Đặc sản vùng cao "tìm đường" xuống thị trường đô thị

Không còn dừng ở những gian hàng mang tính giới thiệu, nông sản, đặc sản và sản phẩm OCOP của đồng bào dân tộc thiểu số đang được đưa gần hơn với người tiêu dùng bằng nhiều mô hình bán hàng trực tiếp, trực tuyến và không gian trải nghiệm, hướng tới mục tiêu quan trọng hơn: tạo sức mua thực chất và đơn hàng lặp lại.

ĐẶC SẢN VÙNG CAO “XUỐNG PHỐ”

Từ miến dong Phia Đén, hạt dẻ Quây Sơn, bánh khảo, trà chàm tía, mật ong người Tày đến dao Phúc Sen, hơn 100 sản phẩm đặc trưng của Cao Bằng sẽ xuất hiện tại số 62 Tràng Tiền, Hà Nội từ ngày 11-13/9 trong khuôn khổ chương trình “Sức sống hàng Việt” số 13.

Việc lựa chọn Tràng Tiền - tuyến phố thương mại nằm giữa trung tâm Thủ đô tạo nên một hình ảnh đáng chú ý: những sản phẩm vốn gắn với vùng núi, vùng biên được đưa vào không gian mua sắm có mật độ khách du lịch và người tiêu dùng cao. Thay vì chờ người mua tìm đến vùng sản xuất, đặc sản địa phương chủ động “xuống phố”, trực tiếp cạnh tranh sự chú ý với hàng nghìn sản phẩm hiện đại trên thị trường đô thị.

Không gian tại 62 Tràng Tiền đang mang dáng dấp của một điểm trưng bày “flagship” dành cho hàng Việt. Mỗi chương trình tập trung vào một địa phương, kết hợp giới thiệu sản phẩm, trải nghiệm văn hóa, bán hàng trực tiếp và livestream. Cách tổ chức này giúp sản phẩm vùng miền không bị phân tán trong một hội chợ quy mô lớn, đồng thời tạo điều kiện để câu chuyện về vùng nguyên liệu, cộng đồng sản xuất và bản sắc địa phương được thể hiện rõ hơn.

Trước Cao Bằng, chương trình “Sức sống hàng Việt” số 10 với chủ đề “Lạng Sơn Corner” đã cho thấy sức mua có thể được kích hoạt khi đặc sản địa phương được đặt đúng không gian và tiếp cận đúng nhóm khách hàng.

Diễn ra từ ngày 31/7 đến 2/8, chương trình đưa hàng chục sản phẩm OCOP, nông sản và đặc sản xứ Lạng tới phố Tràng Tiền. Hình ảnh người dân xếp hàng chờ mua heo sữa quay tạo nên một điểm nhấn hiếm thấy đối với hoạt động quảng bá sản phẩm địa phương. Đáng chú ý hơn, trên 1,2 tấn na Chi Lăng đã được tiêu thụ sau ba ngày.

Riêng phiên livestream tối 31/7 ghi nhận gần 100 đơn hàng, tương đương hơn 300kg na, chỉ trong khoảng 30 phút. Theo đại diện Hợp tác xã Dịch vụ và Sản xuất nông nghiệp Đồng Mỏ, kết quả này vượt ngoài kỳ vọng ban đầu của đơn vị.

Những con số trên cho thấy khi kết hợp giữa điểm bán trực tiếp và nền tảng số, một chương trình xúc tiến ngắn ngày vẫn có thể tạo ra doanh số cụ thể, đồng thời mở rộng phạm vi tiếp cận ra ngoài lượng khách ghé thăm sự kiện.

Trong năm 2025, Hà Nội đã tổ chức nhiều hoạt động như Hội chợ Đặc sản vùng miền Việt Nam, Hội chợ Made in Vietnam, hội chợ xúc tiến thương mại sản phẩm đặc sản, làng nghề, OCOP, các ngày hội khuyến mại và sự kiện “Hà Nội đêm không ngủ”. Hoạt động xúc tiến cũng được kết hợp với các sự kiện lớn như Hội chợ các sản phẩm OCOP xuất khẩu - VIETNAM OCOPEX, cho thấy sản phẩm OCOP đang được tiếp cận đồng thời ở cả thị trường trong nước và kênh xuất khẩu.

