Chiều tối 15/1, tại Trụ sở Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã tiếp ông Eduard Stiphout, Phó Chủ tịch Tập đoàn ASML (Hà Lan), tập đoàn bán dẫn hàng đầu thế giới, giữ vai trò then chốt trong chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu.
ASML PHÁT TÍN HIỆU CHIẾN LƯỢC
Chào mừng lãnh đạo ASML và các cộng sự thăm, làm việc tại Việt Nam, Thủ tướng Phạm Minh Chính đánh giá cao sự quan tâm của ASML đối với thị trường Việt Nam, coi đây là minh chứng rõ nét cho niềm tin của các tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới vào tiềm năng hợp tác, môi trường đầu tư cũng như triển vọng phát triển dài hạn của Việt Nam. Đồng thời, chuyến thăm góp phần thúc đẩy quan hệ Đối tác toàn diện Việt Nam - Hà Lan ngày càng đi vào chiều sâu, thực chất và hiệu quả, đặc biệt trong các lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Thủ tướng cho biết Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển đổi có ý nghĩa chiến lược, xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực chủ đạo để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số từ năm 2026 và trở thành nước phát triển có thu nhập cao vào năm 2045. Trong lộ trình đó, công nghiệp bán dẫn được xem là một trong những ngành nền tảng, có vai trò lan tỏa lớn tới toàn bộ nền kinh tế.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, Việt Nam đang tiếp tục hoàn thiện thể chế, cơ chế chính sách liên quan đến phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; đầu tư đồng bộ cho hạ tầng, đặc biệt là hạ tầng công nghệ và viễn thông, đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của ngành công nghiệp bán dẫn. Cùng với đó, Việt Nam đẩy mạnh đào tạo nguồn nhân lực số, nhân lực kỹ thuật cao nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng lớn của ngành bán dẫn và các lĩnh vực công nghệ cao.
Theo Thủ tướng, Việt Nam hiện đã hình thành hệ sinh thái bán dẫn bước đầu với sự hiện diện của nhiều tập đoàn công nghệ lớn trên thế giới như Samsung, Intel, NVIDIA, VDL-ETG, Tecnotion, Coherent…, đồng thời có các doanh nghiệp công nghệ trong nước có tiềm năng hợp tác và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị như Viettel, FPT, VSAP Lab. Đây là nền tảng quan trọng để Việt Nam mở rộng hợp tác với các tập đoàn công nghệ lõi toàn cầu như ASML.
Trên cơ sở đó, Thủ tướng đề nghị ASML đẩy nhanh việc nghiên cứu hình thành Trung tâm đào tạo, nghiên cứu và phát triển về bán dẫn tại Việt Nam; hỗ trợ kết nối các doanh nghiệp Việt Nam đủ điều kiện tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu của ASML, qua đó góp phần đa dạng hóa và tăng cường tính ổn định cho chuỗi cung ứng của Tập đoàn tại khu vực châu Á. Đồng thời, ASML được khuyến nghị nghiên cứu khả năng thiết lập văn phòng đại diện tại Việt Nam nhằm tăng cường kết nối trực tiếp, thể hiện cam kết hợp tác chiến lược và lâu dài.
Thủ tướng cũng đề nghị ASML hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam trong phát triển hạ tầng số, sản xuất, nghiên cứu, thử nghiệm và dịch vụ kỹ thuật bán dẫn; tư vấn tiêu chuẩn công nghệ, chia sẻ kinh nghiệm quản trị tiên tiến để từng bước hình thành năng lực sản xuất và tham gia chuỗi giá trị ngay tại Việt Nam. Bên cạnh đó, việc triển khai các chương trình đào tạo, trao đổi chuyên gia, thực tập và hỗ trợ học bổng trong lĩnh vực bán dẫn được coi là giải pháp then chốt nhằm phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Thủ tướng khẳng định Chính phủ Việt Nam cam kết luôn đồng hành và tạo mọi điều kiện thuận lợi để các doanh nghiệp nước ngoài, trong đó có ASML, đầu tư kinh doanh thành công, bền vững và lâu dài tại Việt Nam.
Cảm ơn Thủ tướng đã dành thời gian tiếp đoàn, Phó Chủ tịch ASML Eduard Stiphout bày tỏ vinh dự trước sự quan tâm và định hướng chiến lược rõ ràng của Chính phủ Việt Nam đối với phát triển khoa học - công nghệ và ngành bán dẫn. Ông cho biết ASML là tập đoàn bán dẫn hàng đầu thế giới, giữ vai trò mắt xích trung tâm trong chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu, đặc biệt nhờ công nghệ quang khắc cực tím (EUV) - công nghệ lõi quyết định khả năng sản xuất các thế hệ chip tiên tiến phục vụ AI, 5G và điện toán hiệu năng cao.
