Giày dép là yếu tố quan trọng góp phần tạo nên phong cách cho cả bộ trang phục. Một đôi giày cao gót cổ điển hay giày gót nhọn thời thượng có thể giúp vẻ ngoài trở nên sang trọng, cuốn hút hơn.
Tuy nhiên, đằng sau vẻ ngoài sành điệu ấy là những tác hại không thể xem thường. Vì vậy, trước khi sử dụng một đôi giày mới, cần tìm hiểu những tác động mà chúng có thể gây ra đối với sức khỏe.
GIÀY CAO GÓT
Giày cao gót có thể gây ra nhiều tổn thương cho bàn chân. Khi mang giày có phần đế nâng cao hoặc gót cao, trọng lượng cơ thể sẽ dồn về phía trước, tập trung ở phần đầu bàn chân ngay sau các ngón chân.
Gót giày càng cao, áp lực dồn lên khu vực này càng lớn. Để giữ thăng bằng, đầu gối và hông phải đẩy về phía trước, trong khi lưng phải ưỡn quá mức ra phía sau. Sự thay đổi tư thế này khiến toàn bộ hệ xương mất đi sự cân bằng tự nhiên.
Không chỉ ảnh hưởng đến tư thế, việc thường xuyên mang giày cao gót còn có thể khiến gân Achilles bị ngắn lại, gây chèn ép dây thần kinh ở bàn chân, hình thành gai xương gót chân và làm tăng nguy cơ viêm khớp.
Trong số các loại giày cao gót, giày gót nhọn được xem là đặc biệt bất lợi cho bàn chân. Phần gót cực kỳ mảnh khiến trọng lượng cơ thể tập trung vào một diện tích nhỏ, làm tăng nguy cơ mất thăng bằng và khiến việc đi lại trở nên khó khăn, chông chênh.
Khi mang loại giày này, nguy cơ vấp ngã, té ngã và trẹo mắt cá chân cũng tăng lên. Những rủi ro càng đáng lo ngại hơn khi sử dụng rượu bia hoặc vốn đã gặp khó khăn trong việc giữ thăng bằng.
Tình trạng của đôi giày cũng ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe bàn chân. Khi giày gót nhọn đã bị mòn hoặc không còn ở trạng thái tốt, việc tiếp tục sử dụng có thể gây đau đớn.
Bên cạnh phần gót, thiết kế mũi giày cũng là yếu tố cần được lưu ý. Những đôi giày có mũi nhọn, đặc biệt là mũi hình tam giác, thường ép các ngón chân sát vào nhau, khiến chúng bị bó chặt trong một không gian chật hẹp.
Tình trạng này càng nghiêm trọng khi giày có thêm phần gót cao. Ngay cả khi không có gót, kiểu mũi giày này vẫn có thể làm trầm trọng thêm tình trạng vẹo ngón chân cái, biểu hiện bằng một khối xương nhô cứng tại khớp ngón chân cái.
Việc các ngón chân bị ép vào tư thế thiếu tự nhiên trong thời gian dài còn có thể dẫn đến ngón chân hình búa. Đây là tình trạng các ngón chân co lại, sau đó cong quặp xuống và có thể trở nên cố định vĩnh viễn.
Những trường hợp nhẹ thường có thể được cải thiện bằng miếng lót giày, đệm hoặc miếng đệm bảo vệ kết hợp với thuốc điều trị. Nếu tình trạng trở nên nghiêm trọng, phẫu thuật có thể cần thiết để loại bỏ phần xương bị tổn thương hoặc điều chỉnh lại vị trí của vùng bị ảnh hưởng.
Ngoài ra, giày mũi nhọn còn có thể gây u thần kinh. Đây là tình trạng viêm dây thần kinh nằm giữa các ngón chân, gây đau và cảm giác nóng rát kéo dài. Phương pháp điều trị thường bao gồm tiêm thuốc để giảm triệu chứng, nhưng trong một số trường hợp, người bệnh vẫn cần phẫu thuật.
