Bỏ hút thuốc lá từ lâu đã được biết đến là cách giúp giảm nguy cơ mắc nhiều bệnh nghiêm trọng như ung thư, tim mạch và đột quỵ. Giờ đây, một nghiên cứu mới còn cho thấy việc cai thuốc có thể mang lại lợi ích đáng kể cho sức khỏe não bộ về lâu dài.
Nghiên cứu được công bố trên tạp chí Neurology đã theo dõi hơn 32.000 người trưởng thành tại Mỹ trong suốt tối đa 25 năm nhằm tìm hiểu mối liên hệ giữa thói quen hút thuốc, sự thay đổi cân nặng sau khi cai thuốc và sức khỏe nhận thức.
Kết quả cho thấy những người bỏ thuốc lá có nguy cơ mắc sa sút trí tuệ thấp hơn so với người tiếp tục hút thuốc. Không chỉ vậy, họ còn có tốc độ suy giảm nhận thức chậm hơn, cho thấy việc cai thuốc có thể góp phần bảo vệ chức năng não khi về già.
BỎ THUỐC LÁ GIÚP BẢO VỆ TRÍ NHỚ
Trong vài thập kỷ qua, tỷ lệ hút thuốc tại Mỹ đã giảm đáng kể khi ngày càng có nhiều nghiên cứu chỉ ra những tác hại nghiêm trọng của thuốc lá đối với sức khỏe, đặc biệt là nguy cơ mắc bệnh tim và ung thư phổi. Theo Hiệp hội Phổi Mỹ (American Lung Association), tỷ lệ người hút thuốc tại Mỹ đã giảm xuống dưới 10% vào năm 2024.
Bên cạnh những ảnh hưởng lên tim và phổi, các nhà khoa học cũng ngày càng quan tâm đến tác động của thuốc lá đối với não bộ. Một số nghiên cứu gần đây cho thấy hút thuốc có thể thúc đẩy quá trình suy giảm nhận thức thông qua stress oxy hóa, tình trạng mất cân bằng gây tổn thương tế bào trong cơ thể.
Để tìm hiểu rõ hơn vấn đề này, các nhà nghiên cứu đã thực hiện một nghiên cứu dài hạn dựa trên dữ liệu từ Health and Retirement Study, dự án theo dõi quy mô lớn dành cho người trưởng thành từ 50 tuổi trở lên tại Mỹ. Phân tích bao gồm 32.802 người không mắc sa sút trí tuệ ở thời điểm bắt đầu nghiên cứu.
Những người tham gia được theo dõi từ năm 1995 đến năm 2020, với thời gian theo dõi trung vị gần 10 năm. Cứ mỗi hai năm, họ sẽ tham gia phỏng vấn về thói quen hút thuốc, cân nặng, lối sống và tình trạng sức khỏe.
Dựa trên thói quen hút thuốc, người tham gia được chia thành ba nhóm gồm người đang hút thuốc, người từng hút thuốc và người chưa từng hút thuốc. Những ai còn hút thuốc ở một lần khảo sát nhưng đã ngừng ở lần tiếp theo được xem là đã cai thuốc trong thời gian nghiên cứu.
Ngoài ra, các nhà khoa học cũng theo dõi mức tăng cân sau khi bỏ thuốc, từ trường hợp không tăng cân cho đến tăng hơn 10 kg. Để đánh giá sức khỏe nhận thức, họ sử dụng các bài kiểm tra liên quan đến trí nhớ, khả năng đếm ngược và thực hiện phép trừ liên tiếp.
Đến cuối thời gian theo dõi, gần 6.000 người tham gia nghiên cứu đã phát triển chứng sa sút trí tuệ. Tuy nhiên, kết quả cho thấy những người bỏ thuốc lá trong thời gian nghiên cứu có nguy cơ mắc bệnh thấp hơn 16% so với những người tiếp tục hút thuốc.
Không chỉ vậy, những người đã cai thuốc trước khi nghiên cứu bắt đầu cũng ghi nhận nguy cơ sa sút trí tuệ thấp hơn, tương tự nhóm chưa từng hút thuốc. Các nhà nghiên cứu nhận thấy lợi ích của việc bỏ thuốc tăng dần theo thời gian. Càng duy trì trạng thái không hút thuốc lâu, nguy cơ sa sút trí tuệ càng giảm. Sau khoảng 7 năm cai thuốc, nguy cơ này gần tương đương với những người chưa bao giờ hút thuốc.
“Tại nghiên cứu của chúng tôi, lợi ích dường như rõ rệt hơn khi thời gian bỏ thuốc kéo dài hơn”, tiến sĩ Hui Chen từ Học viện Y khoa thuộc Đại học Chiết Giang chia sẻ với Medical News Today.
