Các trò chơi rèn luyện não bộ hiện đang rất phổ biến, tuy nhiên việc chúng có thực sự ngăn ngừa sự suy giảm nhận thức hay không vẫn còn là đề tài gây tranh cãi. Trong những năm gần đây, các nghiên cứu liên tục thay đổi quan điểm về vấn đề này nhưng chưa đưa ra được kết luận rõ ràng.
CƠ HỘI MỚI CHO SỨC KHỎE NÃO BỘ
Nhiều người đã bắt đầu chơi các trò chơi như Wordle hay giải ô chữ nhưng theo tiến sĩ Sanjay Gupta, phóng viên y tế trưởng của CNN, những trò chơi kích thích trí não này dường như không giúp cải thiện khả năng nhận thức tổng thể.
Ông cho rằng, ô chữ và các trò chơi từ ngữ có thể chỉ giúp người chơi trở nên giỏi hơn chính những trò chơi đó mà thôi. Nhiều người hy vọng rằng các bài tập rèn luyện não bộ sẽ giảm nguy cơ mắc bệnh mất trí. Tuy nhiên, theo ông, hiện chưa có nhiều dữ liệu chứng minh điều này.
Theo một khía cạnh mới đã được phát hiện qua một thử nghiệm lâm sàng gần đây, hiệu quả của việc rèn luyện não trong việc làm chậm quá trình suy giảm nhận thức có thể phụ thuộc vào loại trò chơi và cách mà chúng tác động lên các chất dẫn truyền thần kinh trong não.
Theo nghiên cứu mới, những trò chơi tập trung vào việc tăng cường sự chú ý và cải thiện tốc độ xử lý như các mô-đun Double Decision và Freeze Frame của BrainHQ có khả năng giúp bảo tồn acetylcholine, một chất dẫn truyền thần kinh quan trọng.
Etienne de Villers-Sidani, tác giả chính của nghiên cứu và là phó giáo sư Khoa Thần kinh và Phẫu thuật Thần kinh tại Đại học McGill (Montreal, Canada), giải thích rằng acetylcholine là một chất dẫn truyền thần kinh kích thích, hoạt động như một công tắc giúp não bộ tỉnh táo, tập trung và chú ý hơn.
Theo tiến sĩ Michael Merzenich, giáo sư danh dự tại Đại học California (San Francisco) và đồng sáng lập kiêm nhà khoa học trưởng của Posit Science (công ty sản xuất BrainHQ), khi acetylcholine được kích hoạt, nó có thể thay đổi hoạt động của toàn bộ não.
Ông là một chuyên gia đầu ngành trong lĩnh vực tính dẻo thần kinh và cùng với hai đồng nghiệp đã nhận giải thưởng Kavli về Thần kinh học năm 2016 cho những khám phá đột phá về khả năng thay đổi và tạo ra các kết nối thần kinh mới của não người trưởng thành suốt đời. Trước đó, người ta vẫn nghĩ rằng não bộ không thể thay đổi hay tái tạo sau một độ tuổi nhất định.
Merzenich nhấn mạnh, đây là nghiên cứu đầu tiên trên người ghi nhận sự tăng điều hòa acetylcholine, yếu tố cực kỳ quan trọng trong việc duy trì tính dẻo thần kinh khi lão hóa. Tăng điều hòa có nghĩa là tế bào sẽ bổ sung thêm nhiều thụ thể cho chất dẫn truyền thần kinh, từ đó nâng cao khả năng đáp ứng.
Nghiên cứu này rất quan trọng vì việc rèn luyện đã tác động lên toàn bộ não, không chỉ giới hạn trong một số quá trình rất hẹp mà người chơi được luyện tập. Đây là một thay đổi hóa học vật lý cơ bản và có ảnh hưởng lớn đến sức khỏe não bộ.
Tiến sĩ Richard Isaacson, bác sĩ thần kinh phòng ngừa và giám đốc nghiên cứu tại Viện Các Bệnh Thoái hóa Thần kinh ở Boca Raton (Florida) nhận định, phát hiện này đã góp phần mở rộng hiểu biết hiện có về cách phòng ngừa suy giảm nhận thức.
Việc ăn uống cân bằng, cải thiện giấc ngủ và tập thể dục đều là những biện pháp đã được chứng minh giúp tăng cường sức mạnh não bộ và sức khỏe tổng thể. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng việc kích thích não theo những cách mới sẽ giúp xây dựng dự trữ nhận thức, khả năng duy trì chức năng của não bộ trước sự lão hóa, tổn thương hoặc giai đoạn đầu của bệnh tật.