GIÀY BỆT, DÉP XỎ NGÓN
Giày bệt tưởng chừng là lựa chọn nhẹ nhàng, thoải mái nhưng thực tế lại có thể gây ra nhiều vấn đề cho bàn chân. Theo bác sĩ chuyên khoa bàn chân Robert Khorramian, loại giày này thậm chí còn có thể gây hại hơn cả giày cao gót hay giày gót nhọn do thiếu khả năng nâng đỡ bàn chân.
Ông cho biết việc đi bộ nhiều trong những đôi giày bệt này có thể dẫn đến đau vùng xương bàn chân, u thần kinh và viêm cân gan chân. Chúng còn có thể làm tổn thương lớp mô mỡ bên dưới bàn chân, khiến các vết chai và chai sừng hình thành, gây đau đớn khi di chuyển.
Việc thiếu lớp đệm hỗ trợ vòm bàn chân còn làm tăng nguy cơ chấn thương, không chỉ ở bàn chân mà còn lan đến đầu gối, lưng, vai và hông.
Dù vậy, giày bệt vẫn có thể mang lại cảm giác dễ chịu hơn giày cao gót nếu được lựa chọn phù hợp. Đặc biệt, độ cao khoảng 5 cm có thể giúp phân bổ lại áp lực lên bàn chân, giảm tải cho gân Achilles và cải thiện cơn đau do viêm cân gan chân.
Giày mule, với thiết kế hở gót tiện lợi và thời trang, có thể gây ra nhiều vấn đề cho sức khỏe bàn chân và lưng. Theo Glamour, Hiệp hội Trị liệu Thần kinh Cột sống Anh từng xếp giày hở gót, còn gọi là giày mule, vào nhóm năm món đồ thời trang có nguy cơ gây hại nhiều nhất cho lưng phụ nữ.
Do không có quai cố định gót chân và thiếu khả năng nâng đỡ phần sau bàn chân, loại giày này khiến chân và vùng lưng dưới phải chịu thêm áp lực khi di chuyển. Những đôi mule có gót còn có thể làm vấn đề trở nên nghiêm trọng hơn.
Bác sĩ chuyên khoa bàn chân Miguel Cunha giải thích rằng giày có gót nhưng không nâng đỡ phần sau bàn chân đặc biệt bất lợi bởi trọng lượng cơ thể dồn nhiều hơn về phía trước, đồng thời người mang phải liên tục quặp các ngón chân để giữ giày không bị lệch hoặc tuột khi bước đi. Thiết kế này cũng làm tăng nguy cơ vấp ngã và bong gân mắt cá chân.
Dép xỏ ngón cũng là loại giày dép tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với sức khỏe bàn chân. Khi thời tiết trở nên ấm áp, nhiều người có thói quen sử dụng dép xỏ ngón suốt mùa hè vì sự tiện lợi và thoáng mát.
Tuy nhiên, kiểu dép này gần như không có khả năng nâng đỡ vòm bàn chân, khiến người mang dễ mất thăng bằng và vấp ngã hơn. Dép xỏ ngón còn có thể làm suy yếu các mô nâng đỡ vòm bàn chân, tương tự như giày bệt.
Việc sử dụng loại dép này có thể làm tăng nguy cơ viêm cân gan chân gây đau đớn hoặc gai xương gót chân bị chèn ép. Ngoài ra, động tác quặp các ngón chân liên tục để giữ dép không tuột khỏi bàn chân cũng có thể dẫn đến tình trạng ngón chân hình búa.
Không chỉ ảnh hưởng đến cấu trúc bàn chân, dép xỏ ngón còn khiến bàn chân dễ bị tổn thương bởi các tác nhân bên ngoài. Lớp đế cao su mỏng manh khó bảo vệ bàn chân trước những mảnh thủy tinh, dằm gỗ, đinh hoặc các vật sắc nhọn khác trên mặt đất. Quai dép cũng có thể bị đứt bất ngờ sau thời gian dài sử dụng, gây bất tiện và làm tăng nguy cơ vấp ngã.
