Trong nửa đầu tháng 7/2026, các thành viên của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) đã đồng loạt ban hành và lấy ý kiến hàng trăm quy định mới về an toàn thực phẩm và kiểm dịch động, thực vật (SPS). Dù không phải tất cả đều tác động trực tiếp đến Việt Nam, nhiều quy định từ Liên minh châu Âu (EU), Hoa Kỳ, Hàn Quốc, Trung Quốc, Nhật Bản và Canada sẽ ảnh hưởng đáng kể đến hoạt động xuất khẩu nông sản, thực phẩm và thủy sản của doanh nghiệp Việt trong thời gian tới.
Theo tổng hợp của Văn phòng SPS Việt Nam, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, từ ngày 1-15/7/2026, các nước thành viên WTO đã phát đi 511 thông báo SPS, trong đó có 24 dự thảo lấy ý kiến và 27 thông báo chính thức có hiệu lực. Phần lớn tập trung vào việc siết chặt dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, cập nhật quy định kiểm dịch và bổ sung các tiêu chuẩn mới đối với thực phẩm.
EU TIẾP TỤC SIẾT DƯ LƯỢNG THUỐC BẢO VỆ THỰC VẬT
Trong số các thị trường xuất khẩu trọng điểm của Việt Nam, EU là khu vực có nhiều thay đổi đáng chú ý nhất khi công bố 8 thông báo SPS mới.
Đáng quan tâm là dự thảo sửa đổi mức dư lượng tối đa (MRL) đối với hoạt chất diazinon. Theo đề xuất, EU sẽ hạ giới hạn dư lượng của hoạt chất này xuống ngưỡng giới hạn định lượng đối với nhiều nhóm nông sản như dứa, ớt chuông, hành tây, ngô ngọt, cải thảo, su hào, nghệ, gia vị từ hạt cùng nhiều sản phẩm khác. Một số sản phẩm có nguồn gốc động vật như thịt gia cầm, mỡ lợn, sữa và nội tạng cũng bị điều chỉnh MRL.
Nếu được thông qua, quy định sẽ được áp dụng sau 6 tháng kể từ ngày có hiệu lực, đồng nghĩa doanh nghiệp xuất khẩu cần nhanh chóng rà soát quy trình canh tác và sử dụng thuốc bảo vệ thực vật để tránh nguy cơ bị cảnh báo hoặc trả hàng.
EU cũng đồng thời sửa đổi nhiều quy định liên quan đến dư lượng các hoạt chất khác như chlormequat, metribuzin, terbuthylazine, triclopyr, 1,4-dimethylnaphthalene và fenpropathrin. Đây đều là những hoạt chất được sử dụng trên nhiều loại cây trồng phổ biến.
Ở chiều tích cực, EU ban hành quy định miễn kiểm tra chính thức tại cửa khẩu đối với một số sản phẩm hỗn hợp ổn định bảo quản có rủi ro thấp. Danh mục này bao gồm nhiều sản phẩm chế biến như ngũ cốc, rau quả chế biến, khoai tây chiên, nước xốt, gia vị và bánh kẹo. Việc đơn giản hóa thủ tục có thể giúp rút ngắn thời gian thông quan đối với một số mặt hàng thực phẩm chế biến của doanh nghiệp Việt Nam.
Ngoài ra, EU cũng ban hành quy định mới đối với thực vật tạo ra bằng một số kỹ thuật gen mới. Dù quy định chính thức chỉ áp dụng từ năm 2028, một số điều khoản đã bắt đầu có hiệu lực từ tháng 7/2026, cho thấy xu hướng hoàn thiện khung pháp lý đối với các công nghệ giống cây trồng mới tại thị trường này.
MỸ, HÀN QUỐC ĐỒNG LOẠT CẬP NHẬT TIÊU CHUẨN AN TOÀN THỰC PHẨM
Hoa Kỳ cũng tiếp tục điều chỉnh hàng loạt quy định liên quan đến dư lượng thuốc bảo vệ thực vật.
Các mức MRL mới được áp dụng đối với nhiều hoạt chất như chlormequat chloride, bifenthrin, diflufenican, epyrifenacil và fluoxapiprolin trên nhiều nhóm nông sản gồm lúa mì, ngô, đậu tương, hạt cải dầu, rau ăn lá, rau ăn quả, hành, nho, hạt cà phê xanh và cả các sản phẩm có nguồn gốc động vật.
Đây là nhóm mặt hàng có sự giao thương lớn với Việt Nam, đặc biệt là cà phê, rau quả và nông sản chế biến.
