Công ty Cổ phần Xếp hạng Tín nhiệm Đầu tư Việt Nam (VIS Rating) vừa công bố báo cáo triển vọng ngành chứng khoán. Theo tổ chức này, mặt bằng lãi suất cao và những bất ổn địa chính trị đã tác động đến tâm lý nhà đầu tư cũng như hoạt động giao dịch cổ phiếu trong nửa đầu năm 2026, dù thị trường chứng khoán Việt Nam được FTSE nâng hạng.
Chi phí vốn gia tăng trong khi lợi suất đầu tư cổ phiếu suy giảm đã gây áp lực lên khả năng sinh lời của toàn ngành, đặc biệt tại các công ty quy mô vừa và nhỏ có tỷ trọng đầu tư cổ phiếu lớn.
Nguồn vốn mới giúp các công ty chứng khoán có liên kết ngân hàng đẩy nhanh tăng trưởng ở các mảng kinh doanh cốt lõi so với nhiều doanh nghiệp cùng ngành. Tuy nhiên, tăng trưởng đang ngày càng phụ thuộc vào một số khách hàng lớn trong hoạt động cho vay ký quỹ và một số tổ chức phát hành trái phiếu doanh nghiệp, qua đó làm gia tăng rủi ro tập trung tín dụng.
Cụ thể, dữ liệu từ báo cáo cho thấy khẩu vị rủi ro của toàn ngành tăng lên 21% trong quý 2/2026, từ mức 19% năm 2025. Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc một số công ty chứng khoán liên kết ngân hàng gia tăng đầu tư vào trái phiếu của các doanh nghiệp bất động sản lớn như TCX, VPX, HDS và TPS.
Đối với những công ty đang nắm giữ trái phiếu của các doanh nghiệp bất động sản và nghỉ dưỡng gặp khó khăn, chẳng hạn TPS và VND, quá trình thu hồi các khoản đầu tư có thể kéo dài hơn. Lãi suất cao làm suy giảm dòng tiền của tổ chức phát hành, đồng thời khiến quá trình xử lý tài sản bảo đảm diễn ra chậm hơn.
Rủi ro tập trung cũng gia tăng trong hoạt động cho vay ký quỹ khi nhu cầu vay của khách hàng cá nhân ở mức thấp. Điều này thúc đẩy một số công ty chứng khoán có liên kết ngân hàng mở rộng cho vay đối với các khách hàng lớn.
VIS Rating dự báo rủi ro tập trung tín dụng của toàn ngành sẽ tiếp tục tăng trong nửa cuối năm 2026 khi dư nợ ngày càng tập trung vào một số tổ chức phát hành trái phiếu và khách hàng vay ký quỹ lớn. Nếu các khách hàng này gặp áp lực tài chính, khả năng chống chịu của các công ty chứng khoán có liên quan sẽ bị ảnh hưởng.
Hiệu quả sinh lời cũng chịu sức ép rõ rệt. ROAA toàn ngành giảm từ 5,6% năm 2025 xuống 4,3% trong nửa đầu năm 2026, khi chi phí vốn tăng làm thu hẹp biên lợi nhuận từ cho vay ký quỹ, còn mặt bằng định giá cổ phiếu giảm khiến lợi nhuận từ hoạt động tự doanh suy yếu.
Trong khi đó, các công ty quy mô lớn, bao gồm một số doanh nghiệp có liên kết ngân hàng, duy trì khả năng sinh lời ổn định hơn nhờ tăng thu nhập phí từ tư vấn phát hành trái phiếu như HDS, TCX, VPX, cùng lợi nhuận tương đối ổn định từ đầu tư trái phiếu và chứng chỉ tiền gửi tại SSI, VCK. Tuy nhiên, các nguồn thu này mới chỉ bù đắp một phần áp lực suy giảm lợi nhuận chung.
Các công ty quy mô vừa và nhỏ có danh mục đầu tư cổ phiếu lớn như VIX, SHS, CTS và VDS chịu tác động mạnh hơn. Theo VIS Rating, mức độ biến động lợi nhuận trước thuế toàn ngành tăng từ 140% lên 145%. Trong 27 công ty được phân tích, 14 công ty đứng trước rủi ro không hoàn thành kế hoạch lợi nhuận năm 2026.
VIS Rating dự báo ROAA toàn ngành sẽ duy trì khoảng 4,2 - 4,5% trong năm nay, thấp hơn mức của năm 2025, do chi phí vốn cao tiếp tục gây áp lực lên lợi nhuận từ các hoạt động kinh doanh cốt lõi.
Trong nửa đầu năm 2026, tỷ lệ đòn bẩy toàn ngành giảm từ 2,4 lần năm 2025 xuống 2,2 lần, nhờ HDBS, LPS, VCBS và VIX huy động thành công tổng cộng 40.000 tỷ đồng vốn mới. Việc tăng vốn giúp các công ty cải thiện năng lực tài chính và tạo thêm dư địa cho hoạt động kinh doanh.
Tuy nhiên, một số công ty chứng khoán liên kết ngân hàng có tốc độ tăng trưởng nhanh như TCX, VPX và SHS đã gia tăng vay ngắn hạn để tài trợ cho hoạt động cho vay ký quỹ và đầu tư trái phiếu. Nguồn vốn này góp phần hỗ trợ mở rộng thị phần nhưng đồng thời cũng làm gia tăng nhu cầu cân đối nguồn vốn.
VIS Rating dự báo tỷ lệ đòn bẩy toàn ngành có thể tăng trở lại lên 2,3 - 2,4 lần trong nửa cuối năm 2026, khi nhu cầu vốn tăng cùng quy mô bảng cân đối. Trong khi đó, điều kiện thị trường chứng khoán kém thuận lợi có thể hạn chế khả năng các công ty tiếp tục tăng vốn chủ sở hữu.
Nếu không huy động thêm vốn trong nửa cuối năm, những công ty có hoạt động cho vay ký quỹ như BSI, CTS và đầu tư trái phiếu như TCX, HDS, đang tiến gần các giới hạn quy định có thể gặp khó khăn trong việc duy trì tăng trưởng lợi nhuận từ những mảng kinh doanh cốt lõi.
Ở chiều tích cực, hoạt động tăng vốn thời gian qua đã giúp ngành chứng khoán giảm phụ thuộc vào nguồn vốn ngắn hạn. Tỷ lệ thanh khoản toàn ngành tăng từ 105% cuối năm 2025 lên 107% trong quý 2/2026.
Bên cạnh đó, các khoản vay nước ngoài tại TCX, VCI cùng kế hoạch phát hành trái phiếu dài hạn của TCX, SHS, TPS và LPS được kỳ vọng giúp các công ty đa dạng hóa nguồn vốn, đồng thời hạn chế rủi ro tái cấp vốn.
VIS Rating cho rằng với các đợt tăng vốn đã thực hiện cùng bộ đệm thanh khoản ở mức vừa đủ, thanh khoản toàn ngành được kỳ vọng tiếp tục duy trì ổn định. Tuy nhiên, diễn biến đòn bẩy và mức độ tập trung vào một số khách hàng vay ký quỹ, tổ chức phát hành trái phiếu sẽ vẫn là những yếu tố đáng theo dõi trong nửa cuối năm.
