Trong bối cảnh Chính phủ đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức hai con số, khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa - lực lượng chiếm tới hơn 97% tổng số doanh nghiệp cả nước - được kỳ vọng sẽ trở thành một trong những động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng.
Tuy nhiên, bên cạnh những cơ hội mới từ cải cách thể chế, chuyển đổi số và khoa học công nghệ, bài toán về năng lực quản trị, khả năng hấp thụ vốn và sức chống chịu của doanh nghiệp vẫn là những thách thức lớn.
Tại tọa đàm "Đối thoại SME 2026: Chính sách mở đường - Doanh nghiệp cất cánh" do Hiệp hội Doanh nghiệp thành phố Hà Nội (HBA) và Hiệp hội Phát triển Hàng tiêu dùng Việt Nam (VACOD) tổ chức, nhiều chuyên gia cho rằng dư địa phát triển của khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn còn rất lớn.
Song, các chuyên gia cho rằng để dòng vốn thực sự chảy vào khu vực này, điều cần thay đổi không chỉ nằm ở phía ngân hàng hay chính sách hỗ trợ, mà trước hết phải bắt đầu từ chính doanh nghiệp.
DOANH NGHIỆP PHẢI CHUYỂN MÌNH
Trong nhiều năm, câu chuyện doanh nghiệp nhỏ và vừa khó tiếp cận vốn vẫn được nhắc đến như một điểm nghẽn lớn của nền kinh tế. Tuy nhiên, từ góc nhìn của ông Từ Tiến Phát, Tổng giám đốc Ngân hàng Thương mại Cổ phần Á Châu (ACB), bức tranh hiện nay đã khác khá nhiều.
Phát biểu tại hội nghị, ông Phát cho rằng trong bối cảnh Chính phủ đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức hai con số, áp lực không chỉ đặt lên doanh nghiệp mà cả hệ thống ngân hàng cũng đang đối diện những yêu cầu rất lớn.
Theo ông Phát, quan niệm "vay ngân hàng rất khó" từng tồn tại trong nhiều năm, nhưng trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt giữa các tổ chức tín dụng, việc giữ chân khách hàng tốt thậm chí còn trở thành áp lực không nhỏ đối với các ngân hàng. Ông cho biết, việc tìm kiếm doanh nghiệp nhỏ và vừa đáp ứng được điều kiện để cấp tín dụng hiện nay cũng không hề dễ dàng.
"Tôi cho rằng ngân hàng phải linh hoạt", ông Phát nhấn mạnh.
Theo vị lãnh đạo ACB, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không nằm ở hạn mức tín dụng hay nguồn vốn, mà xuất phát từ chất lượng sổ sách và tính minh bạch tài chính của doanh nghiệp.
Trong quá khứ, nhiều doanh nghiệp có thể duy trì cách ghi chép "hợp lý theo cách riêng", nhưng trong bối cảnh yêu cầu tuân thủ ngày càng cao, cách làm này không chỉ khiến doanh nghiệp khó tiếp cận vốn mà còn tiềm ẩn rủi ro pháp lý cho cả ngân hàng và khách hàng.
Từ thực tế đó, ông Phát cho rằng việc sử dụng hóa đơn điện tử, chuẩn hóa hệ thống kế toán và minh bạch hóa hoạt động tài chính cần được xem là bước đi bắt buộc đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa nếu muốn đi đường dài.
Không chỉ vấn đề sổ sách, cách thức sử dụng dòng tiền của doanh nghiệp cũng ảnh hưởng trực tiếp tới khả năng đánh giá và thẩm định tín dụng của ngân hàng. Cùng với đó, chuyển đổi số đang trở thành một "giấy thông hành" mới để doanh nghiệp tiếp cận vốn thuận lợi hơn. Theo ông Phát, nếu đáp ứng được các điều kiện về minh bạch và quản trị, việc tiếp cận vốn hiện nay "không phải là điều quá khó".
Quan điểm này cũng nhận được sự đồng tình từ ông Phan Đức Hiếu, Ủy viên Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội. Theo ông Hiếu, doanh nghiệp nhỏ và vừa cần xây dựng tư duy tuân thủ, nâng cao tính chuyên nghiệp trong quản trị.
Ông cho rằng ngay cả khi pháp luật chưa bắt buộc, việc ghi chép tài chính bài bản vẫn là điều cần thiết bởi đó là cơ sở quan trọng để doanh nghiệp tạo dựng niềm tin với các tổ chức tín dụng.
Vị chuyên gia này thông tin, trong quá trình sửa đổi Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa tới đây, một trong những định hướng quan trọng là thay đổi cách thức hỗ trợ theo hướng đi vào đúng nhu cầu thực tế của doanh nghiệp, tránh dàn trải và hỗ trợ đại trà.
AI VÀ DỮ LIỆU ĐANG THAY ĐỔI CÁCH NGÂN HÀNG CHO VAY
Tại tọa đàm, ông Từ Tiến Phát cũng chia sẻ, khi công nghệ số ngày càng phát triển, cách thức tiếp cận vốn của doanh nghiệp cũng đang thay đổi nhanh chóng.
Ông cho biết các ngân hàng hiện nay đã ứng dụng mạnh mẽ các hệ thống phân tích dữ liệu, thuật toán và trí tuệ nhân tạo trong quá trình chấm điểm tín dụng. Khi doanh nghiệp sử dụng nhiều nền tảng thanh toán điện tử, ngân hàng có thể dựa trên dữ liệu giao dịch để đánh giá năng lực tài chính và khả năng trả nợ của khách hàng.
"Hiện nay, việc chấm điểm tín dụng bằng AI rất phổ biến. Tùy mức độ thanh toán của khách hàng, chúng tôi sẽ phân loại và quyết định cho vay. Các doanh nghiệp nên đẩy mạnh sử dụng hệ thống thanh toán điện tử", ông Phát nói.
