Sau 10 năm triển khai Cuộc vận động “Xây dựng văn hóa doanh nghiệp Việt Nam”, câu chuyện văn hóa kinh doanh đang được đặt ra với yêu cầu cao hơn: không chỉ dừng ở đạo đức, trách nhiệm hay cách ứng xử của doanh nhân, mà phải trở thành một phần trong năng lực quản trị, sức cạnh tranh và khả năng phát triển dài hạn của doanh nghiệp.
Diễn đàn Quốc gia “Văn hóa với doanh nghiệp” năm 2026 đã đặt ra yêu cầu chuyển từ xác lập giá trị sang thực hành, đo lường và chuyển hóa văn hóa thành nguồn lực kinh tế trong giai đoạn 2026–2035.
10 NĂM HÌNH THÀNH NỀN TẢNG VĂN HÓA KINH DOANH
Chiều 8/11, diễn đàn quốc gia thường niên “Văn hóa với doanh nghiệp” năm 2026 và Lễ kỷ niệm 10 năm Ngày Văn hóa doanh nghiệp Việt Nam được tổ chức với chủ đề “Văn hóa kinh doanh Việt Nam - Trụ cột quan trọng chuyển hóa giá trị văn hóa thành giá trị kinh tế, góp phần kiến tạo sức mạnh tổng hợp quốc gia”. Chương trình do Ban Tổ chức triển khai Cuộc vận động “Xây dựng văn hóa doanh nghiệp Việt Nam” (BTC 248), Hiệp hội Phát triển Văn hóa Doanh nghiệp Việt Nam (VNABC) phối hợp với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Bộ Công Thương tổ chức.
Phát biểu tại diễn đàn, ông Hồ Anh Tuấn, Chủ tịch VNABC, Trưởng Ban Tổ chức Cuộc vận động “Xây dựng văn hóa doanh nghiệp Việt Nam”, cho rằng sau 10 năm, BTC 248 và VNABC cùng các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, chuyên gia đã từng bước xây dựng được nền tảng giá trị, chuẩn mực thực hành và cộng đồng doanh nghiệp cùng hướng tới mục tiêu phát triển văn hóa kinh doanh.
Đề cập đến yêu cầu của giai đoạn mới, ông nhấn mạnh các định hướng phát triển đất nước, trong đó có những Nghị quyết 68, 79, 80 và 23 của Bộ Chính trị, mở ra cơ hội kết nối lực lượng doanh nghiệp, nguồn lực văn hóa và cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài. Để đóng góp vào việc thực hiện các định hướng này, giá trị văn hóa cần được cụ thể hóa bằng chuẩn mực, công cụ hỗ trợ và cơ chế phối hợp, gắn với nhiệm vụ, chủ thể thực hiện và kết quả có thể kiểm chứng.
Đây cũng là bước chuyển quan trọng sau một thập kỷ vận động: từ việc giúp doanh nghiệp nhận thức được vai trò của văn hóa sang yêu cầu đưa những giá trị ấy vào quyết định quản trị và hoạt động kinh doanh.
VĂN HÓA TRỞ THÀNH NĂNG LỰC QUẢN TRỊ VÀ CẠNH TRANH
Nếu giai đoạn đầu tập trung xây dựng nhận thức và xác lập hệ giá trị, yêu cầu hiện nay là chuyển những giá trị đó thành năng lực phát triển kinh tế. Đây cũng là vấn đề được nhấn mạnh trong phát biểu chỉ đạo của Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh tại diễn đàn.
Dẫn lại tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: “Nếu kinh tế quyết định năng lực đi nhanh, thì văn hóa quyết định khả năng đi xa”, Bộ trưởng cho rằng cần nhận thức sâu sắc hơn vai trò của văn hóa trong phát triển kinh tế nói chung và hoạt động của doanh nghiệp nói riêng.
Bà nhấn mạnh: “Văn hóa kinh doanh không chỉ là đạo đức hay chuẩn mực ứng xử, mà còn là nền tảng tạo dựng niềm tin, bản lĩnh, uy tín và sức cạnh tranh của doanh nghiệp”.
Từ góc độ đó, Bộ trưởng đề nghị Hiệp hội tập trung vào bốn nhiệm vụ trọng tâm. Trước hết, xây dựng văn hóa kinh doanh gắn với hệ giá trị quốc gia và chuẩn mực con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới, đề cao tinh thần yêu nước, thượng tôn pháp luật, liêm chính, trách nhiệm, sáng tạo và khát vọng cống hiến.
