Sự khác biệt giữa hai dòng xe này hiện rõ qua bốn trụ cột chính: chi phí sử dụng trực tiếp, gánh nặng bảo hiểm, các đòn bẩy chính sách từ Chính phủ và tính thanh khoản khi bán lại.
XE ĐIỆN TỐI ƯU CHI PHÍ VẬN HÀNH
Trước hết, xét về chi phí vận hành, xe điện đang thiết lập một tiêu chuẩn mới về sự tiết kiệm. Tại thị trường Việt Nam năm 2026, một chiếc xe điện hạng C tiêu thụ trung bình khoảng 15-18 kWh cho 100km. Với giá điện sinh hoạt bậc cao, chủ xe chỉ tốn khoảng 50.000 - 60.000 VNĐ. Trong khi đó, một chiếc xe xăng cùng phân khúc sẽ tiêu thụ khoảng 8 lít xăng và nếu tính theo giá xăng dầu đang biến động do các ảnh hưởng địa chính trị hiện nay thì số tiền đổ xăng sẽ tương đương chi phí từ 200.000 - 300.000 VNĐ tùy thời điểm.
Như vậy, chi phí nhiên liệu của xe điện ở giai đoạn này chỉ bằng khoảng 25-30% so với xe xăng. Lợi thế này càng được củng cố nhờ chi phí bảo dưỡng định kỳ. Ví dụ, một chiếc xe xăng sau mỗi 5.000 - 10.000km cần thay dầu máy, lọc nhớt và kiểm tra hệ thống truyền động phức tạp với chi phí dao động từ 1,5 - 3 triệu VNĐ. Ngược lại, xe điện với cấu tạo chủ yếu bằng hệ thống motor điện, pin và các mạch điều khiển nên đã loại bỏ hoàn toàn bugi, bộ lọc khí thải và hộp số nhiều cấp, giúp chủ xe tiết kiệm đến 45% tổng chi phí bảo trì trong 5 năm đầu sử dụng – theo Top Speed.
"BẢO HIỂM CHO XE ĐIỆN" ĐIỂM NGHẼN KINH TẾ
Tuy nhiên, một điểm nghẽn kinh tế mới đã xuất hiện ở lĩnh vực bảo hiểm và sửa chữa. Dù tiết kiệm tiền sạc, nhưng phí bảo hiểm thân vỏ cho xe điện trên toàn cầu đang ghi nhận mức tăng kỷ lục. Tại Mỹ, dữ liệu năm 2026 cho thấy phí bảo hiểm trung bình cho một chiếc Tesla Model 3 cao hơn khoảng 28% so với một chiếc BMW Series 3 có giá trị tương đương.
Nguyên nhân nằm ở cấu trúc pin dưới sàn xe. Chỉ cần một va chạm mạnh vào khung gầm khiến vỏ pin bị móp, các hãng bảo hiểm thường có xu hướng đề xuất thay mới toàn bộ cụm pin thay vì sửa chữa để đảm bảo an toàn cháy nổ. Với chi phí thay pin chiếm tới 40-50% giá trị xe (ví dụ cụm pin 60kWh có giá khoảng 200-300 triệu VNĐ), các đơn vị bảo hiểm buộc phải đẩy mức phí thường niên lên cao để bù đắp rủi ro.
CẦN CHÍNH SÁCH THÚC ĐẨY
Điểm tựa quan trọng nhất giúp xe điện vượt qua xe động cơ đốt trong chính là các chính sách ưu đãi thuế và phí. Đây là yếu tố giúp thu hẹp khoảng cách về giá mua ban đầu giữa hai loại xe. Trong suốt hơn một thập kỷ qua, ngành công nghiệp xe điện toàn cầu đã lớn mạnh nhờ nguồn tài chính dồi dào từ các khoản trợ cấp chính phủ thông qua các chính sách. Cụ thể như tại Việt Nam, chính sách miễn 100% lệ phí trước bạ vẫn là "thỏi nam châm" cực lớn. Ví dụ, khi mua một chiếc xe điện trị giá 1 tỷ VNĐ, người dùng tiết kiệm ngay được 100-120 triệu VNĐ tiền lăn bánh so với một chiếc xe xăng cùng giá.
