HĐND TP Hà Nội đã thông qua chủ trương đầu tư dự án cải tạo, chỉnh trang, tái thiết không gian khu vực Hồ Gươm và vùng phụ cận, với tổng mức đầu tư sơ bộ 22.229 tỷ đồng.
Bên cạnh mục tiêu mở rộng không gian công cộng, phát huy giá trị di sản, quy mô công trình, hiệu quả sử dụng nguồn lực và an toàn khi thi công không gian ngầm là những vấn đề cần được kiểm soát chặt chẽ trong quá trình triển khai.
TÁI CẤU TRÚC KHÔNG GIAN TRUNG TÂM THỦ ĐÔ
Ngày 28/10, HĐND TP Hà Nội thông qua chủ trương đầu tư dự án cải tạo, chỉnh trang, tái thiết không gian khu vực Hồ Gươm và vùng phụ cận. Dự án được triển khai tại phường Hoàn Kiếm và phường Cửa Nam, với phạm vi nghiên cứu quy hoạch 66,82 ha, diện tích sử dụng đất khoảng 30,82 ha, dự kiến hoàn thành vào năm 2029.
Theo phương án được thông qua, tổng mức đầu tư sơ bộ của dự án là 22.229 tỷ đồng, gồm ba dự án thành phần: giải phóng mặt bằng; xây dựng trung tâm thương mại ngầm; đầu tư xây dựng công trình, cải tạo, chỉnh trang cảnh quan khu vực Hồ Gươm và vùng phụ cận.
Trong đó, dự án thành phần 1 là giải phóng mặt bằng có tổng mức đầu tư sơ bộ 9.924 tỷ đồng từ ngân sách thành phố. Dự án thành phần thứ 2 xây dựng trung tâm thương mại ngầm có mức đầu tư 4.611 tỷ đồng, dự kiến gồm bốn tầng hầm, tổng diện tích sàn khoảng 82.600 m² tại khu vực công viên, quảng trường phía Đông và phía Bắc Hồ Gươm.
Dự án thành phần 3 là đầu tư xây dựng công trình, cải tạo chỉnh trang cảnh quan Hồ Gươm và khu vực phụ cận theo phương thức PPP - loại hợp đồng BT. Trong đó, có việc xây mới trụ sở UBND thành phố; cải tạo, chỉnh trang trụ sở HĐND thành phố; cải tạo, chỉnh trang khu vực phía Đông Nam Hồ Gươm.
Để tạo nguồn lực triển khai, phương án dự kiến kết hợp quỹ đất, ngân sách nhà nước và nguồn thu từ khai thác, sử dụng không gian ngầm. Nguồn thu sơ bộ từ khai thác không gian ngầm được tính toán khoảng 1.600 tỷ đồng. Quỹ đất dự kiến dùng để thanh toán cho nhà đầu tư gồm sáu khu đất, tổng diện tích khoảng 7,31 ha, với giá trị sơ bộ khoảng 4.878 tỷ đồng. Các con số này là phương án dự kiến, việc giao đất và thanh toán phải tuân thủ quy định pháp luật.
Dự án hướng tới mở rộng không gian công cộng, tổ chức lại giao thông, khai thác không gian ngầm và kết nối Hồ Gươm với các công trình, địa điểm quan trọng như Quảng trường Cách mạng Tháng Tám, Nhà hát Lớn và Bảo tàng Lịch sử quốc gia. Đây là khu vực trung tâm có giá trị đặc biệt về chính trị, hành chính, văn hóa và lịch sử, đồng thời là không gian sinh hoạt công cộng gắn bó với người dân Thủ đô và du khách.
Tuy nhiên, khu vực Hồ Gươm cũng tập trung nhiều công trình kiến trúc, di tích và cảnh quan mang giá trị lịch sử. Vì vậy, việc tái cấu trúc không gian không đơn thuần là tổ chức lại hạ tầng hay bổ sung công năng sử dụng, mà đòi hỏi sự cân nhắc giữa nhu cầu phát triển, khả năng chịu tải của khu vực và yêu cầu bảo tồn di sản.
Trong quá trình hoàn thiện dự án, thành phố cần tiếp tục làm rõ phạm vi, ranh giới, quy mô từng hạng mục và tổng mức đầu tư; đồng thời nghiên cứu cụ thể về tầng cao, chiều cao công trình, phạm vi không gian ngầm, việc bố trí các chức năng trong khu vực lõi lịch sử và phương án bảo vệ di tích. Những nội dung này có ý nghĩa quan trọng đối với chất lượng quy hoạch cũng như hiệu quả đầu tư lâu dài.
Đặc biệt, các hạng mục xây dựng ngầm nằm gần di tích đặt ra yêu cầu cao về khảo sát địa chất, thủy văn, đánh giá tác động và kiểm soát quá trình thi công. Đây cũng là những vấn đề được đại biểu HĐND thành phố lưu ý khi thảo luận về dự án.
GIÁM SÁT TỪ QUY HOẠCH ĐẾN THI CÔNG
Tại phiên thảo luận ở hội trường HĐND TP Hà Nội về dự án, đại biểu Vũ Gia Luyện bày tỏ đồng tình với chủ trương đầu tư nhằm mở rộng không gian công cộng, tổ chức lại giao thông và phát huy giá trị di sản tại khu vực trung tâm Thủ đô. Tuy nhiên, ông cho rằng quá trình triển khai cần bảo đảm đầu tư đúng nhu cầu, tránh lãng phí, đồng thời phù hợp với đặc điểm lịch sử và cảnh quan Hồ Gươm.
