Thủy sản Việt Nam 2025: Xoay trục giữa biến động, lập kỷ lục xuất khẩu

Năm 2025 khép lại với nhiều dấu ấn đặc biệt đối với ngành thủy sản Việt Nam. Trong bối cảnh thương mại toàn cầu biến động mạnh, chủ nghĩa bảo hộ gia tăng và các rào cản kỹ thuật ngày càng khắt khe từ các thị trường lớn, đặc biệt là Hoa Kỳ, ngành thủy sản vẫn ghi nhận kim ngạch xuất khẩu kỷ lục 11,3 tỷ USD, tăng 13% so với năm 2024. Xen kẽ giữa cơ hội và thách thức là hàng loạt chuyển động chính sách quan trọng trong và ngoài nước, tạo nên bức tranh đa chiều về một ngành hàng đang nỗ lực thích ứng, tái cấu trúc và hướng tới phát triển bền vững.

NHỮNG TIA SÁNG CUỐI ĐƯỜNG HẦM

Thành quả xuất khẩu năm 2025 được đánh giá là đặc biệt ấn tượng khi đạt được trong bối cảnh kinh tế thế giới đối mặt với bất ổn địa chính trị, xung đột khu vực kéo dài và xu hướng siết chặt hàng rào thương mại từ nhiều nền kinh tế lớn. Theo các chuyên gia, “sức bật” của ngành thủy sản trong năm qua đến từ ba động lực chính.

Thứ nhất là nhu cầu dự trữ thực phẩm toàn cầu gia tăng do lo ngại đứt gãy chuỗi cung ứng. Thứ hai là sự chủ động, linh hoạt của cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam khi sớm nhận diện rủi ro chính sách, điều chỉnh kế hoạch sản xuất, giao hàng và đẩy mạnh xuất khẩu trước các thời điểm bất lợi. Thứ ba là việc tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như CPTPP, EVFTA và RCEP, giúp mở rộng thị trường và bù đắp cho những khó khăn tại các thị trường truyền thống.

Tuy nhiên, năm 2025 cũng chứng kiến những thách thức lớn đến từ chính sách thương mại của Hoa Kỳ. Ngay từ đầu tháng 4/2025, Mỹ công bố áp dụng thuế đối ứng đối với hơn 75 quốc gia có thâm hụt thương mại lớn, trong đó Việt Nam ban đầu bị đề xuất mức thuế lên tới 46%. Sau quá trình đàm phán quyết liệt, từ tháng 8/2025, mức thuế đối ứng chính thức được áp dụng ở mức 20%. Việc “thuế chồng thuế”, bao gồm thuế đối ứng cộng với thuế chống bán phá giá và thuế chống trợ cấp, đã tạo ra một cuộc chạy đua giao hàng trong quý 2/2025, đồng thời tái định hình dòng chảy thương mại thủy sản.

Tác động của chính sách này thể hiện rõ sự phân hóa giữa các ngành hàng. Trong khi ngành tôm chịu áp lực lớn do chi phí tăng cao và biên lợi nhuận bị bào mòn, thì cá tra phần nào tận dụng được cơ hội từ việc Mỹ áp thuế cao đối với cá rô phi Trung Quốc để củng cố thị phần. Dù vậy, các rào cản thương mại mới cũng buộc doanh nghiệp Việt Nam phải thay đổi toàn diện chiến lược giá, đồng thời đẩy mạnh đa dạng hóa thị trường sang các khu vực ổn định hơn như Nhật Bản, EU và khối CPTPP.