Trên thế giới, các quốc gia như Na Uy đã đi xa hơn khi áp thuế carbon cực nặng vào xe xăng, khiến giá sở hữu một chiếc xe chạy dầu có thể cao gấp đôi một chiếc xe điện tương đương. Điều này tạo ra một sự dịch chuyển cưỡng bách nhưng đầy tính toán về mặt tài chính cho người tiêu dùng.
Tuy nhiên, bước sang giai đoạn 2024–2026, một làn sóng cắt giảm hỗ trợ đang lan rộng từ Âu sang Á, đánh dấu thời điểm các cường quốc kinh tế quyết định để xe điện tự đứng vững trên đôi chân của mình trong cuộc đấu sòng phẳng với xe động cơ đốt trong.
Cụ thể như Đức, đầu tàu kinh tế của Châu Âu, đã tạo ra một cơn địa chấn tâm lý khi đột ngột chấm dứt chương trình hỗ trợ mua xe điện mang tên Umweltbonus vào cuối năm 2023. Tại phương Đông, Trung Quốc, công xưởng xe điện lớn nhất hành tinh, cũng đã khép lại chương trình trợ cấp tiền mặt kéo dài 13 năm. Sự thay đổi chính sách từ các chính phủ không chỉ dừng lại ở các khoản tặng thưởng mà còn lan sang cả các chi phí sử dụng gián tiếp. Điển hình như tại New Zealand, chính phủ không chỉ dừng chương trình giảm giá cho xe sạch mà còn áp thêm phí sử dụng đường bộ đối với xe điện, tương tự như cách họ đang áp dụng với xe chạy dầu.
SAU VÒNG ĐỜI, XE ĐIỆN CÒN LẠI GÌ?
Cuối cùng, bài toán về giá trị bán lại vẫn là một ẩn số lớn cho quyết định mua xe điện của người tiêu dùng. Cụ thể, xe động cơ đốt trong vẫn giữ ưu thế về tính thanh khoản nhờ hệ thống hạ tầng xăng dầu bao phủ 100% diện tích và tâm lý tin tưởng vào độ bền cơ khí qua hàng thập kỷ. Ngược lại, xe điện thường chịu mức khấu hao nhanh hơn trong 3 năm đầu do sự lạc hậu về công nghệ pin.
Tại Mỹ, thị trường này đang chứng kiến một sự thanh lọc khắc nghiệt. Theo báo cáo từ iSeeCars và Recurrent Auto, giá xe điện cũ tại đây đã giảm trung bình khoảng 15% so với năm trước, trong khi xe xăng gần như giữ giá ổn định. Báo cáo của Cox Automotive cũng chỉ ra rằng sau 3 năm, xe điện tại Mỹ thường chỉ giữ được khoảng 55,5% giá trị ban đầu, thấp hơn mức 60-65% của các dòng SUV chạy xăng phổ thông.
Tuy nhiên, các mô hình kinh doanh mới như cho thuê pin đang dần tháo gỡ nút thắt này, giúp giá xe điện cũ không còn bị chi phối bởi độ chai của pin, từ đó ổn định giá trị thị trường cho dòng xe xanh. Việc tách rời chi phí pin giúp giá niêm yết của một chiếc xe điện trở nên cạnh tranh trực tiếp, thậm chí rẻ hơn các đối thủ chạy xăng cùng phân khúc. Người dùng chọn thuê pin có thể bắt đầu hành trình xanh với số vốn đối ứng thấp hơn nhiều. Đây là một đòn bẩy tài chính thông minh, cho phép chủ xe dùng khoản tiền chênh lệch đó để đầu tư vào các kênh sinh lời khác thay vì để nó nằm dưới gầm xe.
Tóm lại, việc chuyển đổi từ xe xăng sang xe điện là một hành trình đánh đổi: tiết kiệm tối đa ở chi phí nhiên liệu và thuế phí, nhưng cần chấp nhận rủi ro về phí bảo hiểm và giá trị bán lại. Trong khi đó, mặc dù chính sách một số nước có thể vẫn đang hỗ trợ người dùng chuyển đổi sang xe điện nhưng thật khó để biết được khi nào các chính sách có thể thay đổi và sự thay đổi của chính sách thì thường sẽ đi kèm với những thay đổi trong quyết định mua bán của người tiêu dùng.