Isaacson khẳng định, rèn luyện não bộ là một trong nhiều phương pháp giúp xây dựng dự trữ nhận thức. Không có “viên thuốc thần kỳ” nào để ngăn ngừa mất trí nhớ, nhưng sự kết hợp nhiều phương pháp có thể giúp mọi người chủ động hơn trong cuộc chiến chống lại Alzheimer.
Dựa trên cơ sở khoa học, ông đã đề xuất các bài kiểm tra của BrainHQ như một phần trong kế hoạch kích thích nhận thức, kết hợp với việc học một ngôn ngữ mới, chơi một nhạc cụ mới hoặc bắt đầu một sở thích mới như khiêu vũ hoặc nhiếp ảnh.
TĂNG HOẠT ĐỘNG NÃO CHỈ SAU 10 TUẦN
Nghiên cứu được công bố mới đây trên tạp chí khoa học về trò chơi JMIR Serious Games đã phân ngẫu nhiên 92 người cao tuổi tương đối khỏe mạnh tại Quebec thành hai nhóm. Mỗi nhóm được yêu cầu luyện tập rèn luyện não bộ trong 30 phút mỗi ngày, kéo dài trong 10 tuần.
Nhóm đối chứng được giao chơi các trò chơi bài Solitaire và Bricks Breaking Hex, trò chơi yêu cầu người chơi phá vỡ các viên gạch cùng màu, với tốc độ chơi theo ý mình. Trong khi đó, nhóm can thiệp luyện tập với hai mô-đun Double Decision và Freeze Frame của BrainHQ, trong đó độ khó được tăng dần theo sự tiến bộ của người chơi.
Cụ thể, Freeze Frame trình chiếu một hình ảnh mục tiêu, sau đó là một chuỗi các hình ảnh khác. Người chơi phải bấm “không” cho mọi hình ảnh không đúng. Double Decision yêu cầu người chơi nhanh chóng xác định và bấm vào đúng chiếc xe trong số hai chiếc xuất hiện trên màn hình ở bối cảnh sa mạc, đồng thời xác định vị trí của biển báo Route 66 có thể xuất hiện ở bất cứ đâu trên màn hình.
Phiên bản trước của Double Decision đã từng được sử dụng trong thử nghiệm ACTIVE năm 2001 (đào tạo nhận thức nâng cao cho người già độc lập và khỏe mạnh) với kết quả cho thấy lợi ích về nhận thức từ bài tập vẫn được duy trì sau 5 năm theo dõi.
Các bài kiểm tra nhận thức và các đánh giá khác được tiến hành trước, sau và ba tháng sau khi kết thúc quá trình luyện tập. Mức acetylcholine trong não được đo bằng kỹ thuật chụp PET.
Kết quả chụp PET cho thấy nhóm can thiệp đã tăng 2.3% mức điều hòa acetylcholine sau 10 tuần luyện tập với cường độ cao. Sự cải thiện này tập trung ở các vùng não quan trọng chịu trách nhiệm về trí nhớ và khả năng ra quyết định, theo nhận định của Tiến sĩ Raj Attariwala, chuyên gia hình ảnh chức năng và giám đốc y tế của AIM Medical Imaging tại Vancouver, người không tham gia nghiên cứu.
Mức tăng này gần như bù lại mức giảm trung bình 2.5% acetylcholine diễn ra tự nhiên mỗi thập kỷ trong cuộc đời. Ngược lại, nhóm đối chứng không ghi nhận lợi ích đáng kể nào.
Dù nghiên cứu này có những tiến bộ đáng kể trong lĩnh vực khoa học, các chuyên gia vẫn cho rằng còn quá sớm để đưa ra kết luận chắc chắn bởi công trình vẫn ở giai đoạn đầu và hiệu ứng quan sát được còn khá nhỏ, theo đánh giá của Aaron Seitz, nhà nghiên cứu về trò chơi não bộ và giáo sư liên kết về tâm lý học, thiết kế trò chơi và vật lý trị liệu tại Northeastern University Bouvé College of Health Sciences (Boston), người cũng không tham gia nghiên cứu.
Ông Seitz cho biết, việc các nhóm nghiên cứu khác lặp lại các kết quả này sẽ rất quan trọng trước khi có thể khẳng định chắc chắn rằng các bài tập rèn luyện bằng máy tính kiểu này thực sự làm tăng sản xuất acetylcholine trong não.