Bên cạnh kiểu dáng, kích cỡ giày cũng ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe bàn chân. Việc cố mang những đôi giày quá chật hoặc không phù hợp chỉ để đáp ứng yêu cầu thời trang có thể dẫn đến nhiều tổn thương.
Một nghiên cứu được công bố trên Tạp chí Foot and Ankle Research cho thấy khoảng 63 – 72% người tham gia mang giày không phù hợp với chiều dài hoặc chiều rộng bàn chân. Nghiên cứu cũng ghi nhận mối liên hệ giữa việc chọn sai kích cỡ giày với tình trạng đau bàn chân và các dị dạng ở bàn chân.
Giày không vừa chân có thể gây bệnh lý thần kinh ngoại biên, biểu hiện bằng cảm giác tê rần, châm chích hoặc đau đớn ở bàn chân, đồng thời làm suy giảm khả năng nhận biết vị trí của bàn chân trong không gian.
Đặc biệt, giày quá nhỏ có thể khiến móng chân mọc ngược, làm tăng nguy cơ nhiễm trùng. Những vấn đề này cho thấy việc lựa chọn giày vừa vặn không chỉ giúp đi lại thoải mái mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe bàn chân.
Kích cỡ bàn chân cũng không cố định trong suốt cuộc đời như nhiều người vẫn nghĩ. Khi tuổi tác tăng lên, trong thời kỳ mang thai hoặc khi cơ thể gặp tình trạng gây sưng phù, kích thước bàn chân có thể thay đổi.
Một số loại thuốc cũng có thể gây sưng, khiến đôi giày từng vừa vặn trở nên chật chội. Vì vậy, việc đo lại kích thước bàn chân định kỳ là cần thiết để lựa chọn giày phù hợp, tránh những tổn thương do mang giày sai cỡ.
GIÀY KHIÊU VŨ
Giày khiêu vũ có thể gây ra những tổn thương đáng kể cho các ngón chân và bàn chân, đặc biệt đối với những người theo đuổi bộ môn múa ba lê. Đối với các vũ công, việc chuyển sang sử dụng giày múa pointe có phần mũi cứng, chuyên dụng để đứng và di chuyển trên đầu ngón chân là một cột mốc quan trọng trong quá trình luyện tập. Tuy nhiên, đằng sau dấu mốc đáng tự hào này là những nguy cơ chấn thương không thể xem nhẹ.
Phần mũi cứng của giày pointe được thiết kế để nâng đỡ trọng lượng cơ thể khi vũ công đứng trên đầu ngón chân. Dù vậy, việc thường xuyên thực hiện các động tác múa trên mũi chân có thể gây tổn thương cho bàn chân, mắt cá chân và cẳng chân.
Những người theo đuổi múa ba lê chuyên nghiệp có nguy cơ gặp tình trạng viêm mạn tính, chai chân tiến triển thành vết loét, ngón chân hình búa và nhiều vấn đề khác.
Ngay cả những người chỉ tập luyện không chuyên và sử dụng giày ba lê thông thường hoặc các loại giày khiêu vũ khác cũng có thể gặp phải những chấn thương như phồng rộp, chai chân, móng chân mọc ngược và vẹo ngón chân cái.
NHỮNG KIỂU GIÀY DÉP THỜI TRANG
Giày đế xuồng có phần đế dày, tạo cảm giác chắc chắn và thời trang, nhưng không phải lúc nào cũng tốt cho bàn chân. Nhiều mẫu giày đế xuồng có phần đế cứng, hạn chế chuyển động tự nhiên của bàn chân khi đi lại. Nếu phần gót quá cao, áp lực lên các xương bàn chân cũng tăng lên, dễ gây đau nhức khi di chuyển.
Giày thể thao đế xuồng cũng không phải lựa chọn thay thế tương đương cho giày thể thao thông thường. Loại giày này thường ưu tiên kiểu dáng thời trang hơn hiệu suất vận động, khiến bàn chân phải chịu thêm áp lực trong mỗi bước đi.
