IPO thường được xem là bước ngoặt mở ra một chu kỳ tăng trưởng mới, khi doanh nghiệp huy động thêm nguồn lực để mở rộng quy mô, nâng cao hiệu quả kinh doanh và tìm kiếm những động lực tăng trưởng mới.
Tuy nhiên, diễn biến của nhóm cổ phiếu chứng khoán sau các thương vụ IPO gần đây cho thấy kỳ vọng tại thời điểm chào sàn không phải lúc nào cũng nhanh chóng chuyển hóa thành hiệu quả đầu tư.
LOẠT CỔ PHIẾU CHỨNG KHOÁN “THỦNG” GIÁ IPO
Trong 9 tháng đầu năm 2026, nhiều cổ phiếu chứng khoán mới lên sàn đã trải qua những nhịp điều chỉnh đáng kể. Thị giá cổ phiếu TCX của Công ty Cổ phần Chứng khoán Kỹ Thương (TCBS) hiện đã xuống dưới vùng giá IPO, đưa vốn hóa doanh nghiệp về khoảng 97.200 tỷ đồng, thấp hơn khoảng 10% so với mức định giá tại thời điểm chào sàn. Dù vậy, TCBS vẫn đang là công ty chứng khoán có vốn hóa lớn nhất thị trường.
Một tân binh khác là Công ty Cổ phần Chứng khoán (LPBank – mã chứng khoán: LPS) cũng chịu áp lực bán mạnh. Chốt phiên 29/9, LPS giảm phiên thứ 5 liên tiếp, xuống 19.900 đồng/cổ phiếu, thấp hơn khoảng 38% so với giá IPO hồi giữa tháng 8/2026. Vốn hóa theo đó chỉ còn khoảng 28.000 tỷ đồng.
Không chỉ TCX hay LPS, hai thương vụ IPO từng thu hút sự chú ý lớn là VPX của của Công ty Cổ phần Chứng khoán VPBank và VCK của của Công ty Cổ phần Chứng khoán VPS cũng đang chứng kiến thị giá điều chỉnh. VPX hiện ở mức 25.450 đồng/cổ phiếu, tương ứng vốn hóa khoảng 47.700 tỷ đồng, giảm hơn 16.000 tỷ đồng so với mức khoảng 64.000 tỷ đồng tại thời điểm IPO giữa tháng 12 năm ngoái.
Với VCK, cổ phiếu đóng cửa phiên 29/9 ở mức 28.100 đồng, thấp nhất kể từ đầu năm. Vốn hóa doanh nghiệp còn khoảng 68.400 tỷ đồng, giảm đáng kể so với mức khoảng 88.938 tỷ đồng tại thời điểm chào sàn.
Diễn biến của nhóm cổ phiếu mới IPO phần nào cho thấy dòng tiền trên thị trường đang có sự phân hóa mạnh. Dù vốn hóa HoSE vẫn tăng, song thanh khoản lại không duy trì được tương ứng, tạo ra khoảng cách ngày càng lớn giữa quy mô thị trường và lượng tiền thực sự luân chuyển mỗi phiên.
Giá trị giao dịch bình quân trên HoSE từng quanh mức 30.000 tỷ đồng trong quý 3 năm ngoái, nhưng hiện chỉ còn khoảng 13.000 tỷ đồng. Đáng chú ý hơn, tỷ lệ giá trị giao dịch khớp lệnh bình quân phiên so với vốn hóa HoSE đã xuống khoảng 0,15%, chỉ bằng khoảng 1/4 so với một năm trước.
Trong một năm, giá trị giao dịch hàng ngày giảm gần 60%, trong khi vốn hóa thị trường lại tăng gần 20%. Sự lệch pha này cho thấy đà tăng của chỉ số không đi cùng sự lan tỏa của dòng tiền. Thị trường phần lớn được nâng đỡ bởi một số cổ phiếu vốn hóa lớn, trong đó nhóm Vingroup đóng vai trò đáng kể.
Bốn cổ phiếu VIC, VHM, VPL và VRE hiện chiếm khoảng 1/3 vốn hóa HoSE, qua đó có ảnh hưởng rất lớn đến diễn biến chỉ số. Trong khi đó, giá trị giao dịch hàng ngày của nhóm này không tương xứng với quy mô vốn hóa, khiến chỉ số có thể duy trì trạng thái tích cực trong khi thanh khoản chung vẫn ở mức thấp.