Đánh giá cao chiến lược phát triển dài hạn của Việt Nam, Phó Chủ tịch ASML khẳng định Tập đoàn sẵn sàng trở thành một phần của ngành công nghiệp bán dẫn Việt Nam. Theo đó, ASML đang nghiên cứu khả năng mở rộng chuỗi cung ứng tại Việt Nam, hợp tác xây dựng trung tâm đào tạo, nghiên cứu và phát triển, xem xét thiết lập hiện diện chính thức cũng như khả năng cung cấp thiết bị cho các khách hàng tiềm năng trong nước.
Với quy mô vốn hóa thuộc nhóm cao nhất ngành bán dẫn toàn cầu, doanh thu hằng năm duy trì ở mức hàng chục tỷ USD và đội ngũ hơn 40.000 nhân sự hoạt động tại hàng chục quốc gia, sự quan tâm ngày càng rõ nét của ASML được đánh giá là tín hiệu tích cực, mở ra cơ hội để Việt Nam từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu, không chỉ ở khâu lắp ráp mà cả trong đào tạo, dịch vụ kỹ thuật và hỗ trợ công nghệ cao – những lĩnh vực có giá trị gia tăng lớn và tác động lan tỏa lâu dài đối với nền kinh tế.
“TRỤ CỘT VÔ HÌNH” CỦA NGÀNH BÁN DẪN TOÀN CẦU
ASML Holding N.V. có trụ sở tại Veldhoven, Hà Lan, gần trung tâm công nghiệp công nghệ cao Eindhoven. Doanh nghiệp này hoạt động trong lĩnh vực thiết bị sản xuất bán dẫn, trọng tâm là các hệ thống quang khắc, công đoạn cốt lõi để “in” các mạch điện tử siêu nhỏ lên wafer silicon. Là công ty đại chúng niêm yết song song trên sàn Euronext Amsterdam và NASDAQ, ASML không chỉ là niềm tự hào của ngành công nghiệp châu Âu mà còn là mắt xích không thể thay thế trong chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu.
Điểm khác biệt mang tính quyết định của ASML nằm ở công nghệ quang khắc EUV (Extreme Ultraviolet Lithography). Đây là công nghệ sử dụng ánh sáng cực tím bước sóng siêu ngắn, cho phép tạo ra các mạch bán dẫn ở kích thước dưới 5 nanomet, nền tảng để sản xuất chip AI, chip xử lý hiệu năng cao và các bộ vi xử lý tiên tiến nhất hiện nay. Đáng chú ý, ASML hiện là doanh nghiệp duy nhất trên thế giới có khả năng thương mại hóa và cung ứng máy EUV ở quy mô công nghiệp, tạo nên lợi thế công nghệ gần như tuyệt đối.
ASML được thành lập năm 1984 với tên gọi ASM Lithography, khởi đầu là một liên doanh giữa Philips của Hà Lan và ASM International. Trong bối cảnh ngành bán dẫn toàn cầu đang ở giai đoạn bùng nổ, ASML sớm định hướng phát triển các hệ thống quang khắc có độ chính xác cao, phục vụ nhu cầu ngày càng tăng của các nhà sản xuất chip.
Giai đoạn 1985-1988 đánh dấu bước ngoặt quan trọng khi công ty chuyển trụ sở về Veldhoven, ra mắt sản phẩm đầu tiên PAS 2000 và chính thức trở thành một doanh nghiệp độc lập. Đến năm 1991, hệ thống PAS 5500 được giới thiệu ra thị trường đã tạo nền tảng để ASML bước vào cuộc cạnh tranh trực diện với những tên tuổi lớn như Canon và Nikon trong lĩnh vực thiết bị quang khắc.
Từ đầu những năm 2000, ASML tăng tốc mở rộng năng lực công nghệ thông qua việc giới thiệu dòng máy TWINSCAN với thiết kế hai giai đoạn, giúp cải thiện đáng kể năng suất và độ chính xác. Song song với đó, việc mua lại Silicon Valley Group tại Mỹ đã giúp ASML củng cố vị thế tại thị trường Bắc Mỹ và nâng cao năng lực nghiên cứu, phát triển. Cột mốc mang tính lịch sử đến vào năm 2010, khi ASML chính thức đưa các hệ thống EUV vào sản xuất và thương mại hóa, sau hơn một thập kỷ đầu tư nghiên cứu với chi phí hàng chục tỷ euro. Kể từ thời điểm này, trật tự công nghệ của ngành bán dẫn toàn cầu gần như được định hình lại.
Khác với nhiều tập đoàn bán dẫn khác, ASML không sản xuất chip mà tập trung hoàn toàn vào sản xuất thiết bị làm chip. Danh mục sản phẩm của công ty bao gồm các hệ thống quang khắc DUV và EUV, trong đó EUV là dòng sản phẩm cao cấp nhất, có giá trị lên tới hàng trăm triệu USD cho mỗi hệ thống. Ngoài doanh thu từ bán thiết bị, ASML còn xây dựng nguồn thu ổn định và dài hạn từ dịch vụ bảo trì, nâng cấp phần cứng, phần mềm điều khiển và hỗ trợ kỹ thuật cho khách hàng.