Thứ hai, chuyển hóa các giá trị văn hóa thành nguồn lực, động lực phát triển, sức mạnh mềm và năng lực cạnh tranh quốc gia, gắn với khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế. Trong đó, doanh nghiệp cần phát huy vai trò trong phát triển các ngành công nghiệp văn hóa, đưa bản sắc và sức sáng tạo Việt Nam trở thành những sản phẩm, thương hiệu có giá trị, đóng góp cho tăng trưởng kinh tế.
Đáng chú ý, nhiệm vụ thứ ba được Bộ trưởng nhấn mạnh là đưa văn hóa kinh doanh đi vào thực chất, trở thành năng lực quản trị và động lực phát triển của doanh nghiệp. Quá trình này cần chuyển từ tuyên truyền, vận động sang thực hành; từ xây dựng chuẩn mực, tôn vinh sang đo lường hiệu quả và nhân rộng những mô hình tốt. Văn hóa phải được thể hiện bằng chất lượng sản phẩm, uy tín thương hiệu, mức hưởng thụ và sự phát triển của người lao động cũng như những đóng góp cụ thể cho xã hội.
Nhiệm vụ thứ tư là tăng cường tham gia xây dựng, hoàn thiện thể chế, chính sách, pháp luật và môi trường đầu tư kinh doanh, đồng hành tháo gỡ khó khăn và hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng văn hóa.
Những định hướng này cho thấy văn hóa doanh nghiệp cần được nhìn nhận rộng hơn phạm vi các hoạt động nội bộ hay chương trình trách nhiệm xã hội. Một doanh nghiệp có văn hóa không chỉ thể hiện ở cách đối xử với người lao động, mà còn ở tính minh bạch trong quản trị, việc thực hiện cam kết với đối tác, trách nhiệm với khách hàng và khả năng duy trì các chuẩn mực kinh doanh trước áp lực lợi nhuận.
Xét từ góc độ quản trị, chữ tín được thể hiện qua chất lượng sản phẩm và việc thực hiện cam kết; liêm chính phải đi vào cơ chế quản trị; sáng tạo phải tạo ra giá trị mới; trách nhiệm phải được chứng minh bằng hành động. Khi những giá trị này trở thành chuẩn mực trong hoạt động hằng ngày, doanh nghiệp có thêm cơ sở củng cố niềm tin của khách hàng, đối tác, giảm thiểu rủi ro và nâng cao uy tín trên thị trường. Văn hóa khi đó không còn là yếu tố bổ trợ mà trở thành một bộ phận của năng lực vận hành.
Ở góc độ quốc tế, ông Jonathan Wallace Baker, Trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam, đề cập đến sự thay đổi trong vai trò của khu vực tư nhân. Theo ông, doanh nghiệp không chỉ đóng góp nguồn lực tài chính mà còn là chủ thể đồng kiến tạo, cung cấp chuyên môn thực tiễn, năng lực vận hành, đổi mới sáng tạo và tri thức chuyên ngành.
Thông qua các hoạt động trong lĩnh vực giáo dục, chuyển đổi số và bảo vệ môi trường, năng lực công nghệ, hậu cần và phân tích dữ liệu của khu vực tư nhân có thể góp phần mở rộng tác động của các sáng kiến phát triển. Ông cũng nhấn mạnh yêu cầu mở rộng văn hóa doanh nghiệp sang văn hóa đạo đức công nghệ trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra nhanh chóng, phù hợp với định hướng tại Nghị quyết 57-NQ/TW.
Góc nhìn này đặt ra một yêu cầu mới: năng lực cạnh tranh không chỉ nằm ở tốc độ ứng dụng công nghệ mà còn ở trách nhiệm của doanh nghiệp trong quá trình đổi mới. Khi công nghệ ngày càng tham gia sâu vào hoạt động sản xuất, kinh doanh và quản trị, các chuẩn mực đạo đức cần theo kịp sự thay đổi của phương thức vận hành.
ĐƯA GIÁ TRỊ VÀO THỰC TIỄN
Tại diễn đàn, khung hành động phát triển văn hóa kinh doanh Việt Nam giai đoạn 2026–2035 được công bố với cấu trúc 9-4-2, gồm 9 cấu phần nền tảng, 4 chương trình hành động và 2 đề án chiến lược. Mục tiêu xuyên suốt là chuyển hóa giá trị văn hóa thành giá trị kinh tế, góp phần kiến tạo sức mạnh tổng hợp quốc gia.