Đối với các công ty chứng khoán, thanh khoản thị trường có ý nghĩa trực tiếp hơn. Quy mô giao dịch thấp ảnh hưởng đến doanh thu môi giới, trong khi nhu cầu sử dụng đòn bẩy và dư nợ cho vay ký quỹ cũng khó tăng mạnh nếu dòng tiền mới không quay trở lại thị trường.
Mặt bằng lãi suất cao càng khiến bài toán này trở nên phức tạp. Khi lãi suất tiền gửi và lợi suất trái phiếu trở nên hấp dẫn hơn, một phần dòng tiền có xu hướng tìm đến các tài sản có mức độ ổn định cao hơn thay vì gia tăng tỷ trọng cổ phiếu.
Trong thư gửi nhà đầu tư mới đây, ông Petri Deryng, người đứng đầu Pyn Elite Fund, cho rằng lãi suất tiền gửi tại Việt Nam đã tăng mạnh cùng với lợi suất trái phiếu Chính phủ, qua đó thúc đẩy nhà đầu tư trong nước chuyển một phần dòng vốn từ chứng khoán sang tiền gửi ngân hàng.
CỔ PHIẾU CHỨNG KHOÁN ĐỐI MẶT ÁP LỰC KÉP
Áp lực thanh khoản không chỉ ảnh hưởng đến thị giá cổ phiếu mà còn tác động trực tiếp đến triển vọng kinh doanh của các công ty chứng khoán. Trong môi trường giao dịch kém sôi động, những doanh nghiệp vừa hoàn tất tăng vốn hoặc IPO sẽ cần thêm thời gian để chuyển nguồn vốn mới thành tăng trưởng doanh thu, lợi nhuận.
Theo dự phóng của Chứng khoán Vietcombank (VCBS), kết quả kinh doanh quý 3/2026 của các công ty chứng khoán nhìn chung có thể giảm so với cùng kỳ. Nguyên nhân chủ yếu đến từ thanh khoản thị trường bình quân giảm khoảng 55-60%, trong khi diễn biến VN-Index khiến dư nợ margin có xu hướng hạ nhiệt.
Dù vậy, VCBS cho rằng quy mô cho vay vẫn có thể tăng so với cùng kỳ nhờ nguồn vốn được bổ sung từ các đợt tăng vốn diễn ra trong nửa cuối năm 2025 và nửa đầu năm 2026.
Với các công ty chứng khoán đầu ngành, VCBS dự báo kết quả kinh doanh có thể kém tích cực hơn cùng kỳ khi doanh thu môi giới chịu ảnh hưởng từ thanh khoản thấp. Biên lợi nhuận cho vay ký quỹ cũng có nguy cơ thu hẹp trong môi trường lãi suất cao, trong khi hoạt động đầu tư tự doanh chịu tác động từ biến động của VN-Index.
Nhóm công ty chứng khoán vừa và nhỏ có thể chịu áp lực lớn hơn khi lợi nhuận tự doanh trong quý 3/2025 từng ở mức cao, tạo nền so sánh không thuận lợi. Như vậy, ngay cả khi quy mô vốn của các công ty được cải thiện sau những thương vụ IPO và tăng vốn, khả năng tạo lợi nhuận vẫn phụ thuộc lớn vào diễn biến thanh khoản và mặt bằng lãi suất.
Theo Chứng khoán SSI, khả năng hấp thụ các đợt IPO mới nhiều khả năng thận trọng hơn so với những chu kỳ trước trong bối cảnh lãi suất kém hỗ trợ và điều kiện thanh khoản chặt chẽ hơn. Tuy nhiên, SSI vẫn đánh giá làn sóng IPO có thể trở thành chất xúc tác cho triển vọng trung hạn, khi thị trường có thêm doanh nghiệp mới, sản phẩm mới và cơ hội để nhà đầu tư phân bổ lại danh mục.
Ở góc độ dài hạn, việc một số cổ phiếu chứng khoán giao dịch dưới vùng giá IPO không đồng nghĩa triển vọng của toàn ngành đã thay đổi. Quy mô thị trường vốn vẫn còn dư địa mở rộng, cùng với khả năng đa dạng hóa sản phẩm tài chính và sự tham gia ngày càng lớn của dòng vốn quốc tế sau quá trình nâng hạng.