Theo ông, thông điệp quan trọng nhất là mọi người nên bỏ thuốc càng sớm càng tốt, đồng thời duy trì vận động thể chất, ăn uống lành mạnh và kiểm soát tốt sức khỏe tim mạch cũng như chuyển hóa.
Nghiên cứu cũng xem xét tác động của việc tăng cân sau khi cai thuốc đối với sức khỏe não bộ. Kết quả cho thấy những người tăng rất ít cân hoặc gần như không tăng cân sau khi bỏ thuốc nhận được lợi ích nhận thức rõ rệt nhất.
Ngay cả những người tăng khoảng 5 kg vẫn có nguy cơ sa sút trí tuệ và tốc độ suy giảm nhận thức chậm hơn so với người tiếp tục hút thuốc. Tuy nhiên, ở nhóm tăng hơn 10 kg sau cai thuốc, các lợi ích nhận thức dường như không còn rõ ràng.
Dù vậy, các nhà nghiên cứu nhấn mạnh rằng việc bỏ thuốc lá vẫn là ưu tiên quan trọng nhất. Theo Hui Chen, phần lớn những người cai thuốc vẫn có nguy cơ sa sút trí tuệ thấp hơn và chức năng nhận thức được bảo vệ tốt hơn so với người tiếp tục hút thuốc.
Ông cũng lưu ý rằng tăng cân nhẹ sau khi bỏ thuốc là điều khá phổ biến và không nên khiến mọi người từ bỏ ý định cai thuốc. Tuy nhiên, kiểm soát cân nặng hợp lý sau khi cai thuốc có thể giúp duy trì tốt hơn những lợi ích lâu dài đối với não bộ.
Các nhà khoa học cho rằng thuốc lá có thể gây ảnh hưởng đến não thông qua nhiều cơ chế khác nhau, bao gồm tổn thương mạch máu, viêm kéo dài và stress oxy hóa.
CẦN ĐI KÈM LỐI SỐNG LÀNH MẠNH
Các chuyên gia cho rằng việc cai thuốc lá sẽ mang lại hiệu quả tốt hơn nếu đi kèm với một lối sống lành mạnh. Dung Trinh, bác sĩ nội khoa tại MemorialCare Medical Group và giám đốc y khoa của Healthy Brain Clinic, nhận định rằng những phát hiện mới tiếp tục củng cố vai trò quan trọng của việc bỏ thuốc đối với sức khỏe não bộ về lâu dài.
Theo ông, điểm đáng chú ý nhất của nghiên cứu là việc cai thuốc có liên quan đến nguy cơ sa sút trí tuệ thấp hơn nhưng lợi ích này không giống nhau ở tất cả mọi người.
Những người bỏ thuốc, chỉ tăng rất ít cân hoặc không tăng cân dường như duy trì được lợi ích rõ rệt đối với chức năng nhận thức. Trong khi đó, nhóm tăng cân quá nhiều sau cai thuốc lại không ghi nhận mức giảm nguy cơ sa sút trí tuệ tương tự.
Từ đó, bác sĩ Trinh đưa ra thông điệp thực tế rằng mọi người nên bỏ thuốc lá, duy trì việc không hút thuốc và đồng thời chú ý kiểm soát cân nặng cũng như sức khỏe chuyển hóa để bảo vệ não bộ tốt hơn về lâu dài.
Cùng quan điểm, bác sĩ tâm thần Anoop Singh từ Mindpath Health cho rằng nghiên cứu mang đến một tín hiệu tích cực về lợi ích của việc cai thuốc đối với não bộ. Ông nhấn mạnh rằng bỏ thuốc không chỉ tốt cho tim và phổi mà còn có thể góp phần duy trì sức khỏe nhận thức khi về già.
Theo Singh, nghiên cứu cho thấy nguy cơ sa sút trí tuệ giảm rõ rệt ở những người cai thuốc, đặc biệt là khi mức tăng cân sau đó chỉ ở mức vừa phải. Ông cũng lưu ý rằng mọi người không nên quá lo lắng về việc tăng cân sau khi bỏ thuốc.
“Một chút tăng cân là điều có thể xảy ra và không nên bị xem là thất bại. Điều quan trọng là kết hợp việc cai thuốc với các thói quen sống lành mạnh như vận động thường xuyên, ngủ đủ giấc, kiểm soát căng thẳng, ăn uống cân bằng và nhận được sự hỗ trợ y tế hoặc tâm lý khi cần thiết”, ông chia sẻ.
