Chiến dịch làm sạch mã số thuế giúp xử lý hàng chục nghìn hồ sơ tồn đọng, song từ thực tế doanh nghiệp cho thấy việc bị chuyển trạng thái mã số thuế có thể kéo theo nhiều gián đoạn nếu thông tin giữa cơ quan quản lý và người nộp thuế không được cập nhật kịp thời.
GẦN 72.000 HỒ SƠ TỒN ĐỌNG ĐƯỢC XỬ LÝ
Theo Cục Thuế, trong 8 tháng đầu năm 2026, ngành Thuế đã hoàn tất thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế cho 94.991 doanh nghiệp, tổ chức, bằng 209% so với cùng kỳ năm 2025.
Trong số này, 23.017 doanh nghiệp, tổ chức đề nghị chấm dứt hiệu lực mã số thuế trong năm 2026 do không còn nhu cầu hoạt động sản xuất, kinh doanh. Còn lại 71.974 trường hợp là hồ sơ tồn đọng từ năm 2025 trở về trước, được xử lý trong “Chiến dịch Làm sạch mã số thuế - Tháo gỡ điểm nghẽn trong kinh doanh”.
Theo ông Mai Sơn, Phó Cục trưởng Cục Thuế, số đơn vị rời khỏi hệ thống thuế tăng mạnh không đồng nghĩa số doanh nghiệp thực tế rút lui khỏi thị trường tăng tương ứng. Kết quả này một phần đến từ việc cơ quan thuế xử lý hồ sơ tồn đọng, cập nhật lại trạng thái pháp lý của người nộp thuế. Việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp huyện, xã thời gian qua cũng ảnh hưởng đến biến động số liệu.
Ở chiều ngược lại, ngành Thuế đã cấp mới mã số thuế cho 167.637 doanh nghiệp, tổ chức, bằng 89% so với cùng kỳ năm trước. Nếu tính riêng đăng ký kinh doanh, số doanh nghiệp được cấp mới mã số thuế cao gấp 6,8 lần số đơn vị hoàn tất thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế, cao hơn mức 4,5 lần của năm 2025.
Cùng thời gian, cơ quan thuế các cấp đã hỗ trợ rà soát, khôi phục mã số thuế cho 3.554 doanh nghiệp để quay trở lại hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Trọng tâm của chiến dịch lần này là xử lý các doanh nghiệp đã ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn thành thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế và những trường hợp không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký.
Tại thời điểm tháng 6/2026, cả nước có gần 600.000 doanh nghiệp thuộc hai nhóm trên. Trong đó, trạng thái 03 là doanh nghiệp ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn thành thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế; trạng thái 06 là người nộp thuế không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký.
Theo Cục Thuế, đây là một trong những điểm nghẽn lớn của công tác quản lý, làm gia tăng hồ sơ tồn đọng, kéo dài thời gian giải quyết thủ tục hành chính và ảnh hưởng đến tính minh bạch của môi trường kinh doanh.
Việc rà soát cũng nhằm ngăn chặn tình trạng lợi dụng thủ tục thành lập doanh nghiệp để lập pháp nhân không phục vụ hoạt động kinh doanh thực chất, sử dụng hóa đơn không hợp pháp, hợp thức hóa chi phí, trốn thuế hoặc chiếm đoạt tiền thuế.
DOANH NGHIỆP VÀO THẾ KHÓ
Cần phân biệt giữa trường hợp doanh nghiệp chủ động làm thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế khi rời thị trường với trường hợp mã số thuế bị chuyển trạng thái do không hoạt động tại địa chỉ đăng ký hoặc có vấn đề cần xử lý về kê khai, hóa đơn và nghĩa vụ thuế.
Từ thực tế tư vấn, bà Phạm Thị Thu Huế, Chuyên viên tư vấn pháp lý, thuế cho doanh nghiệp, cho biết việc mã số thuế bị chuyển trạng thái có thể lập tức ảnh hưởng đến hoạt động của doanh nghiệp.
Một trong những vướng mắc đầu tiên là doanh nghiệp không thể thực hiện thủ tục thay đổi nội dung đăng ký kinh doanh. Khi hệ thống đăng ký doanh nghiệp hiển thị tình trạng mã số thuế đã đóng hoặc doanh nghiệp không hoạt động tại địa chỉ đăng ký, hồ sơ thay đổi có thể chưa được tiếp nhận, giải quyết.
Doanh nghiệp phải làm việc với cơ quan thuế để xác định nguyên nhân, hoàn thành thủ tục giải trình và xử lý các nghĩa vụ còn tồn tại. Sau khi tình trạng thuế được khôi phục, doanh nghiệp mới có thể quay lại thực hiện thủ tục tại cơ quan đăng ký kinh doanh. Một số trường hợp còn phải gửi văn bản đề nghị cập nhật lại trạng thái trên hệ thống.
Quá trình này có thể ảnh hưởng đến việc thay đổi địa chỉ, người đại diện theo pháp luật, ngành nghề hoặc những nội dung đăng ký khác. Hoạt động xuất hóa đơn, giao dịch với khách hàng và xuất nhập khẩu hàng hóa cũng có nguy cơ bị gián đoạn trong thời gian xử lý.
