Những biến động địa chính trị gần đây tại Trung Đông đang khiến thị trường tài chính toàn cầu bước vào giai đoạn nhạy cảm. Giá năng lượng tăng mạnh, dòng vốn dịch chuyển sang các tài sản trú ẩn và kỳ vọng chính sách tiền tệ của nhiều nền kinh tế lớn trở nên thận trọng hơn. Trong bối cảnh đó, tỷ giá tiếp tục được xem là biến số quan trọng đối với thị trường tài chính Việt Nam trong năm nay.
TỶ GIÁ VÀO VÙNG NHẠY CẢM KHI USD NỔI SÓNG
Theo ông Đinh Đức Quang, Giám đốc Khối Kinh doanh Tiền tệ của UOB Việt Nam, căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông đang khiến tâm lý “né tránh rủi ro” gia tăng trên thị trường tài chính toàn cầu. Khi mức độ bất định tăng cao, nhà đầu tư thường có xu hướng chuyển sang nắm giữ các tài sản trú ẩn an toàn, trong đó có đồng USD.
Xu hướng này có thể khiến đồng USD mạnh lên trong ngắn hạn, dù trong trung hạn nhiều tổ chức vẫn kỳ vọng đồng tiền này sẽ suy yếu khi các yếu tố chính sách tiền tệ quay trở lại đóng vai trò chi phối.
Theo dự báo của UOB, chỉ số USD Index (DXY) có thể duy trì quanh mức 99 trong quý 2/2026, trước khi giảm xuống 97,6 trong quý 3 và 96,7 trong quý 4 khi căng thẳng địa chính trị dần hạ nhiệt.
Cùng quan điểm, trong báo cáo mới công bố, Chứng khoán SHS cho rằng cú sốc địa chính trị tại Trung Đông, đặc biệt liên quan đến xung đột với Iran, là một sự kiện rủi ro khó định lượng trước. Diễn biến này đã khiến USD phục hồi vai trò trú ẩn, qua đó kéo chỉ số DXY tăng trở lại.
Theo SHS, cơ chế truyền dẫn chủ đạo là trạng thái né tránh rủi ro trên thị trường toàn cầu, trong đó đồng euro và yen chịu bất lợi tương đối do nhạy cảm hơn với chi phí năng lượng. Đồng thời, kỳ vọng nới lỏng chính sách tiền tệ của Mỹ cũng có xu hướng bị điều chỉnh theo hướng thận trọng hơn khi rủi ro lạm phát từ giá năng lượng gia tăng.
“Tỷ giá có diễn biến căng thẳng giai đoạn vừa qua và có thể vẫn tiếp tục trong thời gian tới nhưng nhiều khả năng không biến động vượt quá 26.550 VND”, báo cáo của SHS nhận định.
Tại thị trường Việt Nam, những biến động của đồng USD trên thế giới đã bắt đầu phản ánh rõ nét vào diễn biến tỷ giá.
Theo ông Đinh Đức Quang, đồng VND đã điều chỉnh giảm một phần mức tăng đạt được trước đó trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị gia tăng. Tỷ giá USD/VND đã tăng trở lại quanh mức 26.200 vào đầu tháng 3, sau khi từng giảm xuống gần 25.900 vào giữa tháng 2.
Theo dự báo của UOB, tỷ giá USD/VND có thể biến động trong khoảng 2–3% trong năm 2026, với các mốc dự kiến gồm 26.400 trong quý 2, 26.200 trong quý 3 và khoảng 26.100 vào cuối năm.
Ông Quang cho rằng áp lực lên tỷ giá trong ngắn hạn chủ yếu đến từ tâm lý phòng thủ của thị trường toàn cầu khi rủi ro địa chính trị gia tăng, khiến nhu cầu nắm giữ USD tăng lên.
Tuy vậy, trong trung hạn triển vọng của đồng VND vẫn được đánh giá tương đối ổn định nhờ nền tảng kinh tế vĩ mô tích cực của Việt Nam. Các yếu tố như tăng trưởng kinh tế duy trì ở mức cao, dòng vốn FDI khả quan và triển vọng nâng hạng thị trường chứng khoán được kỳ vọng sẽ hỗ trợ cho đồng nội tệ.
Ở góc nhìn thị trường, báo cáo vĩ mô mới công bố của Chứng khoán Vietcombank (VCBS) cho biết tỷ giá USD/VND đã ghi nhận mức tăng nhẹ kể từ sau kỳ nghỉ Tết Nguyên đán.