Một điểm sáng nổi bật trong bức tranh xuất khẩu năm 2025 là kết quả rà soát hành chính thuế chống bán phá giá cá tra vào thị trường Hoa Kỳ. Tháng 6/2025, Bộ Thương mại Hoa Kỳ công bố kết quả cuối cùng của đợt rà soát lần thứ 20, áp dụng cho giai đoạn từ 1/8/2022 đến 31/7/2023, mang lại tín hiệu tích cực cho ngành cá tra Việt Nam. Theo đó, có tới 7 doanh nghiệp xuất khẩu được hưởng mức thuế 0%, tăng thêm 6 doanh nghiệp so với kỳ rà soát trước. Đặc biệt, Công ty CP Vĩnh Hoàn chính thức thoát khỏi danh sách rà soát thuế sau thỏa thuận song phương mang tính lịch sử giữa Việt Nam và Hoa Kỳ đầu năm 2025. Kết quả này được xem là nền tảng thuận lợi để ngành cá tra duy trì và mở rộng vị thế tại thị trường Mỹ trong các năm tiếp theo.

Trái ngược với cá tra, ngành tôm Việt Nam lại đối diện nhiều bất lợi trong ngắn hạn. Kết quả rà soát hành chính sơ bộ POR19 đối với tôm đông lạnh xuất khẩu sang Mỹ cho thấy biên độ thuế chống bán phá giá lên tới 35,29%, cao hơn đáng kể so với kỳ vọng của doanh nghiệp. Phán quyết cuối cùng dự kiến được công bố vào tháng 2/2026 và được dự báo sẽ ảnh hưởng lớn đến hoạt động xuất khẩu tôm trong năm 2026, buộc doanh nghiệp phải tính toán lại chiến lược thị trường, tối ưu chi phí và nâng cao giá trị gia tăng.

Một thách thức lớn khác đến từ quy định của Đạo luật Bảo vệ động vật biển có vú (MMPA). Tháng 8/2025, Hoa Kỳ thông báo từ chối công nhận tương đương đối với 12 nghề cá của Việt Nam, dẫn tới lệnh cấm nhập khẩu từ ngày 1/1/2026. Nếu không được tháo gỡ, quy định này có thể ảnh hưởng tới kim ngạch xuất khẩu trên 500 triệu USD mỗi năm, tương đương gần một phần tư tổng kim ngạch xuất khẩu các loài hải sản thuộc nhóm bị tác động. Dù Việt Nam đã ban hành nhiều quy định nghiêm cấm khai thác và giết hại có chủ ý động vật biển có vú, đồng thời triển khai các biện pháp giám sát, phía Mỹ cho rằng các biện pháp giảm thiểu hiện nay chưa đủ bằng chứng khoa học để chứng minh hiệu quả.

Trong bối cảnh đó, nghề khai thác ghẹ xanh Kiên Giang nổi lên như một điểm sáng hiếm hoi. Tháng 9/2025, Chương trình cải thiện nghề cá ghẹ xanh Kiên Giang được tổ chức FisheryProgress nâng lên xếp loại A, với các báo cáo khoa học khẳng định phương thức khai thác tại Việt Nam chưa ghi nhận tác động tiêu cực đến động vật biển có vú. Đặc biệt, ngày 31/10/2025, Tòa án Thương mại Quốc tế Hoa Kỳ ban hành lệnh tạm hoãn thực thi lệnh cấm nhập khẩu ghẹ từ Việt Nam, tạo thêm thời gian để Việt Nam bổ sung hồ sơ khoa học và tiếp tục đàm phán.

Song song với những thách thức từ bên ngoài, năm 2025 cũng ghi nhận nhiều chuyển động chính sách tích cực trong nước. Nghị định 309/2025/NĐ-CP tạm ngưng quy định về kích thước tối thiểu khai thác đối với 10 loài thủy sản đã tháo gỡ đáng kể vướng mắc trong thực tiễn sản xuất.

Đặc biệt, Nghị định 320/2025/NĐ-CP chính thức xác nhận ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp cho hoạt động chế biến thủy sản, sau gần 5 năm kiến nghị, được xem là cú hích quan trọng giúp doanh nghiệp giảm chi phí và nâng cao sức cạnh tranh. Cùng với đó, Luật sửa đổi, bổ sung Luật Thuế GTGT được Quốc hội thông qua cuối năm 2025 được kỳ vọng sẽ giúp giải phóng dòng tiền, giảm rủi ro pháp lý và tạo thuận lợi cho chuỗi cung ứng thủy sản.

