Từ lâu, cà phê và trà đã trở thành những thức uống quen thuộc, được yêu thích ở nhiều nơi trên thế giới. Một tách cà phê đậm vị có thể mang lại cảm giác tỉnh táo vào buổi sáng, trong khi một cốc trà nhẹ nhàng lại thích hợp cho những phút nghỉ ngơi cuối ngày.
Không chỉ đáp ứng nhu cầu thưởng thức, cả hai loại đồ uống này còn chứa nhiều hợp chất có thể mang đến những lợi ích nhất định cho sức khỏe.
Vậy giữa cà phê và trà, đâu mới là lựa chọn có lợi hơn? Đây là câu hỏi không dễ trả lời bởi mỗi loại đều sở hữu những đặc điểm riêng và tác động khác nhau đến cơ thể.
LOẠT LỢI ÍCH ĐÁNG CHÚ Ý CHO SỨC KHỎE
Cà phê không chỉ được ưa chuộng nhờ khả năng giúp tỉnh táo và bổ sung năng lượng. Khi được sử dụng hợp lý, thức uống giàu caffeine này còn cung cấp nhiều hợp chất có lợi.
Một trong những điểm đáng chú ý của cà phê là hàm lượng chất chống oxy hóa dồi dào. Các hợp chất này có nhiệm vụ bảo vệ tế bào trước tổn thương do các gốc tự do, những phân tử không ổn định có thể làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh mạn tính như bệnh tim và tiểu đường.
Trong số đó, axit chlorogenic nổi bật với khả năng chống oxy hóa mạnh. Hợp chất này có thể hỗ trợ hệ tiêu hóa, góp phần kiểm soát đường huyết, bảo vệ chức năng nhận thức và có lợi cho tim mạch.
Không chỉ vậy, nghiên cứu còn chỉ ra rằng cà phê là một trong những nguồn chất chống oxy hóa đáng kể trong chế độ ăn uống phổ biến của người phương Tây.
Thói quen uống cà phê thường xuyên cũng được ghi nhận có mối liên hệ với nguy cơ mắc một số bệnh thoái hóa thần kinh thấp hơn, trong đó có Alzheimer và Parkinson. Một nghiên cứu cho thấy những người uống từ 1 - 2 tách cà phê mỗi ngày có nguy cơ phát triển bệnh Alzheimer thấp hơn 32%.
Lợi ích này dường như vẫn được duy trì khi lượng tiêu thụ tăng lên đến khoảng 4 tách mỗi ngày. Tuy nhiên, khi vượt quá mức này, nguy cơ lại bắt đầu tăng nhẹ, cho thấy việc kiểm soát lượng cà phê tiêu thụ vẫn rất quan trọng.
Tác dụng của cà phê đối với não bộ có thể một phần đến từ caffeine. Chất này kích thích sự gia tăng của các chất dẫn truyền thần kinh như dopamine và norepinephrine, qua đó có khả năng hỗ trợ hoạt động của não.
Cà phê không thể chữa trị các bệnh thoái hóa thần kinh, nhưng việc uống ở mức vừa phải có liên quan đến khả năng mắc những bệnh này thấp hơn theo thời gian.
Sức khỏe tim mạch cũng có thể hưởng lợi từ thói quen uống cà phê hợp lý. Dù một lượng caffeine lớn có khả năng khiến huyết áp tăng tạm thời, mức tiêu thụ vừa phải lại được liên hệ với một số chỉ dấu tim mạch tích cực.
Một phân tích tổng hợp gần đây cho thấy lượng cà phê uống vào càng cao thì nguy cơ phát triển chứng tăng huyết áp càng thấp. Một số nghiên cứu khác cũng ghi nhận mối liên hệ giữa việc uống cà phê thường xuyên với nguy cơ suy tim thấp hơn và mức cholesterol thuận lợi hơn. Những tác động này có thể liên quan đến đặc tính chống oxy hóa và chống viêm của cà phê, giúp hạn chế tổn thương tế bào do quá trình viêm gây ra.
Không chỉ tác động đến sức khỏe lâu dài, cà phê còn có thể hỗ trợ hoạt động thể chất. Đây là lý do caffeine thường xuất hiện trong các sản phẩm dùng trước khi tập luyện và được nhiều người tập thể thao lựa chọn.
Các nhà nghiên cứu trong lĩnh vực dinh dưỡng thể thao cũng đánh giá caffeine là một chất có khả năng nâng cao hiệu suất vận động. Theo tuyên bố quan điểm của Hiệp hội Dinh dưỡng Thể thao Quốc tế, caffeine có thể cải thiện khả năng hoạt động thể chất ở cả vận động viên và người không chuyên. Một tách cà phê được dùng khoảng 30 – 60 phút trước buổi tập vì thế có thể là một lựa chọn đơn giản thay cho một số sản phẩm bổ sung trước khi vận động.
Trà cũng sở hữu nhiều đặc tính đáng chú ý đối với sức khỏe và không hề kém cạnh cà phê về mặt này. Tùy thuộc vào loại trà, từ trà xanh, trà đen đến các loại trà thảo mộc, thành phần và tác dụng mang lại sẽ có sự khác biệt.
Với những loại được gọi là trà thực sự, nguyên liệu bắt nguồn từ lá cây Camellia sinensis. Nhóm này bao gồm trà xanh, trà đen, trà ô long và trà trắng, trong khi trà thảo mộc không thuộc cùng nhóm thực vật này và có thành phần dinh dưỡng riêng.
