Thị trường trái phiếu doanh nghiệp đang phát đi những tín hiệu phục hồi khi giá trị phát hành tăng trở lại, tỷ lệ chậm trả mới giảm và quá trình thu hồi nợ có chuyển biến.
Tuy nhiên, đằng sau những con số tích cực vẫn là áp lực thanh toán chưa dễ hóa giải, khi hàng trăm nghìn tỷ đồng trái phiếu sắp đến hạn trong bối cảnh chi phí vốn cao, khả năng huy động nguồn tiền mới của nhiều doanh nghiệp còn hạn chế.
PHÁT HÀNH SÔI ĐỘNG, NGÂN HÀNG VẪN DẪN ĐẦU
Theo báo cáo quý 3/2026 của Công ty Cổ phần Xếp hạng tín nhiệm Đầu tư Việt Nam (VIS Rating), giá trị phát hành trái phiếu doanh nghiệp mới đạt 172.000 tỷ đồng, tăng 9,7% so với cùng kỳ.
Tuy nhiên, đà tăng chủ yếu đến từ trái phiếu thứ cấp của các ngân hàng và một số doanh nghiệp bất động sản, chưa cho thấy sự phục hồi đồng đều giữa các nhóm tổ chức phát hành.
Xét theo cơ cấu, trái phiếu ngân hàng chiếm 66% tổng giá trị phát hành trong quý, còn bất động sản chiếm 26%. Phát hành riêng lẻ tiếp tục chiếm ưu thế với tỷ trọng 83%, trong khi phát hành ra công chúng chiếm 17%.
Động lực chính đến từ trái phiếu thứ cấp do các ngân hàng phát hành nhằm bổ sung vốn cấp hai, đáp ứng yêu cầu về hệ số an toàn vốn. Các ngân hàng quốc doanh cùng một số ngân hàng tư nhân, trong đó có Sacombank, đẩy mạnh hoạt động này.
Ngược lại, giá trị phát hành trái phiếu thường của ngân hàng giảm 22% so với cùng kỳ khi các nhà băng chuyển hướng sang chứng chỉ tiền gửi kỳ hạn dài để huy động vốn từ nhà đầu tư cá nhân.
Ở lĩnh vực bất động sản, giá trị phát hành tăng 29% so với cùng kỳ nhưng tập trung chủ yếu ở Vinhomes và các doanh nghiệp liên quan đến Masterise. Một số lô trái phiếu có kỳ hạn từ 3-7 năm được phát hành nhằm huy động vốn cho các dự án quy mô lớn.
Các đợt phát hành giá trị lớn trong quý cho thấy sự khác biệt về quy mô, kỳ hạn và chi phí vốn giữa các tổ chức phát hành. Ngày 31/7, Agribank phát hành 14.673 tỷ đồng trái phiếu ra công chúng, kỳ hạn 10 năm, lãi suất kỳ đầu 7,9%; đây là trái phiếu thứ cấp. Đến ngày 24/9, Vinhomes phát hành riêng lẻ 8.000 tỷ đồng trái phiếu kỳ hạn 2 năm, lãi suất kỳ đầu 12%.
Ngoài ra, Hưng Long, Masterise Lumiere Office và Thành Quang đều có các đợt phát hành riêng lẻ trị giá 7.000 tỷ đồng mỗi đợt.
Tính đến cuối quý 3, tổng giá trị trái phiếu doanh nghiệp lưu hành đạt 1.535.000 tỷ đồng, tương đương 10,9% GDP danh nghĩa. Trong đó, dư nợ trái phiếu phát hành riêng lẻ đạt 1.340.000 tỷ đồng, còn phát hành ra công chúng đạt 195.000 tỷ đồng. Xét theo ngành, ngân hàng chiếm 699.000 tỷ đồng và bất động sản dân cư chiếm 475.000 tỷ đồng.
Trên thị trường thứ cấp, giá trị giao dịch bình quân mỗi ngày đạt 7.200 tỷ đồng, tăng 12,2% so với cùng kỳ. Dù hoạt động phát hành và giao dịch đều cải thiện, khả năng thanh toán gốc, lãi vẫn là thách thức đối với những doanh nghiệp gặp khó khăn tài chính.
QUÁ TRÌNH XỬ LÝ NỢ CÓ CHUYỂN BIẾN TÍCH CỰC
Một tín hiệu tích cực trong quý 3 là tỷ lệ chậm trả trái phiếu phát sinh mới trong 12 tháng gần nhất giảm còn khoảng 0,2%, so với 0,38% của quý trước. Giá trị trái phiếu chậm trả mới phát sinh trong quý vào khoảng 300 tỷ đồng, thấp hơn đáng kể so với những giai đoạn trước. Tuy nhiên, báo cáo cũng ghi nhận một tổ chức phát hành thuộc hệ sinh thái Novaland lần đầu chậm trả trong quý.