Năm 2025 cũng đánh dấu giai đoạn cao điểm trong nỗ lực tháo gỡ “thẻ vàng” IUU của Ủy ban châu Âu. Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ liên tục có chỉ đạo quyết liệt, thể hiện quyết tâm chính trị cao nhất nhằm đưa ngành khai thác hải sản Việt Nam trở lại quỹ đạo phát triển bền vững. Hiệp hội VASEP cam kết đồng hành cùng Chính phủ và cộng đồng doanh nghiệp, đẩy mạnh tuyên truyền, giám sát và kiên quyết không thu mua thủy sản không rõ nguồn gốc.

Khép lại năm 2025, ngành thủy sản Việt Nam đứng trước một bước ngoặt quan trọng: vừa lập đỉnh xuất khẩu, vừa đối diện những phép thử lớn về chính sách, thị trường và yêu cầu phát triển bền vững. Những kết quả đạt được cho thấy năng lực thích ứng ngày càng rõ nét của doanh nghiệp và vai trò ngày càng quan trọng của chính sách đồng hành, tạo nền tảng để ngành thủy sản bước vào giai đoạn tái cấu trúc sâu hơn trong những năm tới.

XUẤT KHẨU DẪN LỐI LỢI NHUẬN

Bất chấp bối cảnh thương mại quốc tế năm 2025 tiếp tục tiềm ẩn nhiều biến động, từ xu hướng bảo hộ gia tăng, rào cản kỹ thuật khắt khe cho đến áp lực chi phí logistics, nhóm doanh nghiệp thủy sản Việt Nam vẫn ghi nhận kết quả kinh doanh tích cực, đặc biệt trong quý 3/2025. Điểm chung nổi bật là hoạt động xuất khẩu duy trì đà phục hồi rõ nét, trở thành động lực chính thúc đẩy doanh thu và lợi nhuận, qua đó khẳng định sức chống chịu và khả năng thích ứng của ngành.

Nổi bật trong bức tranh tăng trưởng là Công ty Cổ phần Nam Việt (mã chứng khoán: ANV) doanh nghiệp cá tra có mức bứt phá mạnh mẽ nhất trong quý 3/2025. Theo báo cáo tài chính, doanh thu thuần của Nam Việt đạt xấp xỉ 2.000 tỷ đồng, tăng khoảng 49% so với cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý, lợi nhuận sau thuế của cổ đông công ty mẹ đạt khoảng 283 tỷ đồng, gấp 10 lần so với quý 3/2024.

Lợi nhuận thuần từ hoạt động kinh doanh đạt 344 tỷ đồng, tăng gần 7,7 lần, phản ánh sự cải thiện rõ rệt về hiệu quả vận hành và khả năng kiểm soát chi phí. Kết quả này gắn liền với việc đẩy mạnh xuất khẩu cá tra sang các thị trường chủ lực, tận dụng tốt nhu cầu phục hồi tại Trung Quốc, Mỹ và một số thị trường châu Á, giúp Nam Việt trở thành điểm sáng nổi bật của ngành trong năm 2025.

Trong khi đó, Công ty Cổ phần Vĩnh Hoàn (mã chứng khoán: VHC) tiếp tục khẳng định vị thế doanh nghiệp đầu ngành với tăng trưởng ổn định và bền vững. Quý 3/2025, Vĩnh Hoàn ghi nhận doanh thu thuần khoảng 3.471 tỷ đồng, tăng khoảng 6% so với cùng kỳ. Lợi nhuận sau thuế của cổ đông công ty mẹ đạt khoảng 433 tỷ đồng, tăng 35% so với quý 3/2024. Trong bối cảnh giá nguyên liệu và chi phí đầu vào biến động, Vĩnh Hoàn vẫn duy trì biên lợi nhuận gộp ổn định, cho thấy năng lực quản trị chuỗi giá trị và lợi thế tại các thị trường xuất khẩu lớn như Mỹ, EU và khu vực CPTPP. Đây là minh chứng cho sức bền của nhóm doanh nghiệp cá tra quy mô lớn trước các cú sốc thương mại toàn cầu.