Điều này đồng nghĩa, tài sản bảo đảm không còn là yếu tố duy nhất quyết định khả năng tiếp cận vốn. Dữ liệu và lịch sử giao dịch đang ngày càng đóng vai trò quan trọng hơn trong quá trình cấp tín dụng.
Theo các chuyên gia, đây cũng là xu hướng phổ biến trên thế giới khi các mô hình đánh giá tín dụng dựa trên dữ liệu lớn và AI đang dần thay thế những phương pháp thẩm định truyền thống.
Ở góc độ khoa học công nghệ, PGS.TS Vũ Văn Tích, Phó Giám đốc Học viện Chiến lược Khoa học và Công nghệ (Bộ Khoa học và Công nghệ), cho rằng Chính phủ hiện đã có nhiều chính sách hỗ trợ cả ba chủ thể gồm Nhà nước, nhà khoa học và doanh nghiệp. Nếu doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc ứng dụng công nghệ, giới nghiên cứu hoàn toàn có thể đồng hành để cùng giải quyết.
Theo ông Vũ Văn Tích, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo có thể xử lý nhiều bài toán mà doanh nghiệp đang gặp phải. Khi doanh nghiệp đưa ra các nhu cầu cụ thể, các nhà khoa học có thể nghiên cứu, hoàn thiện và đóng gói thành những giải pháp công nghệ phù hợp. Trên cơ sở đó, doanh nghiệp sẽ xây dựng các dự án sản xuất kinh doanh để tiếp cận nguồn vốn tín dụng.
Ông Vũ Văn Tích cũng nhấn mạnh vai trò của cơ chế hỗ trợ tài chính và tín dụng đối với các dự án ứng dụng khoa học công nghệ. Khi công nghệ được đưa vào sản xuất, doanh nghiệp không chỉ nâng cao năng suất mà còn có khả năng tiếp cận nguồn vốn với chi phí thấp hơn.
Vị chuyên gia này cho biết thêm, điều quan trọng hiện nay không phải là thiếu nguồn lực cho khoa học công nghệ mà là làm thế nào để các nguồn lực đó thực sự đến được với doanh nghiệp và được chuyển hóa thành sản phẩm cụ thể trên thị trường.
Ông dẫn kinh nghiệm của Trung Quốc trong việc xây dựng các quỹ hỗ trợ nghiên cứu, thương mại hóa công nghệ và cùng tham gia góp vốn với doanh nghiệp như một mô hình đáng tham khảo đối với Việt Nam.
DOANH NGHIỆP VÀ NHÀ NƯỚC PHẢI CHẠY SONG SONG
Bên cạnh bài toán công nghệ và vốn, môi trường thể chế cũng được xem là yếu tố quyết định đối với khả năng phát triển của cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Ông Phan Đức Hiếu cho biết tinh thần của Nghị quyết 68 và Nghị quyết 79 đã xác định rất rõ yêu cầu cải cách thể chế theo hướng tạo môi trường kinh doanh thuận lợi hơn, giảm chi phí tuân thủ và hạn chế rủi ro cho doanh nghiệp. Theo ông, các quy định cần rõ ràng, minh bạch để doanh nghiệp có thể yên tâm hoạt động và thực thi.
"Doanh nghiệp và Nhà nước phải chạy song song", ông Hiếu nhấn mạnh.
Theo ông, trong bối cảnh các rào cản dần được tháo gỡ, áp lực cạnh tranh sẽ ngày càng lớn hơn. Kinh nghiệm tích lũy trong 5-10 năm trước có thể không còn là lợi thế tuyệt đối khi thị trường trở nên cởi mở hơn. Chính áp lực cạnh tranh sẽ buộc doanh nghiệp phải thay đổi nhanh hơn.
Về phía ngân hàng, ông Từ Tiến Phát cũng đưa ra góc nhìn lạc quan hơn đối với bức tranh vĩ mô trong nửa cuối năm.
Ông cho biết những tháng đầu năm, hệ thống ngân hàng phải đối mặt với nhiều sức ép liên quan tới tỷ giá và lãi suất. Tuy nhiên, theo đánh giá của ACB, tỷ giá sẽ dần ổn định và Ngân hàng Nhà nước có đủ công cụ để duy trì sự ổn định này, qua đó giúp các doanh nghiệp vay ngoại tệ yên tâm hơn.
Đối với mặt bằng lãi suất, ông Phát cho rằng sau giai đoạn tăng khá nhanh, xu hướng sẽ dịu dần từ quý 3, dù khó có thể giảm mạnh trong thời gian ngắn.
"Lãi suất cho vay sản xuất kinh doanh sẽ thấp hơn. Hiện ACB đang cho vay ở mức khoảng 8-9% và tôi tự tin rằng tình hình sắp tới sẽ cải thiện hơn rất nhiều so với 6 tháng đầu năm", ông Phát nhận định.
Có thể thấy, thông điệp xuyên suốt được người đứng đầu ACB nhấn mạnh không phải là việc doanh nghiệp thiếu vốn, mà là muốn dòng vốn đến đúng nơi, doanh nghiệp phải thay đổi từ chính mình.
Minh bạch tài chính, chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ và nâng cao năng lực quản trị không còn là những lựa chọn mang tính khuyến khích mà đang trở thành điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp bước vào sân chơi mới.
Và trong hành trình đó, theo các chuyên gia, không một chủ thể nào có thể đi một mình. Từ Nhà nước, ngân hàng, giới khoa học đến cộng đồng doanh nghiệp, tất cả đều cần "chạy song song" để biến những nguồn lực sẵn có thành động lực tăng trưởng thực sự cho nền kinh tế.
