Làn sóng sàng lọc trên thị trường chứng khoán, từ hủy niêm yết đến rút tư cách công ty đại chúng đang cho thấy xu hướng siết kỷ luật và nâng chuẩn minh bạch ngày càng quyết liệt.
TỪ THUA LỖ KÉO DÀI ĐẾN “ĐIỂM NGHẼN” KIỂM TOÁN
Khi mùa kiểm toán báo cáo tài chính năm 2025 khép lại, thị trường chứng khoán bước vào giai đoạn sàng lọc quen thuộc, nơi chất lượng tài chính và mức độ minh bạch của doanh nghiệp được “soi chiếu” rõ nét hơn bao giờ hết.
Báo cáo kiểm toán không chỉ là bước hoàn tất nghĩa vụ công bố thông tin, mà còn trở thành căn cứ quan trọng để cơ quan quản lý đánh giá khả năng duy trì niêm yết của doanh nghiệp.
Trong bối cảnh quy định pháp lý ngày càng siết chặt, đặc biệt theo Nghị định 245/2025/NĐ-CP (sửa đổi, bổ sung Nghị định 155/2020/NĐ-CP), các tiêu chí về thua lỗ, vốn chủ sở hữu và ý kiến kiểm toán đang trở thành “ngưỡng lọc” rõ ràng.
Những doanh nghiệp thua lỗ kéo dài, hay lỗ lũy kế vượt vốn điều lệ, âm vốn chủ sở hữu, hoặc liên tục nhận ý kiến kiểm toán tiêu cực sẽ đối mặt với nguy cơ bị hủy niêm yết, qua đó phản ánh xu hướng nâng chuẩn minh bạch và kỷ luật thị trường ngày càng rõ nét.
Thực tế đã nhanh chóng phản ánh sự khắc nghiệt của quy định mới.
Ngày 22/4, Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) đã ban hành quyết định hủy niêm yết bắt buộc gần 69 triệu cổ phiếu AAV của Công ty Cổ phần AAV Group, với ngày giao dịch cuối cùng là 14/5. Nguyên nhân đến từ việc doanh nghiệp này thua lỗ trong 3 năm liên tiếp (2023, 2024, 2025).
Theo báo cáo, AAV ghi nhận lỗ ròng khoảng 17 tỷ đồng năm 2023, 16 tỷ đồng năm 2024 và gần 21 tỷ đồng năm 2025. Doanh nghiệp cho biết kết quả này chịu tác động từ diễn biến bất lợi của thị trường bất động sản và tín dụng, khiến thanh khoản suy giảm, ảnh hưởng đến tiến độ bán hàng và ghi nhận doanh thu.
Đáng chú ý, AAV Group – tiền thân là Công ty Cổ phần Việt Tiên Sơn Địa Ốc, thành lập năm 2010 tại Hải Dương – từng định hướng chuyển đổi sang mô hình phát triển bất động sản bền vững với các dự án như Côn Sơn Resort, Hoa Lạc Viên hay tổ hợp khách sạn – văn phòng. Tuy nhiên, những tham vọng này đã không thể chuyển hóa thành kết quả tài chính đủ mạnh để duy trì vị thế trên sàn.
Trong khi đó, Công ty Cổ phần Đầu tư Công nghiệp Xuất nhập khẩu Đông Dương (mã chứng khoán: DDG) đang ở thế “ngàn cân treo sợi tóc”. Báo cáo tự lập quý 4/2025 cho thấy doanh nghiệp ước lỗ ròng tới 334 tỷ đồng trong năm 2025 – mức nặng nhất trong chuỗi 3 năm thua lỗ liên tiếp. Nếu kiểm toán xác nhận con số này, khả năng bị hủy niêm yết gần như là điều không thể tránh khỏi.
Ở một diễn biến khác, Công ty Cổ phần Phân lân nung chảy Văn Điển (mã chứng khoán: VAF) đã chính thức “khép lại hành trình” trên HOSE. Cuối tháng 3, Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM (HOSE) thông báo hủy niêm yết toàn bộ gần 37,7 triệu cổ phiếu, với phiên giao dịch cuối cùng vào ngày 24/4.
Nguyên nhân đến từ việc báo cáo tài chính của doanh nghiệp này liên tục nhận ý kiến ngoại trừ trong 3 năm (2023–2025). Vấn đề trọng tâm nằm ở dự án nhà máy phân bón tại Thanh Hóa: dù đã dừng triển khai, công ty chưa ghi nhận tổn thất với các khoản chi phí đã đầu tư, trong khi kiểm toán không đủ cơ sở để đánh giá tác động.
Điều đáng nói là VAF – một doanh nghiệp có lịch sử từ năm 1960 trong ngành phân bón – không chỉ vướng vấn đề kiểm toán mà còn không còn đáp ứng điều kiện là công ty đại chúng khi không đảm bảo tiêu chí về tỷ lệ sở hữu của cổ đông nhỏ.