Chín cấu phần gồm: Bộ giá trị Văn hóa kinh doanh Việt Nam; Bộ đo Văn hóa kinh doanh doanh nghiệp; VBCI-Local (đánh giá hệ sinh thái văn hóa kinh doanh địa phương); Trust Index (Chỉ số niềm tin); Hộ chiếu Văn hóa kinh doanh; Đại sứ Văn hóa kinh doanh; Sách trắng Văn hóa kinh doanh; Mạng lưới Doanh nhân, Doanh nghiệp Việt Nam toàn cầu (VBN GLOBAL) và Liên minh chiến lược triển khai khung hành động.
Bốn chương trình tập trung vào hỗ trợ doanh nghiệp thực hành và tạo giá trị, phát triển hệ sinh thái văn hóa kinh doanh tại địa phương, kết nối doanh nhân Việt Nam toàn cầu và vận hành liên minh chiến lược. Hai đề án hướng tới chuyển hóa văn hóa thành giá trị kinh tế và xây dựng văn hóa kinh doanh làm nền tảng phát triển bền vững các ngành công nghiệp văn hóa.
Điểm đáng chú ý là các giá trị văn hóa được gắn với công cụ đánh giá và cơ chế triển khai cụ thể. Bộ đo doanh nghiệp, VBCI-Local hay Trust Index được kỳ vọng giúp nhận diện mức độ thực hành, đánh giá môi trường kinh doanh và củng cố niềm tin giữa các chủ thể thị trường.
Tuy nhiên, hiệu quả của khung hành động phụ thuộc vào khả năng vận hành và kết quả thực tế. Các bộ đo cần phản ánh đúng chất lượng quản trị, tránh trở thành thủ tục hình thức. Với mỗi doanh nghiệp, văn hóa phải được thể hiện qua cách đối xử với người lao động, thực hiện cam kết với khách hàng, đối tác và ứng xử trước những xung đột lợi ích.
Bên cạnh nỗ lực của doanh nghiệp, việc xây dựng văn hóa kinh doanh cũng cần môi trường cạnh tranh minh bạch, bình đẳng và cơ chế bảo vệ những hoạt động kinh doanh chính đáng. Sau 10 năm hình thành nền tảng, giai đoạn 2026–2035 sẽ là phép thử về khả năng đưa các giá trị văn hóa vào quản trị, tạo dựng niềm tin và nâng cao sức cạnh tranh của doanh nghiệp.
Năm 2016, Thủ tướng Chính phủ quyết định lấy ngày 10/11 hằng năm là Ngày Văn hóa doanh nghiệp Việt Nam, đồng thời phát động cuộc vận động “Xây dựng văn hóa doanh nghiệp Việt Nam”. Sau một thập kỷ, hoạt động này đã góp phần đưa văn hóa doanh nghiệp trở thành một nội dung được quan tâm trong quản trị và phát triển của cộng đồng doanh nhân.
Từ những hoạt động vận động, tuyên truyền ban đầu, quá trình này từng bước hình thành các công cụ và chuẩn mực cụ thể. Năm 2021, bộ tiêu chí văn hóa kinh doanh Việt Nam được ban hành, tạo cơ sở đánh giá, xét chọn, tôn vinh doanh nghiệp, đồng thời giúp nhận diện những nội dung cần cải thiện trong thực hành văn hóa.
Tiếp đó, ngày 21/3/2026, bộ giá trị văn hóa kinh doanh Việt Nam được công bố với 12 giá trị cốt lõi, gồm: Yêu nước, Tín nghĩa, Phụng sự, Bản sắc; Liêm chính, Tự chủ, Trí tuệ, Sáng tạo; Khát vọng, Hội nhập, Hợp tác, Bền vững.
Việc xác lập hệ giá trị chung nhằm tạo cơ sở để doanh nghiệp định hình văn hóa quản trị, xây dựng quan hệ với người lao động, đối tác, khách hàng và xác lập trách nhiệm đối với cộng đồng. Tuy nhiên, giá trị văn hóa chỉ thực sự có ý nghĩa khi được thể hiện trong những lựa chọn và hành động cụ thể, nhất là khi doanh nghiệp đứng trước áp lực về chi phí, lợi nhuận và cạnh tranh.