Trà thực sự chứa nhiều polyphenol, đặc biệt là catechin và flavonoid, những hợp chất nổi tiếng với khả năng chống oxy hóa. Trà xanh đặc biệt giàu epigallocatechin gallate (EGCG), một hợp chất được nghiên cứu về đặc tính chống viêm và khả năng hỗ trợ chống lại tế bào ung thư. Các polyphenol trong trà còn có thể giúp cơ thể chống lại stress oxy hóa, từ đó góp phần giảm nguy cơ mắc một số bệnh mạn tính.
Tác động tích cực của trà cũng được ghi nhận đối với hệ tim mạch. Một tổng quan nghiên cứu cho thấy trà xanh có thể giúp cải thiện một số yếu tố nguy cơ liên quan đến bệnh tim, trong đó có việc làm giảm huyết áp tâm thu, huyết áp tâm trương và nồng độ cholesterol LDL, thường được gọi là cholesterol xấu.
Các chất chống oxy hóa trong trà được cho là đóng vai trò quan trọng trong những tác dụng này. Chúng giúp hạn chế stress oxy hóa và phản ứng viêm, hai quá trình có thể gây tổn thương cho tim cũng như thành mạch.
Đồng thời, một số hợp chất trong trà còn hỗ trợ chức năng mạch máu, giúp mạch duy trì độ đàn hồi cần thiết để máu lưu thông thuận lợi hơn và giảm áp lực lên tim.
Đối với hệ tiêu hóa, một số loại trà thảo mộc cũng có những lợi ích đáng chú ý. Trà bạc hà và trà gừng là những ví dụ điển hình, có thể giúp giảm cảm giác đầy hơi, hỗ trợ nhu động đường ruột và làm dịu tình trạng buồn nôn.
Các hợp chất trong một số loại trà thảo mộc có thể hỗ trợ quá trình tiêu hóa, đồng thời trở thành một lựa chọn phù hợp để sử dụng sau bữa ăn.
Riêng bạc hà đã được sử dụng từ lâu trong việc hỗ trợ các vấn đề về tiêu hóa. Loại cây này chứa menthol, một hoạt chất có khả năng làm giãn cơ ở đường tiêu hóa. Khi các cơ được thư giãn, tình trạng co thắt và khó chịu có thể giảm bớt, nhờ đó trà bạc hà trở thành thức uống hữu ích đối với những trường hợp cần hỗ trợ tiêu hóa.
Một đặc điểm khác khiến trà được nhiều người yêu thích là cảm giác thư thái mà thức uống này mang lại. Trong khi cà phê thường gắn với sự tỉnh táo và năng lượng, trà lại có xu hướng tạo cảm giác nhẹ nhàng hơn nhờ L-theanine.
Đây là một axit amin có khả năng thúc đẩy trạng thái thư giãn bằng cách tăng hoạt động của sóng alpha trong não, đồng thời tác động đến các chất dẫn truyền thần kinh liên quan đến sự tập trung và kiểm soát căng thẳng.
Trà vẫn chứa caffeine, nhưng L-theanine có thể giúp làm giảm cảm giác bồn chồn thường xuất hiện khi sử dụng caffeine, đặc biệt là ở mức cao hơn.
CÁCH UỐNG LÀ ĐIỀU ĐÁNG LƯU TÂM
Không thể khẳng định cà phê hay trà là thức uống có lợi cho sức khỏe hơn trong mọi trường hợp. Mỗi loại đều mang những ưu điểm riêng, và lựa chọn phù hợp còn phụ thuộc vào mục tiêu sức khỏe, khẩu vị cũng như khả năng đáp ứng của cơ thể.
Tuy nhiên, điều quan trọng vẫn nằm ở mức độ sử dụng. Phần lớn chuyên gia khuyến nghị không nên uống quá 3 - 4 tách mỗi ngày. Bên cạnh lượng thức uống, cách pha chế cũng đáng lưu ý bởi quá nhiều đường, siro hoặc các loại kem giàu chất béo có thể làm giảm giá trị dinh dưỡng vốn có.
Với cà phê, lựa chọn đơn giản nhất là dùng cà phê đen hoặc thêm một lượng nhỏ sữa. Những loại siro nhiều đường và kem tươi béo nên được hạn chế nếu muốn duy trì một thức uống lành mạnh hơn.
Trường hợp không thích vị đắng hoặc cảm giác chua đặc trưng của cà phê thông thường, cold brew có thể là một lựa chọn đáng thử nhờ hương vị êm dịu và ít chua hơn.
Trà xanh và trà đen vốn đã có hương vị riêng nên không nhất thiết phải thêm đường hay chất tạo vị. Một chút nước cốt chanh có thể tạo cảm giác tươi mát, trong khi mật ong đem lại vị ngọt tự nhiên hơn nếu cần điều chỉnh hương vị.
Sau cùng, phản ứng của cơ thể cũng là yếu tố không nên bỏ qua. Có người cảm thấy dễ chịu và tỉnh táo khi uống trà, trong khi người khác lại không gặp vấn đề gì với cà phê.
Nếu caffeine từ cà phê thường gây cảm giác bồn chồn, căng thẳng hoặc khó chịu, chuyển sang trà có hàm lượng caffeine thấp hơn hoặc các loại trà mang tính thư giãn có thể phù hợp hơn với nhu cầu cá nhân.