Bên cạnh đó, Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ (EPA) cũng tiếp nhận đề nghị hủy đăng ký hoặc chấm dứt một số mục đích sử dụng của thuốc bảo vệ thực vật chứa captan và oxytetracycline hydrochloride. Những thay đổi này có thể ảnh hưởng gián tiếp đến chuỗi sản xuất nông nghiệp toàn cầu trong thời gian tới.
Tại Hàn Quốc, dự thảo sửa đổi Tiêu chuẩn và Quy chuẩn đối với thực phẩm cũng thu hút sự quan tâm của doanh nghiệp xuất khẩu khi bổ sung và sửa đổi mức dư lượng đối với tới 106 hoạt chất thuốc bảo vệ thực vật, đồng thời cập nhật các phương pháp kiểm nghiệm.
Đáng chú ý, Hàn Quốc cũng cập nhật quy định kiểm dịch thực vật đối với dịch hại Xylella fastidiosa. Danh mục quản lý sau điều chỉnh mở rộng lên 326 loài thực vật ký chủ và được áp dụng đối với các lô hàng có giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật gửi đi từ ngày 13/7/2026. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp xuất khẩu thực vật và cây giống sang Hàn Quốc phải theo dõi sát các yêu cầu mới để tránh phát sinh rủi ro trong quá trình thông quan.
TRUNG QUỐC, NHẬT BẢN TĂNG CƯỜNG KIỂM DỊCH; CANADA ĐIỀU CHỈNH QUY ĐỊNH THỨC ĂN CHĂN NUÔI
Trung Quốc cũng lấy ý kiến dự thảo sửa đổi quy định về kiểm nghiệm, kiểm dịch đối với động vật và vật liệu di truyền động vật xuất nhập khẩu.
Dự thảo làm rõ toàn bộ quy trình quản lý từ đánh giá rủi ro, cấp phép nhập khẩu, đăng ký cơ sở nước ngoài, kiểm dịch, cách ly đến truy xuất nguồn gốc và xử lý vi phạm. Trong đó, thời gian cách ly tối thiểu được quy định là 45 ngày đối với gia súc giống cỡ lớn và trung bình, 14 ngày đối với động vật thủy sản sống và 30 ngày đối với các nhóm động vật khác.
Đối với ngành chăn nuôi và thủy sản Việt Nam, việc Trung Quốc hoàn thiện quy trình quản lý nhập khẩu được đánh giá sẽ đặt ra yêu cầu cao hơn về hồ sơ, truy xuất nguồn gốc cũng như kiểm dịch trước khi xuất khẩu.
Trong khi đó, Nhật Bản đã chính thức sửa đổi Luật Phòng chống bệnh truyền nhiễm gia súc từ ngày 1/7/2026.
Quy định mới bổ sung bệnh viêm da nổi cục vào danh mục bệnh truyền nhiễm cần quản lý, mở rộng đối tượng kiểm soát sang trâu nước, đồng thời tăng cường kiểm tra đối với hàng hóa nhập khẩu vi phạm quy định kiểm dịch. Nhật Bản cũng điều chỉnh một số thủ tục kiểm dịch xuất nhập khẩu và nới lỏng quy định đối với thức ăn cho vật nuôi cảnh đã qua xử lý nhiệt theo tiêu chuẩn quy định.
Tại Canada, đáng chú ý là dự thảo sửa đổi quy định về thức ăn chăn nuôi nhằm phù hợp với diễn biến dịch tễ mới. Theo đó, một số vật liệu có nguy cơ được phép sử dụng trong thức ăn cho động vật không nhai lại, thức ăn thú cưng và phân bón theo điều kiện nhất định, trong khi vẫn tiếp tục cấm sử dụng đối với động vật nhai lại.
Ngoài ra, Canada cũng tiếp tục cập nhật mức dư lượng tối đa của nhiều hoạt chất thuốc bảo vệ thực vật trên các nhóm rau, trái cây, quả có múi, cây mía và một số sản phẩm có nguồn gốc động vật.
Nhìn tổng thể, làn sóng điều chỉnh quy định SPS tại các thị trường nhập khẩu lớn cho thấy xu hướng ngày càng siết chặt các tiêu chuẩn về an toàn thực phẩm, kiểm dịch và truy xuất nguồn gốc. Với Việt Nam - quốc gia có kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản phụ thuộc lớn vào các thị trường như EU, Hoa Kỳ, Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc, các doanh nghiệp xuất khẩu cần chủ động theo dõi sát các thay đổi về SPS. Điều này không chỉ giúp doanh nghiệp hạn chế rủi ro bị cảnh báo, trả hàng mà còn là điều kiện để duy trì khả năng cạnh tranh trong bối cảnh yêu cầu kỹ thuật trên thị trường quốc tế ngày càng khắt khe.