Trong đó, tỷ giá trung tâm giảm khoảng 30 điểm so với vùng 25.074 VND/USD, song tại các ngân hàng thương mại, tỷ giá lại có xu hướng tăng khoảng 120 điểm trong tháng 2. Trên thị trường tự do, tỷ giá cũng tăng khoảng 200 điểm, lên quanh mức 26.600 VND/USD.
Theo VCBS, tỷ giá có thể tiếp tục duy trì xu hướng tăng trong những tháng tới do một số yếu tố tác động.
Thứ nhất, trong môi trường bất định địa chính trị gia tăng, dòng vốn toàn cầu có xu hướng tái phân bổ sang nắm giữ các tài sản trú ẩn an toàn như vàng, USD và trái phiếu Kho bạc Mỹ. Điều này hỗ trợ đà tăng của chỉ số sức mạnh USD trong ngắn hạn.
Thứ hai, thị trường vẫn kỳ vọng Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) sẽ giữ nguyên mức lãi suất trong các cuộc họp sắp tới, qua đó tiếp tục hỗ trợ sức mạnh của đồng USD.
Bên cạnh đó, VCBS cũng nhận thấy nhu cầu USD của một số doanh nghiệp nhập khẩu nguyên vật liệu. Ngoài ra, một số doanh nghiệp nhập khẩu dầu có thể chịu chi phí cao hơn, do chịu tác động từ Eo biển Hormuz bị phong tỏa bởi chiến tranh Iran và liên minh Mỹ và Israel, điều này sẽ kéo theo xu hướng tăng của giá dầu thế giới
Nhìn chung, VCBS đánh giá rủi ro địa chính trị có thể kéo theo áp lực lên tỷ giá. Bên cạnh nhu cầu nhập khẩu nguyên vật liệu, tâm lý tích trữ đầu cơ đồng USD có thể diễn ra trong thời gian tới. Điều này đặt trong bối cảnh DXY đang có khả năng duy trì xu hướng tăng.
DOANH NGHIỆP CHẬT VẬT XOAY XỞ
Những biến động của tỷ giá không chỉ là câu chuyện của thị trường tiền tệ mà còn tác động trực tiếp tới hoạt động sản xuất kinh doanh của nhiều doanh nghiệp.
Phát biểu tại hội thảo “Huy động hiệu quả nguồn vốn, phục vụ mục tiêu tăng trưởng 2 con số”, ông Nguyễn Lê Nam, Phó Vụ trưởng Vụ Chính sách tiền tệ (Ngân hàng Nhà nước) cho biết nền kinh tế thế giới thời gian gần đây đã trải qua những “cú sốc” lớn khi giá năng lượng tăng cao và thị trường tài chính biến động mạnh.
Nguyên nhân bắt nguồn từ căng thẳng leo thang tại Trung Đông, qua đó tạo áp lực lên lạm phát toàn cầu. Trong bối cảnh đó, các ngân hàng trung ương lớn, trong đó có Fed, đã trở nên thận trọng hơn trong việc cắt giảm lãi suất. Ngân hàng Trung ương Úc thậm chí tính đến khả năng tăng lãi suất có thể sớm trong tháng 3 để kiểm soát lạm phát.
Theo ông Nam, những biến động này đang tạo sức ép lên tỷ giá và thị trường tiền tệ trong nước. Ông cũng cho biết trong nhiều năm qua, thị trường vốn của Việt Nam dù đã có bước phát triển nhưng vẫn chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu vốn trung và dài hạn của nền kinh tế. Gánh nặng cung ứng vốn vẫn chủ yếu đặt lên hệ thống ngân hàng.
Tăng trưởng tín dụng ở mức cao trong khi tốc độ huy động vốn chưa theo kịp đã tạo ra áp lực nhất định đối với thanh khoản và lãi suất của hệ thống ngân hàng. Bên cạnh đó, tỷ lệ tín dụng/GDP của Việt Nam hiện đã vượt 144%, thuộc nhóm cao nhất trong các nền kinh tế có thu nhập trung bình thấp.
Trong bối cảnh giá dầu tăng và nguy cơ lạm phát gia tăng, việc kiên định mục tiêu kiểm soát lạm phát được xem là yếu tố quan trọng để củng cố niềm tin của doanh nghiệp và nhà đầu tư.
“Ngân hàng Nhà nước sẽ tiếp tục điều hành tín dụng phù hợp với diễn biến kinh tế vĩ mô và thị trường tiền tệ, góp phần kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô, hỗ trợ tăng trưởng kinh tế bền vững”, ông Nam nhấn mạnh.
