Mùa báo cáo tài chính quý 1/2026 ghi nhận một hiện tượng đáng chú ý khi nhiều doanh nghiệp niêm yết tăng trưởng lợi nhuận đột biến không hoàn toàn đến từ hoạt động kinh doanh cốt lõi.
Thay vào đó, các thương vụ bán dự án, thoái vốn công ty con hay thanh lý tài sản đang trở thành “đòn bẩy” giúp nhiều doanh nghiệp tạo ra khoản lãi hàng trăm đến hàng nghìn tỷ đồng chỉ trong một quý.
BÁN DỰ ÁN, THOÁI VỐN MANG VỀ HÀNG NGHÌN TỶ ĐỒNG
Trong nhóm doanh nghiệp gây chú ý nhất quý đầu năm, Công ty Cổ phần Tập đoàn Hòa Phát (mã chứng khoán: HPG) là cái tên nổi bật khi ghi nhận mức lợi nhuận cao kỷ lục.
Theo báo cáo tài chính quý 1/2026, Hòa Phát đạt doanh thu thuần gần 52.900 tỷ đồng, tăng 40,6% so với cùng kỳ năm ngoái. Lợi nhuận sau thuế đạt 9.056 tỷ đồng, tăng tới 170%.
Tuy nhiên, đáng chú ý là trong hơn 9.000 tỷ đồng lợi nhuận này, phần đến từ hoạt động kinh doanh cốt lõi chỉ khoảng 5.200 tỷ đồng. Phần còn lại chủ yếu đến từ hoạt động tài chính với quy mô lên tới khoảng 3.800 tỷ đồng.
Cụ thể, doanh thu tài chính của Hòa Phát trong quý đạt 5.938 tỷ đồng, tăng gấp 13,5 lần cùng kỳ năm trước. Riêng khoản lãi từ chuyển nhượng các khoản đầu tư đã lên tới 4.915 tỷ đồng.
Tại Đại hội đồng cổ đông thường niên 2026, lãnh đạo Hòa Phát xác nhận khoản lợi nhuận tài chính lớn này chủ yếu đến từ thương vụ chuyển nhượng Phân khu A – Khu đô thị Bắc Quốc lộ 5 thuộc dự án Khu đô thị Phố Nối tại Hưng Yên.
Đây là dự án có quy mô rất lớn với diện tích hơn 262 ha, trải dài trên địa bàn các phường Bần Yên Nhân, Nhân Hòa, Phan Đình Phùng thuộc thị xã Mỹ Hào cùng xã Minh Hải của huyện Văn Lâm cũ.
Theo quy hoạch, khu đô thị sẽ phát triển hàng chục nghìn sản phẩm nhà ở gồm 3.811 căn liền kề, 398 căn biệt thự, 11.807 căn hộ chung cư và 8.666 căn nhà ở xã hội, cùng hệ thống thương mại – dịch vụ đồng bộ.
Đáng chú ý, dự án hiện đang được đấu thầu lại với tổng vốn đầu tư điều chỉnh lên khoảng 35.000 tỷ đồng, tương đương gần 1,4 tỷ USD và cao gấp khoảng 10 lần quy mô đăng ký ban đầu.
Khoản lợi nhuận bất thường từ bất động sản xuất hiện trong bối cảnh Hòa Phát đang chịu áp lực tài chính khá lớn do dồn nguồn lực cho dự án Dung Quất 2.
Tính đến cuối quý 1/2026, tổng dư nợ vay và thuê tài chính của tập đoàn lên tới gần 90.600 tỷ đồng, trong đó nợ vay ngắn hạn chiếm khoảng 62.800 tỷ đồng. Riêng chi phí lãi vay trong quý đã tăng mạnh lên 1.333 tỷ đồng.
Không chỉ Hòa Phát, Công ty Cổ phần Tập đoàn PAN (mã chứng khoán: PAN) cũng ghi nhận mức tăng trưởng lợi nhuận đột biến nhờ hoạt động thoái vốn.
Báo cáo tài chính công ty mẹ quý 1/2026 cho thấy doanh thu tài chính của PAN đạt 1.235 tỷ đồng, gấp 10 lần cùng kỳ năm trước. Qua đó, lợi nhuận sau thuế công ty mẹ tăng gần 40 lần, lên 1.094 tỷ đồng.
Nguồn thu này chủ yếu đến từ thương vụ PAN Group thoái toàn bộ 99,13% vốn điều lệ sở hữu tại Bibica thông qua việc chuyển nhượng vốn góp tại Công ty TNHH Bibica Capital cho Momogi Group VN.