Theo bà Huế, khó khăn của một số doanh nghiệp là không nắm được nguyên nhân mã số thuế bị chuyển trạng thái. Tình huống có thể xuất phát từ sai sót về hóa đơn đầu vào, đầu ra; hồ sơ khai thuế chưa đầy đủ; nghĩa vụ thuế còn tồn đọng hoặc kết quả xác minh doanh nghiệp không hoạt động tại địa chỉ đăng ký.
Có trường hợp doanh nghiệp vẫn hoạt động và đã treo biển tại trụ sở, nhưng biển bị bong, rơi đúng thời điểm cơ quan thuế đến kiểm tra. Nếu không liên hệ được với người đại diện hoặc không có căn cứ xác nhận hoạt động thực tế, doanh nghiệp có thể bị ghi nhận không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký.
Một số doanh nghiệp cũng không nhận được hoặc để thất lạc thông báo do cơ quan thuế gửi nhiều lần. Đến khi cần xuất hóa đơn, thay đổi đăng ký kinh doanh hoặc thực hiện một giao dịch khác, doanh nghiệp mới phát hiện mã số thuế đã bị chuyển trạng thái.
Những trường hợp này phải giải trình, bổ sung hồ sơ và hoàn thành nghĩa vụ liên quan trước khi được khôi phục hoạt động bình thường. Thời gian xử lý phụ thuộc vào nguyên nhân, mức độ thiếu sót và khả năng cung cấp hồ sơ của từng doanh nghiệp.
Ở góc độ doanh nghiệp, thực tế trên cho thấy yêu cầu phải thường xuyên kiểm tra tài khoản thuế điện tử, cập nhật địa chỉ và thông tin liên hệ, tiếp nhận đầy đủ văn bản của cơ quan quản lý, đồng thời kiểm soát việc kê khai và sử dụng hóa đơn. Ở chiều ngược lại, việc thông báo rõ nguyên nhân và hướng dẫn cụ thể cũng giúp doanh nghiệp chủ động khắc phục, hạn chế gián đoạn hoạt động.
BỎ ĐỊA CHỈ KHÔNG ĐỒNG NGHĨA HẾT TRÁCH NHIỆM THUẾ
Cục Thuế nhấn mạnh, doanh nghiệp muốn chấm dứt hiệu lực mã số thuế phải hoàn thành các nghĩa vụ về hóa đơn, hồ sơ khai thuế, tiền thuế và những khoản thu khác thuộc ngân sách nhà nước. Các khoản thuế nộp thừa hoặc thuế giá trị gia tăng chưa được khấu trừ, nếu có, cũng phải được xử lý theo quy định.
Trường hợp đơn vị chủ quản có đơn vị phụ thuộc, các đơn vị phụ thuộc phải hoàn thành thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế trước.
Với người nộp thuế không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký, việc rời khỏi địa chỉ kinh doanh không làm chấm dứt trách nhiệm đối với nghĩa vụ thuế phát sinh. Nếu đề nghị khôi phục mã số thuế, doanh nghiệp phải bổ sung hồ sơ khai thuế còn thiếu và hoàn thành các khoản phải nộp theo quy định.
Trường hợp doanh nghiệp ở trạng thái 06 quay lại làm thủ tục giải thể, cơ quan thuế sẽ rà soát hồ sơ khai thuế còn thiếu, tình hình sử dụng hóa đơn, số tiền thuế và các khoản thu ngân sách còn nợ; đồng thời xử lý vi phạm đến thời điểm nộp hồ sơ.
Để đẩy nhanh quá trình xử lý, Cục Thuế đang phối hợp với Cục C06, Bộ Công an rà soát, chuẩn hóa thông tin định danh của người đại diện theo pháp luật, địa chỉ và chủ sở hữu doanh nghiệp. Cơ quan thuế cũng phối hợp với cơ quan đăng ký kinh doanh và Hải quan nhằm rút ngắn thời gian giải quyết hồ sơ chấm dứt hoạt động.
Với cá nhân bị giả mạo hoặc sử dụng trái phép thông tin để thành lập doanh nghiệp, các cơ quan liên quan đang nghiên cứu hướng xử lý nhằm bảo vệ người bị hại và tách bạch trách nhiệm của cá nhân với nghĩa vụ tài chính của pháp nhân được thành lập trái phép.
Với doanh nghiệp muốn tiếp tục kinh doanh, cơ quan thuế sẽ hỗ trợ tháo gỡ tồn đọng để khôi phục địa vị pháp lý hợp pháp”, ông Mai Sơn, Phó Cục trưởng Cục Thuế cho biết.
Thời gian tới, Cục Thuế sẽ tiếp tục rà soát những vướng mắc về chính sách, nghĩa vụ thuế và chế tài xử phạt. Mục tiêu là hỗ trợ doanh nghiệp hoàn thành nghĩa vụ với ngân sách, khôi phục hoạt động hoặc hoàn tất thủ tục rời thị trường theo quy định.