xã hội ngay tại dự án, không phải chứng minh điều kiện thu nhập, không xét điều kiện nhà ở và không cần bốc thăm lựa chọn.
Ngoài ra, cơ chế này cũng mở rộng đối tượng áp dụng cho các hộ được bố trí tái định cư theo hình thức mua hoặc thuê mua nhà ở xã hội, cũng như người dân đã chuyển nhượng đất cho chủ đầu tư để phát triển dự án.
Lý giải về đề xuất trên, Bộ Xây dựng cho biết, pháp luật về đất đai tại khoản 1 Điều 96, khoản 1 Điều 98, khoản 1 Điều 99 của Luật Đất đai đã quy định rõ các hình thức bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất bằng tiền, đất hoặc nhà ở.
Tuy nhiên trên thực tế cơ chế này hầu như chưa được áp dụng rộng rãi do địa phương không có sẵn quỹ nhà để bố trí, chưa có hướng dẫn cụ thể về quy trình, tiêu chí, định giá nhà bồi thường; trong khi tâm lý người dân muốn nhận tiền hơn là nhận nhà, còn chủ đầu tư ngại bố trí quỹ nhà vì ảnh hưởng đến cơ cấu sản phẩm.
Những bất cập này khiến tiến độ thu hồi đất và giải phóng mặt bằng tại nhiều địa phương bị kéo dài, đặc biệt với các dự án nhà ở xã hội và khu đô thị mới. Người dân chậm được bố trí chỗ ở ổn định, phát sinh khiếu nại; doanh nghiệp không có mặt bằng sạch để triển khai dự án, làm chậm mục tiêu phát triển ít nhất 1 triệu căn nhà ở xã hội…
Tại Khoản 10 Điều 76 Luật Nhà ở quy định "Hộ gia đình, cá nhân thuộc trường hợp bị thu hồi đất và phải giải tỏa, phá dỡ nhà ở theo quy định của pháp luật mà chưa được Nhà nước bồi thường bằng nhà ở, đất ở" là đối tượng được mua, thuê mua nhà ở xã hội nếu đáp ứng điều kiện chưa có nhà ở thuộc sở hữu của mình hoặc có nhà ở thuộc sở hữu của mình tại tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương nơi có dự án nhà ở xã hội nhưng diện tích nhà ở bình quân đầu người thấp hơn mức diện tích nhà ở tối thiểu; không yêu cầu đối tượng này đáp ứng điều kiện về thu nhập.
Như vậy, pháp luật về nhà ở đã có quy định hộ gia đình, cá nhân bị thu hồi đất mà chưa được nhà nước bồi thường bằng nhà ở, đất ở, nếu đáp ứng điều kiện chưa có nhà, hoặc diện tích nhà ở bình quân đầu người dưới mức tối thiểu thì được mua, thuê mua nhà ở xã hội.
Ngoài ra, Bộ Xây dựng đề xuất cơ chế đặc biệt xử lý khó khăn, vướng mắc phát triển nhà ở xã hội. Đối tượng là người được bố trí tái định cư theo hình thức mua, thuê mua nhà ở xã hội hoặc hộ gia đình, cá nhân thuộc đối tượng được bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất hoặc thỏa thuận chuyển nhượng quyền sử dụng đất cho chủ đầu tư dự án để phát triển nhà ở xã hội thì được ưu tiên mua, thuê mua nhà ở xã hội mà không phải đáp ứng điều kiện về nhà ở và điều kiện về thu nhập, trừ trường hợp đã được mua, thuê mua nhà ở xã hội theo quy định.