Tổng giá trị lợi ích mà PAN Group thu về từ thương vụ này không thấp hơn 2.630 tỷ đồng.
Trong đó, giá trị chuyển nhượng phần vốn góp tại Bibica Capital mang về hơn 1.748 tỷ đồng; khoản cổ tức nhận được từ khoản đầu tư đạt gần 661 tỷ đồng; còn giá trị chuyển nhượng tài sản gắn liền với đất tại Biên Hòa và Đà Nẵng không thấp hơn 220 tỷ đồng.
Chia sẻ về quyết định bán Bibica, ban lãnh đạo PAN Group cho biết doanh nghiệp nhận thấy vai trò hỗ trợ tăng trưởng cho công ty thành viên không còn nhiều dư địa, tương tự như việc “một người con đã trưởng thành và có thể tự phát triển”.
Theo PAN Group, việc thoái vốn cũng giúp tập đoàn tái cơ cấu nguồn lực để tập trung mạnh hơn vào các mảng cốt lõi như nông nghiệp, thực phẩm và nhóm sản phẩm dinh dưỡng hướng đến sức khỏe người tiêu dùng.
THANH LÝ TÀI SẢN THÀNH “PHAO LỢI NHUẬN”
Không chỉ các tập đoàn lớn, nhiều doanh nghiệp niêm yết khác cũng ghi nhận lợi nhuận tăng mạnh nhờ các khoản thu bất thường từ thanh lý tài sản hoặc chuyển nhượng dự án.
Tại Công ty Cổ phần Phát triển Bất động sản Phát Đạt (mã chứng khoán: PDR), doanh thu thuần quý 1/2026 giảm mạnh 76%, chỉ còn khoảng 104 tỷ đồng. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn báo lãi ròng 138 tỷ đồng, tăng 171% so với cùng kỳ.
Nguyên nhân chủ yếu đến từ khoản doanh thu tài chính 907 tỷ đồng phát sinh sau khi Phát Đạt hoàn tất chuyển nhượng 140,84 triệu cổ phần, tương đương 99,8% vốn điều lệ tại Công ty Cổ phần Bất động sản Đầu tư và Phát triển Cao ốc Thiên Long – chủ đầu tư dự án Thuận An 1.
Trong khi đó, Công ty Cổ phần Vincom Retail (mã chứng khoán: VRE) ghi nhận lợi nhuận sau thuế quý 1 đạt 1.606 tỷ đồng, tăng 36,4% so với cùng kỳ.
Đóng góp vào kết quả này là khoản lợi nhuận khác gần 185 tỷ đồng phát sinh từ hoạt động thanh lý một bất động sản đầu tư tại phường Tân Sơn Nhất, TP.HCM.
Ở nhóm vật liệu xây dựng, Công ty Cổ phần Đầu tư Thương mại SMC (mã chứng khoán: SMC) cũng gây chú ý khi thoát lỗ thành công dù hoạt động kinh doanh chính vẫn gặp nhiều khó khăn.
Trong quý 1/2026, doanh thu cốt lõi của SMC giảm hơn 40%, song doanh nghiệp vẫn ghi nhận lãi ròng khoảng 19 tỷ đồng.
Động lực gần như duy nhất giúp SMC có lãi đến từ khoản thu nhập khác khoảng 70 tỷ đồng nhờ thanh lý tài sản cố định và chuyển nhượng tài sản tại Công ty TNHH Thép SMC.
Thực tế cho thấy trong bối cảnh nhiều ngành nghề vẫn chịu áp lực từ chi phí vốn cao, sức cầu chưa phục hồi đồng đều và biên lợi nhuận bị thu hẹp, các khoản thu bất thường đang trở thành “cứu cánh” giúp không ít doanh nghiệp cải thiện báo cáo tài chính ngắn hạn.
Tuy nhiên, giới phân tích cũng lưu ý rằng nguồn thu từ bán tài sản, thoái vốn hay chuyển nhượng dự án thường mang tính thời điểm và khó duy trì dài hạn như hoạt động kinh doanh cốt lõi.
Điều này đồng nghĩa tăng trưởng lợi nhuận mạnh trong quý 1 chưa hẳn phản ánh sự cải thiện thực chất về năng lực vận hành của doanh nghiệp. Với nhiều công ty, áp lực về dòng tiền, chi phí lãi vay hay hiệu quả kinh doanh cốt lõi vẫn là bài toán lớn trong phần còn lại của năm 2026.