Áp lực thanh toán vẫn tập trung ở những doanh nghiệp có nền tảng tài chính yếu. Với các đơn vị thuộc hệ sinh thái Novaland, doanh số bán bất động sản chững lại, lãi suất cao và khả năng tạo dòng tiền hạn chế tiếp tục ảnh hưởng đến việc thực hiện nghĩa vụ nợ đến hạn.
Một số doanh nghiệp lựa chọn kéo dài thời hạn trái phiếu để giảm áp lực thanh toán trước mắt. Công ty Cổ phần Đầu tư và Du lịch Vạn Hương cùng Công ty Cổ phần Đầu tư Thương mại SMC đã gia hạn kỳ hạn thêm 1-2 năm.
Việc điều chỉnh lịch trả nợ giúp phân bổ lại nghĩa vụ tài chính theo thời gian, song không đồng nghĩa khoản nợ đã được thanh toán.
Ở chiều ngược lại, quá trình thu hồi các khoản nợ chậm trả ghi nhận tiến triển. Tỷ lệ thu hồi nợ lũy kế đạt 51,5%, tăng 3,8 điểm phần trăm so với quý trước; hơn 11.000 tỷ đồng đã được hoàn trả cho nhà đầu tư trong quý. Các khoản thanh toán chủ yếu đến từ những tổ chức phát hành liên quan đến Hưng Thịnh và Sunshine.
Trong đó, Hưng Thịnh Land hoàn trả 5.380 tỷ đồng nợ gốc chậm trả trong quý. Công ty TNHH Phát triển kinh doanh xây dựng 3 hoàn trả 1.210 tỷ đồng; Công ty Cổ phần Đầu tư địa ốc NoVa hoàn trả 968 tỷ đồng và Công ty TNHH NOVA Thảo Điền hoàn trả 965 tỷ đồng.
Dù tiến độ xử lý nợ đã cải thiện tại một số doanh nghiệp, những khoản còn tồn đọng vẫn cần được theo dõi. Khả năng hoàn thành nghĩa vụ trái phiếu trong thời gian tới sẽ phụ thuộc vào dòng tiền thực tế, tiến độ phục hồi hoạt động kinh doanh và khả năng tiếp cận nguồn vốn của từng tổ chức phát hành.
252.000 TỶ ĐỒNG TRÁI PHIẾU SẮP ĐÁO HẠN
Thách thức lớn của thị trường nằm ở lịch thanh toán trong thời gian tới. Theo VIS Rating, khoảng 252.000 tỷ đồng trái phiếu sẽ đáo hạn trong 12 tháng tiếp theo, cao hơn đáng kể so với mức 157.000 tỷ đồng của 12 tháng gần nhất.
Đáng lưu ý, một phần đáng kể trong số này thuộc về các tổ chức phát hành từng chậm trả hoặc tái cấu trúc trái phiếu và đang gặp khó khăn tài chính.
Riêng quý 4/2026, giá trị trái phiếu đáo hạn dự kiến đạt khoảng 75.000 tỷ đồng. Trong đó, bất động sản dân cư chiếm 39.000 tỷ đồng, ngân hàng chiếm 18.000 tỷ đồng và các ngành còn lại chiếm 18.000 tỷ đồng. Khoảng 26.000 tỷ đồng trong tổng giá trị đáo hạn là trái phiếu đã phát sinh chậm trả hoặc được gia hạn nợ.
Áp lực tiếp tục dồn sang năm 2027, với giá trị trái phiếu đáo hạn dự kiến khoảng 83.000 tỷ đồng trong quý 2, 64.000 tỷ đồng trong quý 3 và 84.000 tỷ đồng trong quý 4.
Quy mô nghĩa vụ thanh toán lớn đặt ra yêu cầu cao hơn đối với khả năng tạo dòng tiền và huy động vốn mới của doanh nghiệp, nhất là khi chi phí vay vẫn cao và điều kiện thanh khoản còn hạn chế.
Trong nhóm doanh nghiệp phi ngân hàng có giá trị trái phiếu đáo hạn lớn nhất trong 12 tháng tới, Vingroup đứng đầu với 23.000 tỷ đồng, tiếp theo là Hưng Phát Invest Hà Nội với 12.650 tỷ đồng. Đây là số liệu về nghĩa vụ nợ đến hạn, không đồng nghĩa các doanh nghiệp này đều thuộc nhóm chậm trả.
Về triển vọng, VIS Rating dự báo hoạt động phát hành sơ cấp trong quý 4/2026 duy trì ổn định, chủ yếu nhờ nhu cầu vốn để phát triển dự án và tái cấp vốn của các chủ đầu tư bất động sản.
Dù vậy, khả năng huy động vốn hạn chế cùng chi phí vốn cao vẫn gây sức ép lên những doanh nghiệp có hồ sơ tín nhiệm yếu, đặc biệt là các đơn vị từng chậm trả hoặc tái cấu trúc trái phiếu.