NHIỀU DOANH NGHIỆP MẤT “TƯ CÁCH ĐẠI CHÚNG”
Bên cạnh câu chuyện hủy niêm yết do thua lỗ liên tiếp, một làn sóng “rút tư cách công ty đại chúng” cũng đang diễn ra song song, phản ánh mức độ siết chặt toàn diện của thị trường.
Cụ thể, Công ty Cổ phần In Hàng không (mã chứng khoán: IHK) bị Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) hủy tư cách công ty đại chúng từ ngày 23/4, do vốn chủ sở hữu tại cuối năm 2024 chỉ đạt 24,42 tỷ đồng – thấp hơn mức tối thiểu 30 tỷ đồng theo quy định mới tại Thông tư 19/2025 và Luật Chứng khoán sửa đổi 2024.
Tương tự, Công ty Cổ phần Hóa phẩm Dầu khí DMC - Miền Nam (mã chứng khoán: DMS) cũng bị hủy tư cách đại chúng do không đáp ứng điều kiện về cơ cấu cổ đông. Tại thời điểm 1/10/2025, doanh nghiệp có 166 cổ đông, nhưng phần lớn cổ phần tập trung vào cổ đông lớn, khiến tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nhỏ lẻ chỉ đạt 8,34% – thấp hơn mức tối thiểu 10%.
Một trường hợp khác là Công ty Cổ phần Xi măng Hồng Phong (mã chứng khoán: LCC) bị hủy tư cách đại chúng sau thời gian dài vi phạm nghĩa vụ công bố thông tin.
Trước đó, Thanh tra UBCKNN đã xử phạt doanh nghiệp này 92,5 triệu đồng do không công bố hàng loạt tài liệu quan trọng, như báo cáo tài chính kiểm toán các năm 2022, 2023, 2024; báo cáo tài chính bán niên đã soát xét các năm 2022, 2023, 2024, 2025; báo cáo tình hình quản trị công ty 6 tháng đầu năm 2022-2025; báo cáo thường niên các năm 2021-2025; cùng báo cáo tình hình quản trị công ty các năm 2022-2024.
Những trường hợp này cho thấy, tiêu chuẩn “đại chúng” không chỉ nằm ở quy mô vốn, mà còn là câu chuyện về minh bạch và kỷ luật công bố thông tin – yếu tố cốt lõi để duy trì niềm tin của thị trường.
Vừa qua, UBCKNN cũng yêu cầu rà soát tư cách công ty đại chúng đối với các doanh nghiệp nhà nước và công ty con đang niêm yết, đăng ký giao dịch.
Riêng các doanh nghiệp nhà nước chuyển đổi từ doanh nghiệp 100% vốn nhà nước sang công ty cổ phần, sẽ không bị hủy tư cách đại chúng trong thời gian thực hiện phương án cơ cấu lại, dù có thể chưa đáp ứng yêu cầu về tỷ lệ cổ đông.
UBCKNN khuyến nghị các doanh nghiệp chủ động rà soát, đối chiếu tình trạng thực tế với quy định pháp luật để xác định rõ trường hợp áp dụng. Đối với các doanh nghiệp nhà nước không thuộc diện ngoại lệ, và các công ty con của doanh nghiệp nhà nước, nếu không đáp ứng một trong các điều kiện nêu trên sẽ bị chấm dứt tư cách công ty đại chúng.
Các doanh nghiệp thuộc diện này phải gửi văn bản thông báo tới UBCKNN kèm danh sách cổ đông, thực hiện công bố thông tin bất thường trong thời hạn 15 ngày kể từ thời điểm không còn đáp ứng điều kiện. Nếu sau 1 năm vẫn không khắc phục được, doanh nghiệp phải nộp hồ sơ đề nghị hủy tư cách công ty đại chúng.
Trong trường hợp muốn duy trì tư cách, công ty cần xây dựng kế hoạch đảm bảo đáp ứng yêu cầu về vốn điều lệ, vốn chủ sở hữu và cơ cấu cổ đông theo quy định. Sau khi nhận thông báo hủy tư cách đại chúng, doanh nghiệp có 7 ngày để công bố thông tin và hoàn tất thủ tục hủy niêm yết hoặc hủy đăng ký giao dịch.
Có thể thấy, một thị trường vốn phát triển không thể thiếu cơ chế đào thải. Những doanh nghiệp yếu kém bị loại bỏ không phải là tín hiệu tiêu cực, mà ngược lại, là biểu hiện của một hệ sinh thái đang tự hoàn thiện.
Khi “bữa tiệc” tăng trưởng không còn dễ dàng, dòng tiền sẽ trở nên chọn lọc hơn, ưu tiên những doanh nghiệp có nền tảng vững chắc. Trong bối cảnh đó, nhà đầu tư cũng buộc phải nâng cấp tư duy, không chỉ nhìn vào câu chuyện tăng giá, mà phải đánh giá sâu hơn về chất lượng tài chính và tính minh bạch.