SẢN PHẨM PHẢI ĐƯỢC MUA LẠI NHIỀU LẦN

Tăng cường tiêu thụ sản phẩm vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi là một trong những định hướng được Bộ Công Thương đặt ra trong quá trình triển khai Nghị quyết số 88/NQ-CP của Chính phủ, Chương trình phát triển thị trường trong nước, kích cầu tiêu dùng và Cuộc vận động “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam” giai đoạn 2025-2027.

Sau nhiều năm xúc tiến, một số sản phẩm như na Lạng Sơn, miến dong Quảng Ninh, sâm Lai Châu hay sâm Ngọc Linh đã được nhận diện rộng rãi hơn. Nhưng bài toán hiện nay không còn đơn thuần là đưa được bao nhiêu sản phẩm tới hội chợ hoặc có mặt tại bao nhiêu gian hàng.

Theo ông Bùi Nguyễn Anh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, thước đo hiệu quả cần chuyển từ số lượng sản phẩm được trưng bày sang doanh số ổn định, đơn hàng lặp lại và quan hệ thương mại dài hạn.

Đây là bước chuyển quan trọng trong cách tiếp cận thị trường. Một sản phẩm có thể thu hút người mua nhờ sự mới lạ trong vài ngày hội chợ, nhưng để tồn tại lâu dài, sản phẩm phải duy trì được chất lượng, giá bán, nguồn cung và khả năng giao hàng. Nhà sản xuất cũng phải hiểu vì sao khách hàng mua lần đầu và điều gì khiến họ quay lại.

Để đi từ một gian hàng số đến đầu ra thường xuyên, hợp tác xã phải trả lời hàng loạt câu hỏi cụ thể: chất lượng giữa các lô hàng có đồng đều hay không; sản lượng có đáp ứng được nhu cầu của nhà phân phối; thời điểm thu hoạch và giao hàng ra sao; bao bì 3kg, 5kg hay 10kg đã được chuẩn hóa chưa; hồ sơ, chứng từ và dữ liệu truy xuất có đầy đủ hay không.

Cách tiếp cận này cũng cho thấy không phải sản phẩm nào cũng cần bán đại trà hoặc bằng mọi giá phải vào siêu thị. Một loại nông sản tươi theo mùa cần chuỗi logistics và tốc độ tiêu thụ khác với trà, mật ong hay thực phẩm khô. Sản phẩm thủ công gắn với văn hóa cộng đồng lại phù hợp hơn với phân khúc quà tặng, du lịch và tiêu dùng có trách nhiệm.

Trong thời gian tới, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước dự kiến đổi mới hoạt động kết nối cung - cầu theo hướng sàng lọc sản phẩm trước khi đưa vào từng kênh bán hàng; theo dõi đơn hàng thử, tỷ lệ tái đặt hàng và phản hồi về chất lượng sau kết nối. Các nhà phân phối, chuỗi bán lẻ, doanh nghiệp du lịch và nền tảng số cũng được định hướng tham gia sớm hơn, cung cấp yêu cầu cụ thể về quy cách, giá, sản lượng và giao nhận cho nhà sản xuất.

Bên cạnh đó là các nhóm giải pháp hỗ trợ quản trị gian hàng số, tồn kho, thanh toán, dữ liệu khách hàng; hoàn thiện nhãn hàng hóa, sở hữu trí tuệ, truy xuất nguồn gốc và bao bì; đồng thời tổ chức các điểm gom, sơ chế, đóng gói và lịch vận chuyển chung để giảm chi phí logistics, livestream hay sử dụng KOL được triển khai để hỗ trợ sản phẩm tiếp cận người mua.

Đại diện Bộ Công Thương nhận định, nếu triển khai đồng bộ, thị trường sẽ phát tín hiệu rõ ràng để các chủ thể sản xuất có căn cứ đầu tư; hệ thống phân phối có nguồn hàng tin cậy; người tiêu dùng có thêm lựa chọn chất lượng; đồng thời cộng đồng có thêm sinh kế để tiếp tục gìn giữ, sáng tạo và trao truyền các giá trị văn hóa.

Tuy nhiên, hệ thống vận hành phía sau mới là yếu tố quyết định khách hàng có quay lại hay không. Hiệu quả chính sách vì thế cũng cần được đo bằng tỷ lệ sản phẩm duy trì trên kệ, số đơn hàng được đặt lại, tăng trưởng doanh thu, mức giảm chi phí cùng việc làm và thu nhập tăng thêm tại cộng đồng, thay vì chỉ thống kê số sự kiện hoặc lượt sản phẩm tham gia.