Trong hơn một thế kỷ, bệnh tim mạch luôn là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu tại Mỹ. Dù vậy, thế kỷ qua cũng ghi nhận những bước tiến y học vượt bậc, làm thay đổi đáng kể khả năng điều trị căn bệnh này nhờ các thiết bị cứu sống như stent, máy khử rung tim cấy ghép và bơm tim, cùng với nhiều loại thuốc mang tính đột phá.
Nhận thức về vai trò thiết yếu của dinh dưỡng, vận động thể chất và giấc ngủ đối với sức khỏe tim mạch cũng chưa bao giờ rõ ràng như hiện nay. Tuy nhiên, đến năm 2024, số ca tử vong do bệnh tim mạch tại Mỹ vẫn vượt quá 900.000 người, cao hơn tổng số ca tử vong do ung thư và tai nạn cộng lại.
Bằng chứng về nguyên nhân của phần lớn các bệnh tim mạch ngày nay đã rất rõ ràng. Một nghiên cứu công bố năm 2025 cho thấy hơn 99% những người từng trải qua nhồi máu cơ tim, đột quỵ hoặc suy tim đều đã mang ít nhất một yếu tố nguy cơ từ nhiều năm trước đó.
Điều này khẳng định rằng, khác với nhiều bệnh lý khác, bệnh tim mạch hoàn toàn có thể phòng ngừa. Thế nhưng, việc nhận diện và điều trị sớm các yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, cholesterol cao, tiểu đường, bệnh thận mạn hay hút thuốc lá vẫn chưa được thực hiện hiệu quả.
Nguy cơ tim mạch không xuất hiện đột ngột mà tích lũy âm thầm qua nhiều năm, thậm chí hàng thập kỷ. Tuy vậy, khi biến cố xảy ra, nó vẫn thường bị nhìn nhận như một điều bất ngờ, khó lường.
Thực tế, khả năng dự đoán những biến cố này từ rất sớm đã nằm trong tầm tay. Sự phát triển của khoa học, dữ liệu và các công cụ hiện đại cho phép ước tính nguy cơ bệnh tim mạch từ trước đó nhiều năm.
Bộ phương trình PREVENT, được giới thiệu vào năm 2023, là một trong những công cụ như vậy, có khả năng dự đoán nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ hoặc suy tim trong vòng 10 - 30 năm. Công cụ này hiện đã được khuyến nghị trong các hướng dẫn quốc gia về quản lý cholesterol và huyết áp, áp dụng cho nhóm dân số từ 30 - 79 tuổi.
Dù vậy, xu hướng trì hoãn vẫn là rào cản lớn, khiến sức khỏe tim mạch thường bị xem là vấn đề của tương lai. Điều này càng trở nên nguy hiểm khi các yếu tố nguy cơ chủ yếu diễn tiến âm thầm, không biểu hiện rõ ràng.
Tăng huyết áp, rối loạn đường huyết hay cholesterol cao có thể tồn tại mà không gây triệu chứng nhưng vẫn âm thầm gây tổn thương cho mạch máu và tim theo thời gian nếu không được kiểm soát. Giống như việc chuẩn bị cho tuổi nghỉ hưu từ sớm, việc bảo vệ sức khỏe cũng đòi hỏi sự đầu tư chủ động và lâu dài.
Đánh giá nguy cơ bằng các công cụ như PREVENT chỉ là bước khởi đầu. Việc bảo vệ tim mạch cần được cá thể hóa dựa trên từng hoàn cảnh cụ thể.
Trong một số trường hợp, các phương pháp chẩn đoán hình ảnh như chụp cắt lớp vi tính (CT) để phát hiện canxi trong động mạch có thể được chỉ định, đặc biệt ở những người có nguy cơ trung bình hoặc cận cao.
Ở phụ nữ, một số giai đoạn đặc biệt như thai kỳ hay mãn kinh cũng đòi hỏi sự theo dõi chặt chẽ hơn. Bên cạnh đó, xét nghiệm di truyền dựa trên tiền sử gia đình có thể cung cấp thêm thông tin hữu ích cho việc đánh giá nguy cơ.
Khi đã hiểu rõ mức độ nguy cơ, việc xây dựng một kế hoạch can thiệp phù hợp trở nên cần thiết, bao gồm điều chỉnh chế độ ăn uống, tăng cường hoạt động thể chất hoặc sử dụng thuốc như statin để kiểm soát cholesterol.
Tuy nhiên, chăm sóc sức khỏe tim mạch không phải là nỗ lực ngắn hạn mà là quá trình kéo dài suốt đời, đòi hỏi sự theo dõi liên tục và điều chỉnh kịp thời.
Dẫu vậy, không thể bỏ qua thực tế rằng nguy cơ mắc bệnh tim mạch không hoàn toàn phụ thuộc vào lựa chọn cá nhân. Các yếu tố môi trường như khả năng tiếp cận thực phẩm lành mạnh, không gian an toàn để vận động, quỹ thời gian dành cho việc chăm sóc sức khỏe và chi phí y tế đều có ảnh hưởng đáng kể.
Vì thế, phòng ngừa bệnh tim mạch không chỉ là trách nhiệm của mỗi cá nhân mà còn là nhiệm vụ chung của toàn xã hội, đòi hỏi những chính sách và hệ thống hỗ trợ hiệu quả.
Ngoài ra, cách nhìn nhận bệnh tim mạch cũng cần được thay đổi. Đây không phải là một biến cố bất ngờ hay không thể tránh khỏi, mà là tình trạng có thể dự đoán và phòng ngừa.
Dù khoa học đã cung cấp đầy đủ bằng chứng, hành động vẫn còn chậm trễ. Nếu xu hướng hiện tại tiếp diễn, đến năm 2050 sẽ có hơn 40 triệu người Mỹ sống chung với bệnh tim mạch.
Để đảo ngược tình thế này, cần chuyển từ tư duy bị động chỉ can thiệp khi biến cố xảy ra sang cách tiếp cận chủ động, đặt trọng tâm vào việc phòng ngừa ngay từ sớm.