Một trong những vấn đề được đại biểu lưu ý là quy mô công trình. Theo phương án dự kiến, trụ sở UBND thành phố có diện tích sàn gần 113.000 m². Ông Luyện đề nghị rà soát quy mô này trong bối cảnh Hà Nội đang đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng chính quyền số và tinh gọn bộ máy. Việc đầu tư trụ sở cần xuất phát từ nhu cầu sử dụng thực tế, bảo đảm hiệu quả khai thác lâu dài.
Đối với các công trình thương mại, dịch vụ tại khu vực Tràng Tiền và hai bên Bưu điện, có phương án xây dựng công trình cao chín tầng, đại biểu đề nghị xem xét kỹ chức năng và chiều cao để bảo đảm hài hòa với cảnh quan lịch sử quanh Hồ Gươm. Theo ông, việc phát triển không gian mới cần được đặt trong mối quan hệ tổng thể với khu vực di sản, thay vì chỉ xem xét hiệu quả sử dụng của từng công trình riêng lẻ.
Đáng chú ý, đại biểu Vũ Gia Luyện đặt vấn đề về rủi ro khi thi công các hạng mục ngầm. Trung tâm thương mại ngầm dự kiến có bốn tầng hầm, tổng diện tích sàn khoảng 82.600 m², nằm gần các địa điểm có giá trị lịch sử, văn hóa như đền Ngọc Sơn, Tháp Bút và đền Bà Kiệu.
Với đặc điểm địa chất, thủy văn và yêu cầu bảo tồn của khu vực, ông đề nghị khảo sát kỹ điều kiện địa chất, thủy văn, thực hiện thăm dò khảo cổ trước khi chốt quy mô tầng hầm. Đại biểu cũng kiến nghị ứng dụng mô hình thông tin công trình (BIM) để mô phỏng, hỗ trợ kiểm soát rủi ro từ khâu thiết kế đến thi công.
Cùng với đó, cần xác định rõ phạm vi bảo tồn nghiêm ngặt, bao gồm mặt nước Hồ Gươm, cảnh quan lõi và các công trình di tích. Việc xác lập ranh giới bảo tồn sẽ tạo cơ sở kiểm soát hoạt động xây dựng, hạn chế nguy cơ tác động đến những giá trị lịch sử, văn hóa của khu vực.
Vấn đề môi trường cũng được đại biểu đặt ra. Ông đề nghị làm rõ nghĩa vụ thực hiện đánh giá tác động môi trường theo quy định của Luật Bảo vệ môi trường; nếu thuộc trường hợp phải thực hiện, cần hoàn thành thủ tục theo quy định trước khi phê duyệt dự án và triển khai thi công công trình ngầm.
Bên cạnh yêu cầu tuân thủ pháp luật, ông Luyện đề xuất thiết lập hệ thống quan trắc tự động đối với mực nước ngầm, chất lượng nước hồ và độ lún của các công trình di tích, đồng thời công khai dữ liệu để phục vụ giám sát. Theo hướng tiếp cận này, việc kiểm soát tác động không chỉ dừng ở khâu đánh giá trước khi xây dựng mà cần được duy trì trong suốt quá trình thi công.
Từ những vấn đề trên, đại biểu Vũ Gia Luyện kiến nghị thành lập hội đồng tư vấn khoa học độc lập tham gia xuyên suốt quá trình thiết kế và thi công. Ông cũng đề xuất UBND thành phố định kỳ báo cáo HĐND tại các kỳ họp giữa năm và cuối năm về tình hình triển khai, qua đó tăng cường giám sát đối với dự án có quy mô vốn lớn và tác động trực tiếp đến không gian di sản của Thủ đô.
Cũng tại phiên thảo luận, đại biểu Phạm Tuấn Long đề nghị xác định rõ ranh giới giữa không gian ngầm phục vụ mục đích công cộng, như giao thông, lối đi bộ và bãi đỗ xe do Nhà nước đầu tư, với không gian thương mại, dịch vụ do doanh nghiệp vận hành. Việc kết nối tầng hầm thương mại với giao thông ngầm, đường sắt đô thị, bãi đỗ xe và các công trình nổi cần được nghiên cứu đồng bộ, đáp ứng yêu cầu về phòng cháy, chữa cháy, thoát nạn và an ninh đô thị.
Những ý kiến tại phiên thảo luận cho thấy yêu cầu đối với dự án không chỉ nằm ở việc hoàn thành các hạng mục theo tiến độ và tổng mức đầu tư dự kiến. Với một khu vực có giá trị lịch sử, văn hóa đặc biệt như Hồ Gươm, hiệu quả sử dụng nguồn lực, an toàn công trình và bảo tồn di sản cần được đặt trong cùng một hệ thống kiểm soát.
Do đó, việc tiếp tục hoàn thiện quy hoạch, làm rõ quy mô từng hạng mục và thiết lập cơ chế giám sát từ khâu thiết kế đến thi công sẽ có ý nghĩa quyết định đối với chất lượng triển khai dự án. Đây cũng là cơ sở để bảo đảm mục tiêu cải thiện không gian công cộng mà không làm tổn hại đến những giá trị đã tạo nên bản sắc của Hồ Gươm.