Trọng lượng và chiều cao tăng thêm không chỉ làm các cơ ở phía trước cẳng chân phải hoạt động nhiều hơn mà còn gia tăng áp lực lên toàn bộ cơ thể. Vì vậy, dù có thiết kế bắt mắt, giày thể thao đế xuồng không phù hợp để sử dụng khi tập luyện tại phòng gym.
Những đôi giày thể thao thời thượng cũng có thể gây đau hoặc làm trầm trọng thêm các vấn đề ở bàn chân. Loại giày này gần giống một đôi tất được tạo kiểu bắt mắt hơn là một đôi giày có khả năng nâng đỡ bàn chân đúng cách.
Giày thể thao đế dày, to bản theo phong cách thường được gọi là giày của các ông bố cũng không hẳn là lựa chọn tốt hơn. Phần đế nặng có thể khiến các cơ ở phía trước cẳng chân phải hoạt động nhiều hơn trong quá trình di chuyển.
Dép Crocs đế cao cũng là một lựa chọn cần cân nhắc nếu sử dụng thường xuyên trong thời gian dài. Loại dép cao su này phù hợp hơn cho những hoạt động ngắn như đi dạo biển hoặc làm việc nhẹ trong nhà.
Trong khi đó, dép chiến binh với nhiều quai buộc quanh bàn chân và cẳng chân cũng có thể gây ảnh hưởng đến tuần hoàn máu. Luis Navarro, bác sĩ phẫu thuật kiêm giám đốc y khoa của Trung tâm Điều trị Tĩnh mạch tại thành phố New York, giải thích rằng các quai dép siết chặt có thể tạo áp lực lên thành tĩnh mạch, làm chậm dòng máu trở về tim và dẫn đến sưng chân. Ngoài ra, những quai dép này còn có thể để lại vết hằn trên da và gây phồng rộp đau đớn khi ma sát liên tục với bàn chân.
Đáng chú ý, dép chiến binh còn có thể làm trầm trọng thêm tình trạng giãn tĩnh mạch mạng nhện. Để hạn chế những ảnh hưởng không mong muốn, nên dành kiểu dép này cho những dịp đặc biệt thay vì sử dụng thường xuyên.
Khi mang dép, có thể áp dụng nguyên tắc kiểm tra bằng hai ngón tay, tức là bảo đảm có đủ khoảng trống giữa từng quai dép và da chân để tránh siết quá chặt. Trong lúc ngồi nghỉ, nên nới lỏng quai dép và kê cao chân để hỗ trợ tuần hoàn máu, giảm áp lực lên chân, bàn chân và các tĩnh mạch.
Bốt cao bồi cũng không phải lựa chọn lý tưởng cho việc đi bộ thường xuyên. Với phần mũi thường thuôn nhọn hoặc có hình tam giác và kết cấu khá cứng, loại bốt này có thể tạo áp lực lên các ngón chân, dù vẫn được ưa chuộng nhờ phong cách thời trang đặc trưng.
Hình dáng mũi bốt thiếu tự nhiên có thể làm tình trạng vẹo ngón chân cái trở nên nghiêm trọng hơn, gây ngón chân hình búa và kích thích các u thần kinh.
Bốt Ugg lót lông cừu, vốn nổi tiếng nhờ khả năng giữ ấm và cảm giác mềm mại, cũng có những hạn chế riêng. Ngoài việc thiếu khả năng nâng đỡ vòm bàn chân, thiết kế rộng và lỏng của loại bốt này có thể khiến mắt cá chân xoay vào trong khi di chuyển.
Theo NBC News, tình trạng này làm thay đổi cách hoạt động của các gân, khiến chúng bị kéo lệch ra ngoài trong mỗi bước đi. Bên cạnh đó, lớp lông giữ nhiệt kết hợp với mồ hôi chân có thể tạo môi trường thuận lợi cho nấm da chân và viêm da phát triển. Vì vậy, dù mang lại cảm giác ấm áp và thoải mái, bốt Ugg vẫn cần được lựa chọn và sử dụng hợp lý để hạn chế nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe bàn chân.