Nhờ lợi thế công nghệ vượt trội, ASML hiện chiếm khoảng 80–90% thị phần toàn cầu trong lĩnh vực thiết bị quang khắc và gần như nắm giữ 100% thị phần máy EUV. Khách hàng của ASML là những nhà sản xuất chip hàng đầu thế giới như TSMC, Samsung Electronics và Intel, cùng với các tập đoàn thiết kế chip lớn như Nvidia, AMD hay Qualcomm. Thực tế này cho thấy, bất kỳ kế hoạch mở rộng sản xuất chip tiên tiến nào trên thế giới cũng đều gắn chặt với năng lực cung ứng của ASML.
Quy mô tài chính của ASML phản ánh rõ tiềm lực đầu tư và sức mạnh kinh doanh của tập đoàn này. Đến cuối năm 2024, ASML có hơn 43.000 nhân sự trên toàn cầu và vận hành mạng lưới hơn 60 điểm dịch vụ, cùng gần 5.000 nhà cung cấp cấp một trong chuỗi cung ứng. Doanh thu năm 2024 đạt khoảng 28,3 tỷ euro, trong khi lợi nhuận ròng duy trì ở mức cao với biên lợi nhuận gộp trên 50%.
Các số liệu tài chính trong giai đoạn 2022-2024 cho thấy xu hướng tăng trưởng rõ nét. Năm 2022, doanh thu đạt hơn 21,1 tỷ euro, lợi nhuận ròng 5,6 tỷ euro và tổng tài sản khoảng 36,3 tỷ euro. Sang năm 2023, doanh thu tăng vọt lên gần 27,6 tỷ euro, lợi nhuận ròng đạt mức kỷ lục 7,8 tỷ euro và tổng tài sản xấp xỉ 40 tỷ euro. Năm 2024, dù tăng trưởng doanh thu chậm lại do chu kỳ điều chỉnh của ngành, ASML vẫn ghi nhận tổng tài sản lên tới gần 48,6 tỷ euro, phản ánh năng lực tích lũy vốn và mở rộng đầu tư dài hạn.
Bước sang năm 2025, kết quả kinh doanh theo quý tiếp tục cho thấy sức bật tài chính của ASML. Ba quý đầu năm 2025, doanh thu mỗi quý dao động từ 7,5 đến 7,7 tỷ euro, lợi nhuận ròng duy trì trên 2 tỷ euro mỗi quý. Doanh thu cả năm 2025 được dự báo đạt khoảng 30-35 tỷ euro, tăng xấp xỉ 15% so với năm trước. Đáng chú ý, vốn hóa thị trường của ASML đã vượt mốc 500 tỷ USD vào đầu năm 2026, đưa doanh nghiệp này trở thành một trong những công ty công nghệ có giá trị lớn nhất châu Âu.
ASML dành tỷ lệ rất lớn doanh thu cho hoạt động nghiên cứu và phát triển, với chi phí R&D năm 2025 ước tính khoảng 1,2 tỷ euro mỗi quý. Mục tiêu trọng tâm là phát triển thế hệ máy quang khắc High-NA EUV, được kỳ vọng sẽ mở ra kỷ nguyên mới cho sản xuất chip ở các node siêu nhỏ trong thập kỷ tới.
Bên cạnh đó, ASML còn mở rộng chiến lược đầu tư sang các lĩnh vực công nghệ bổ trợ. Khoản đầu tư hơn 1,3 tỷ euro vào startup Mistral AI cho thấy tham vọng tích hợp trí tuệ nhân tạo sâu hơn vào các hệ thống sản xuất chip, từ tối ưu vận hành đến nâng cao độ chính xác và hiệu suất. Đây là bước đi chiến lược nhằm củng cố lợi thế cạnh tranh dài hạn trong bối cảnh AI trở thành động lực tăng trưởng lớn nhất của ngành bán dẫn.
Với công nghệ EUV không thể thay thế, ASML trở thành tâm điểm trong cuộc cạnh tranh công nghệ giữa các cường quốc, đặc biệt là giữa Mỹ và Trung Quốc. Việc Hà Lan và Mỹ áp dụng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đối với thiết bị EUV đã ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh của ASML tại thị trường Trung Quốc, vốn từng chiếm tỷ trọng đáng kể trong doanh thu. Tuy nhiên, trong dài hạn, các nhà phân tích đánh giá rằng nhu cầu từ các thị trường khác, đặc biệt là Mỹ, châu Âu, Đài Loan và Hàn Quốc, sẽ tiếp tục bù đắp và duy trì đà tăng trưởng của ASML.
