Các nhà sản xuất ô tô châu Âu đang phụ thuộc vào một nhóm nhỏ các quốc gia, nhà cung cấp và trung tâm chế biến đối với chip, nam châm và kim loại cần thiết cho xe. Nghiên cứu của EY tại Cộng hòa Czech và Đức, thực hiện theo yêu cầu của Hiệp hội Các nhà sản xuất ô tô châu Âu (ACEA), cho thấy sự phụ thuộc này là rủi ro lớn nhất đối với chuỗi cung ứng của ngành sản xuất ô tô trong khối.
Trong bản đánh giá 10 nguyên liệu và linh kiện quan trọng dựa trên các yếu tố có thể hạn chế nguồn cung, thì có tới 5 đầu vào được đánh giá là dễ tổn thương nhất bao gồm chất bán dẫn, silicon, vonfram, nam châm neodymium-sắt-boron được sử dụng trong động cơ điện và bộ dây điện, tức các bó cáp kết nối những hệ thống điện của một chiếc xe.
Theo Hiệp hội các nhà cung cấp ô tô CLEPA, việc Trung Quốc hạn chế xuất khẩu đất hiếm đã khiến một số dây chuyền sản xuất tại châu Âu phải đóng cửa vào năm ngoái. Trong khi đó, cuộc khủng hoảng nguồn cung tại nhà sản xuất chip Nexperia đã khiến ACEA cảnh báo về khả năng gián đoạn đáng kể hoạt động sản xuất xe tại châu Âu vào tháng 10 năm ngoái.
Đối với 6 trong số 10 loại đầu vào được nghiên cứu, công đoạn có rủi ro cao nhất nằm ở khâu tinh luyện và chế biến khoáng sản, thay vì khai thác. Trung Quốc đang chiếm ưu thế trong hoạt động tinh luyện đất hiếm và sản xuất nam châm, cũng như chế biến gallium và germanium, trong khi Đài Loan và Hàn Quốc là những trung tâm sản xuất chip lớn.
“Thách thức chính của châu Âu không chỉ nằm ở việc tiếp cận nguyên liệu thô. Điều quan trọng hơn là tình trạng thiếu năng lực chế biến, các nhà cung cấp đủ tiêu chuẩn và chuyên môn chuyên biệt. Và những năng lực này không thể được xây dựng chỉ trong một hoặc hai năm”, ông Zdeněk Dušek, đối tác tư vấn ngành ô tô tại EY Cộng hòa Czech, cho biết.
Quá trình điện hóa đang khiến vấn đề trở nên nghiêm trọng.
Xe điện cần ít linh kiện truyền thống hơn nhưng lại sử dụng nhiều chất bán dẫn, thiết bị điện tử công suất và nguyên liệu hiếm. Điều này khiến các hãng ô tô phải cạnh tranh với cả ngành AI, trung tâm dữ liệu, quốc phòng và năng lượng sạch để giành cùng một nguồn cung.
Nghiên cứu ước tính quá trình chuyển sang xe điện làm mức độ cạnh tranh tăng khoảng 15%.
Các hãng ô tô thường chỉ là những khách hàng nhỏ trên nhiều thị trường nguyên liệu, chiếm 17% nhu cầu cuối cùng đối với chất bán dẫn và chỉ 3% đối với gallium, một kim loại được sử dụng trong thiết bị điện tử công suất và radar.
Chính thực trạng cạnh tranh gia tăng đã đẩy giá cả lên cao. Chẳng hạn, giá gallium đã tăng hơn 11 lần kể từ năm 2016, từ khoảng 197 USD lên khoảng 2.269 USD/kg, trong bối cảnh nhu cầu ngày càng lớn, một phần được thúc đẩy bởi sự phát triển của AI.
Tham vọng phát triển xe tự lái càng gây thêm sức ép, khi nhiều tính năng tự động khiến ngành ô tô phụ thuộc nhiều hơn vào chip, cảm biến, gallium và germanium, nghiên cứu lưu ý.
Volkswagen đã hợp tác với Uber để triển khai một đội xe microvan “ID. Buzz AD” chạy hoàn toàn bằng điện và có khả năng tự lái. Các chuyến xe trên nền tảng Uber dự kiến bắt đầu hoạt động tại Los Angeles vào cuối năm 2026, trước khi mở rộng lên hàng nghìn phương tiện.
Stellantis cũng đặt mục tiêu bắt đầu sản xuất robotaxi cho Uber vào năm 2028, sử dụng công nghệ tự lái của Nvidia.
Nghiên cứu đưa ra 4 kịch bản, bao gồm gián đoạn nguồn cung linh kiện điện tử từ Đài Loan, chủ nghĩa dân tộc về tài nguyên tại châu Á, các tuyến thương mại tại châu Mỹ chịu sức ép và bất ổn dọc các tuyến xuất khẩu khoáng sản của châu Phi.
Logistics là điểm chung của tất cả các kịch bản này. Ngay cả một sự gián đoạn ngắn cũng có thể khiến các dây chuyền sản xuất theo mô hình “vừa đúng lúc” phải dừng lại, như cuộc khủng hoảng chip giai đoạn 2021 - 2022 đã cho thấy.
“Việc mở rộng công suất đối với những đầu vào quan trọng nhất thường mất hơn 5 năm”, ông Zdeněk Dušek giải thích, đồng thời cho rằng lợi thế sẽ không thuộc về những bên có chiến lược tốt nhất trên giấy tờ, mà thuộc về những bên hành động sớm hơn và có thể mở rộng công suất nhanh hơn.
Nghiên cứu của EY kết luận, kỳ vọng châu Âu có thể tự chủ hoàn toàn về nguồn cung là không thực tế. Thay vào đó, các chuyên gia kêu gọi châu Âu đẩy nhanh quá trình cấp phép và đánh giá năng lực, tập trung đầu tư vào những điểm nghẽn nghiêm trọng nhất, đa dạng hóa nhà cung cấp và tuyến logistics, theo dõi chuỗi cung ứng chặt chẽ hơn và tạo ra sự chắc chắn về nhu cầu trong dài hạn cho các nhà đầu tư tư nhân.