Ở phân khúc doanh nghiệp quy mô vừa, Công ty Cổ phần Xuất nhập khẩu Thủy sản Bến Tre (mã chứng khoán: ABT) cũng ghi nhận kết quả đáng chú ý. Quý 3/2025, doanh thu thuần của ABT đạt khoảng 542,2 tỷ đồng, tăng 30,5% so với cùng kỳ năm trước. Lợi nhuận sau thuế đạt gần 14 tỷ đồng, tăng hơn 4 lần so với quý 3/2024. Mức tăng trưởng này phản ánh rõ lợi thế của ABT trong xuất khẩu các sản phẩm thủy sản chế biến, khi doanh nghiệp tận dụng tốt nhu cầu phục hồi tại các thị trường truyền thống, đồng thời kiểm soát hiệu quả chi phí sản xuất và tài chính.

Một điểm nhấn đặc biệt khác của ngành trong năm 2025 là sự phục hồi ngoạn mục của Công ty Cổ phần Tập đoàn Thủy sản Minh Phú (mã chứng khoán: MPC). Sau giai đoạn khó khăn trước đó, quý 3/2025 Minh Phú đã thoát lỗ thành công, ghi nhận lợi nhuận sau thuế khoảng 223,1 tỷ đồng, trong khi cùng kỳ năm trước vẫn thua lỗ. Lợi nhuận thuần đạt khoảng 273,1 tỷ đồng, chuyển biến mạnh mẽ từ âm sang dương, còn doanh thu thuần đạt 3.782 tỷ đồng. Kết quả này đến từ việc tái cấu trúc hoạt động sản xuất, tối ưu chi phí và đặc biệt là sự phục hồi của đơn hàng xuất khẩu tôm tại các thị trường lớn, qua đó đưa Minh Phú trở thành trường hợp tiêu biểu cho khả năng xoay chuyển tình thế của doanh nghiệp thủy sản Việt Nam.

Cùng với đó, Sao Ta Foods JSC (mã chứng khoán: FMC) tiếp tục duy trì đà tăng trưởng lợi nhuận trong năm 2025. Quý 3, doanh nghiệp ghi nhận lợi nhuận sau thuế khoảng 112 tỷ đồng, tăng trên 18% so với cùng kỳ. Doanh thu được cải thiện đáng kể, trong khi chi phí sản xuất giảm nhờ chiến lược chủ động vùng nuôi tôm tự chủ, giúp FMC nâng cao hiệu quả xuất khẩu và cải thiện biên lợi nhuận trong bối cảnh thị trường quốc tế còn nhiều biến động.

Nhìn tổng thể, kết quả kinh doanh tích cực của các doanh nghiệp thủy sản trong năm 2025, đặc biệt ở quý 3, cho thấy ngành thủy sản Việt Nam vẫn duy trì được đà tăng trưởng lợi nhuận đáng kể, dù phải đối mặt với áp lực thuế quan và các rào cản thương mại từ một số thị trường xuất khẩu lớn.

Xuất khẩu tiếp tục đóng vai trò là động lực tăng trưởng chủ đạo, không chỉ giúp doanh nghiệp cải thiện doanh thu mà còn nâng cao hiệu quả tài chính và khả năng cạnh tranh. Trong bối cảnh thương mại toàn cầu còn nhiều bất định, những con số này đã làm nổi bật điểm sáng của ngành thủy sản Việt Nam, đồng thời củng cố kỳ vọng về triển vọng phát triển bền vững trong giai đoạn tới.