Việc xóa bỏ thuế khoán và chuyển toàn bộ hộ kinh doanh sang phương pháp thuế kê khai từ năm 2026 đang trở thành chủ đề được đông đảo tiểu thương quan tâm. Không chỉ thay đổi cách tính thuế, chính sách mới còn đặt ra yêu cầu chặt chẽ hơn về quản lý doanh thu, dòng tiền và tài khoản ngân trong hoạt động kinh doanh nhỏ lẻ.
Một điểm thay đổi mang tính nền tảng là ngưỡng doanh thu miễn thuế được nâng lên 500 triệu đồng/năm. Theo đó, hộ kinh doanh có doanh thu không quá 500 triệu đồng mỗi năm sẽ không phải nộp thuế giá trị gia tăng (VAT) và thuế thu nhập cá nhân (TNCN), dù vẫn phải thông báo doanh thu thực tế với cơ quan thuế đúng thời hạn. Riêng năm 2026, nhóm này phải thông báo doanh thu hai lần, vào ngày 31/7/2026 và 31/1/2027; nếu doanh thu vượt ngưỡng trong năm, nghĩa vụ kê khai và nộp thuế phát sinh ngay từ quý vượt ngưỡng.
Với những hộ có doanh thu trên 500 triệu đồng, cách tính thuế theo phương pháp kê khai cho thấy sự khác biệt rõ rệt so với thuế khoán trước đây. Dẫn ví dụ một hộ kinh doanh thương mại đạt doanh thu 800 triệu đồng/năm: thuế VAT được tính 1% trên doanh thu, tương đương 8 triệu đồng; thuế TNCN được miễn cho 500 triệu đồng đầu tiên, phần còn lại 300 triệu đồng chịu thuế suất 0,5%, tương đương 1,5 triệu đồng. Tổng số thuế phải nộp chỉ khoảng 9,5 triệu đồng/năm, thấp hơn đáng kể so với mức khoán trước kia.
Song song với cách tính thuế, yêu cầu về hóa đơn điện tử cũng là mối bận tâm lớn. Theo quy định hiện hành, hộ kinh doanh có doanh thu trên 500 triệu đến dưới 1 tỷ đồng/năm chưa bắt buộc phải xuất hóa đơn điện tử. Chỉ khi doanh thu đạt từ 1 tỷ đồng/năm trở lên, hộ kinh doanh mới phải sử dụng hóa đơn điện tử kết nối với máy tính tiền. Thừa nhận giai đoạn đầu có thể gây khó khăn, đặc biệt với người lớn tuổi, nhưng hiện nay các giải pháp công nghệ từ phần mềm đơn giản đến xuất hóa đơn bằng giọng nói đang giúp tiểu thương tiếp cận dễ dàng hơn.
Đáng chú ý, khi thực hiện thuế kê khai, quản lý dòng tiền trở thành yếu tố then chốt. Theo chuyên gia Thuế, hiện nay, một hộ kinh doanh có thể sử dụng tới 5-10 tài khoản ngân hàng khác nhau, nhưng khi chuyển sang thuế kê khai, bắt buộc phải có một tài khoản riêng để hạch toán doanh thu - chi phí kinh doanh. Tài khoản này là cơ sở để cơ quan thuế đối chiếu doanh thu thực tế, đồng thời giúp chính hộ kinh doanh kiểm soát dòng tiền minh bạch hơn.
Quy định này càng trở nên quan trọng trong bối cảnh Ngân hàng Nhà nước ban hành Thông tư 25/2025/TT-NHNN, yêu cầu các tài khoản thanh toán mở mới từ ngày 1/3 phải thể hiện chính xác pháp lý của người sử dụng, cấm đặt tên bằng biệt danh hay bí danh. Việc chuẩn hóa thông tin tài khoản không chỉ nhằm phòng chống gian lận, lừa đảo mà còn tạo nền tảng pháp lý rõ ràng cho việc đối soát dòng tiền giữa ngân hàng và cơ quan thuế.
Bên cạnh hoạt động kinh doanh truyền thống, thương mại điện tử cũng đặt ra yêu cầu kê khai riêng. Theo thông báo mới nhất của Chi cục Thuế thương mại điện tử, với các nền tảng có chức năng đặt hàng và thanh toán, chủ quản nền tảng sẽ thực hiện khấu trừ, khai thay và nộp thay thuế. Trường hợp nền tảng không có chức năng thanh toán, hộ kinh doanh tự kê khai, tự nộp thuế. Nếu vừa kinh doanh tại địa điểm cố định, vừa bán hàng trên sàn, người nộp thuế phải tổng hợp toàn bộ doanh thu để kê khai, đồng thời được khấu trừ phần thuế TNCN đã bị sàn thương mại điện tử nộp thay.
Trong bức tranh tổng thể đó, việc quản lý tài khoản ngân hàng không còn là câu chuyện nội bộ của từng hộ kinh doanh, mà trở thành yêu cầu pháp lý gắn chặt với nghĩa vụ thuế. Dự thảo nghị định mới của Bộ Tài chính thậm chí còn dự kiến yêu cầu hộ, cá nhân kinh doanh thông báo toàn bộ các tài khoản liên quan đến hoạt động kinh doanh, thay vì chỉ khai báo tài khoản nộp thuế điện tử như trước.
Cùng với các quy định về thuế, Bộ Công an vừa ban hành Kế hoạch số 12/KH-BCA nhằm kiểm tra việc chấp hành quy định pháp luật thuộc phạm vi quản lý nhà nước của Bộ Công an tại các doanh nghiệp, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh trong năm 2026. Kế hoạch được xây dựng trên cơ sở thực hiện Nghị quyết số 138/NQ-CP ngày 16/5/2025 của Chính phủ về kế hoạch hành động thực hiện Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân và Nghị quyết số 139/NQ-CP ngày 17/5/2025 triển khai Nghị quyết số 198/2025/QH15 của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân.
Đối tượng kiểm tra gồm các doanh nghiệp, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh hoạt động theo quy định pháp luật Việt Nam, thuộc diện cần thiết phải kiểm tra theo quy định, do lãnh đạo Công an cấp Cục hoặc Giám đốc Công an tỉnh, thành phố phê duyệt. Thời gian thực hiện trong năm 2026, với nội dung kiểm tra được xác định theo từng quý căn cứ chức năng, nhiệm vụ, tình hình thực tế tại địa phương.
Trong bối cảnh mới, thay vì lo lắng, các hộ kinh doanh cần chủ động rà soát lại hoạt động thu - chi, tách bạch tài khoản cá nhân và tài khoản kinh doanh, lựa chọn phương án kê khai phù hợp với quy mô doanh thu. Khi hiểu đúng và làm đúng, thuế kê khai không chỉ là nghĩa vụ, mà còn là công cụ giúp hộ kinh doanh minh bạch hóa hoạt động, quản trị tốt hơn và phát triển bền vững trong môi trường kinh doanh ngày càng chuẩn hóa.
