Ấn Độ, quốc gia chiếm hơn 40% thương mại gạo toàn cầu đã đưa ra lệnh cấm xuất khẩu gạo trắng non-basmati vào ngày 20/7 vừa qua. Trong bối cảnh, chính phủ quốc gia này tìm cách kiềm chế giá lương thực trong nước tăng cao và đảm bảo có đủ nguồn cung ở mức giá hợp lý.
Đây không phải là lần đầu tiên Ấn Độ áp đặt lệnh cấm xuất khẩu đối với gạo non-basmati. Tuy nhiên, tác động lần này có thể sâu rộng hơn so với 16 năm trước.
Vào thời điểm tháng 10/2007, Ấn Độ đã áp đặt lệnh cấm xuất khẩu gạo non-basmati, sau đó tạm dỡ bỏ và cấm trở lại vào tháng 4/2008 khiến giá gạo tăng gần 30% lên mức cao kỷ lục 22,43 USD/tạ.
Lệnh cấm xuất khẩu gạo mới của Ấn Độ có thể ảnh hưởng đến thị trường toàn cầu và khiến hàng triệu người thiếu đối mặt với nguy cơ thiếu lương thực, trong đó người tiêu dùng châu Á và châu Phi sẽ phải chịu gánh nặng lớn nhất.
“Malaysia dường như là nước dễ bị tổn thương nhất theo phân tích của chúng tôi,” ngân hàng Barclays cho biết trong một báo cáo gần đây nhằm nhấn mạnh sự phụ thuộc khá lớn của nước này vào gạo Ấn Độ.
Singapore cũng có khả năng bị ảnh hưởng, bởi Ấn Độ chiếm khoảng 30% lượng gạo nhập khẩu của đảo quốc sư tử. Đất nước này hiện đang trong quá trình tìm kiếm sự miễn trừ khỏi lệnh cấm của Ấn Độ. Tuy nhiên, Barclays lưu ý rằng lương thực tại Singapore nói chung đều chủ yếu phụ thuộc vào nhập khẩu chứ không chỉ riêng gạo.
Giá gạo hiện đang dao động ở mức cao nhất trong thập kỷ, với hiện tượng El Nino gây thêm rủi ro cho các nhà sản xuất gạo lớn khác của châu Á như Thái Lan, Pakistan và Việt Nam.
Barclays chỉ ra rằng, Philippines gặp thách thức nhiều nhất trước sự gia tăng giá gạo toàn cầu do tỷ trọng gạo cao nhất trong rổ CPI của quốc gia này. Tuy nhiên, phần lớn gạo nhập khẩu của Philippines đến từ Việt Nam.
Châu Á không phải là khu vực duy nhất bị ảnh hưởng bởi lệnh cấm xuất khẩu gạo của Ấn Độ, mà nhiều quốc gia châu Phi và Trung Đông cũng không tránh khỏi.
BMI, một đơn vị nghiên cứu của Fitch Solutions, cho biết các thị trường dễ gặp khó khăn bởi các hạn chế xuất khẩu của Ấn Độ tập trung ở châu Phi cận Sahara và khu vực Trung Đông và Bắc Phi (MENA), bao gồm Djibouti, Liberia, Qatar, Gambia và Kuwait.
Nếu các nhà xuất khẩu gạo lớn như Việt Nam và Campuchia áp đặt hình thức hạn chế xuất khẩu của riêng mình, và những quốc gia nhập khẩu lớn như Indonesia và Malaysia đua nhau tích trữ, thì thế giới có khả năng chứng kiến một sự hỗn loạn xảy ra trên thị trường gạo, giám đốc khu vực châu Á tại Trung tâm Khoai tây Quốc tế (CIP) Samarendu Mohanty nhận định.
Ông Mohanty cảnh báo rằng nó thậm chí có thể tồi tệ hơn hậu quả năm 2007.
“Quy mô bị ảnh hưởng bởi lệnh cấm gạo của Ấn Độ sẽ lên tới hàng triệu người, đặc biệt là những hộ gia đình nghèo hơn ở các nước láng giềng như Bangladesh và Nepal”, ông Samarendu Mohanty nhấn mạnh.
Cũng theo ý kiến của ông, có rất ít khả năng lệnh cấm xuất khẩu này được dỡ bỏ mà thay vào đó sẽ duy trì ít nhất cho đến cuộc tổng tuyển cử ở Ấn Độ vào tháng 4 năm sau.
Quốc gia Nam Á hiện đang vật lộn với giá rau, trái cây và ngũ cốc cao, một vấn đề nhức nhối có thể ảnh hưởng đến triển vọng bầu cử của Thủ tướng Narendra Modi. Lạm phát của Ấn Độ đã tăng lên 4,8% trong tháng 6 do giá lương thực tăng vọt, nhưng vẫn nằm trong mục tiêu lạm phát của ngân hàng trung ương là từ phạm vi 2% đến 6%.
Tuy nhiên, lạm phát tại Ấn Độ có nguy cơ đạt mức 6,5% trong tháng 7, HSBC ước tính trong một báo cáo ngày 24/7. Bởi lẽ, các nhà kinh tế cảnh báo rằng các sự kiện thời tiết cực đoan có thể gây thêm căng thẳng cho sản lượng cây trồng.
“Nếu các lô hàng gạo giảm mạnh, có thể sẽ có những tác động về giá cả trên toàn cầu, sau đó tràn sang cả lúa mì, vốn là mặt hàng thay thế cho gạo ở nhiều quốc gia”, HSBC phân tích. Giá ngũ cốc hiện vẫn duy trì mức cao cả tại Ấn Độ và trên toàn thế giới, với một phần nguyên nhân còn bởi thỏa thuận ngũ cốc ở Biển Đen giữa Nga và Ukraine liên tục bị gián đoạn.