Ở góc độ doanh nghiệp, tác động của tỷ giá thể hiện khá rõ trong các ngành phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu nguyên liệu.
Đại diện Hiệp hội Thức ăn chăn nuôi Việt Nam cho biết các doanh nghiệp sản xuất thức ăn chăn nuôi đang chịu sức ép chi phí đáng kể khi cả giá xăng dầu và tỷ giá USD đều tăng trong thời gian gần đây.
Ngành này phụ thuộc lớn vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu như ngô, khô đậu tương và lúa mì, với tỷ lệ nhập khẩu lên tới 60–70%. Khi USD tăng giá, chi phí nhập khẩu các loại nguyên liệu này lập tức tăng theo.
Đồng thời, giá nhiên liệu tăng cũng khiến chi phí vận chuyển nguyên liệu từ cảng về nhà máy và phân phối sản phẩm tới các trang trại tăng đáng kể.
“Thức ăn chăn nuôi có đặc thù khối lượng rất lớn. Chỉ cần giá nhiên liệu tăng vài phần trăm là chi phí logistics đã tăng lên đáng kể. Khi cộng thêm tác động từ tỷ giá, chi phí sản xuất của doanh nghiệp bị đội lên khá nhanh”, đại diện hiệp hội cho biết.
Theo ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc Phân tích Khối khách hàng cá nhân của Công ty Chứng khoán Yuanta Việt Nam, việc USD tăng giá so với nhiều đồng tiền khác, trong đó có VND, đang tạo ra những tác động đáng chú ý đối với hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam.
Diễn biến này vừa mở ra cơ hội cho các doanh nghiệp xuất khẩu, vừa gây áp lực đáng kể lên các doanh nghiệp phụ thuộc vào nhập khẩu nguyên liệu và hàng hóa. Các doanh nghiệp xuất khẩu như thủy sản, dệt may, giày dép hay nông sản có thể hưởng lợi khi nguồn thu ngoại tệ tăng giá trị quy đổi sang tiền đồng.
Tuy nhiên, khi USD tăng giá, các doanh nghiệp nhập khẩu phải mua ngoại tệ với chi phí cao hơn để thanh toán cho nguyên liệu, đồng thời những doanh nghiệp vay ngoại tệ cũng phải đối mặt với chi phí tài chính gia tăng.
Áp lực chi phí đầu vào tăng lên có thể khiến nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn, đặc biệt là những ngành phụ thuộc lớn vào nguyên liệu nhập khẩu như dệt may, điện tử, hóa chất hay sản xuất công nghiệp. Trong dài hạn, chi phí nhập khẩu tăng cũng có thể tạo áp lực lên giá cả trong nước, từ đó góp phần gia tăng lạm phát.
Theo ông Minh, đợt tăng giá của USD hiện nay nhiều khả năng chỉ mang tính ngắn hạn khi căng thẳng địa chính trị có thể hạ nhiệt sau một thời gian. Tuy nhiên, biến động tỷ giá vẫn là yếu tố có ảnh hưởng lớn đến cán cân thương mại cũng như hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
“Doanh nghiệp cần chủ động các biện pháp quản trị rủi ro tỷ giá, đồng thời đa dạng hóa nguồn cung và thị trường xuất khẩu nhằm giảm thiểu tác động bất lợi từ sự biến động của USD”, ông Minh khuyến nghị.
Mặt khác, Tổ chức Xếp hạng Tín nhiệm Đầu tư Việt Nam (VIS Rating) cho rằng đối với các doanh nghiệp đang vay nợ bằng USD, tỷ giá tăng không chỉ khiến chi phí trả lãi tăng lên mà còn có thể phát sinh các khoản lỗ tỷ giá chưa thực hiện, từ đó làm suy yếu hồ sơ tín nhiệm của doanh nghiệp.
Những ngành chịu tác động rõ rệt nhất là sản xuất điện, nước sạch và hàng không. Các doanh nghiệp như Tổng công ty Phát điện 3, Tập đoàn PC1, Nước – Môi trường Bình Dương, BCG Energy hay các hãng hàng không lớn như Vietnam Airlines và Vietjet đều có dư nợ ngoại tệ đáng kể, trong khi nhiều chi phí vận hành như nhiên liệu, thuê và bảo dưỡng máy bay cũng phải thanh toán bằng USD.
Trong bối cảnh thiếu các công cụ phòng ngừa rủi ro tỷ giá hiệu quả, biến động của đồng USD có thể tạo ra sức ép lớn đối với khả năng trả nợ cũng như sức khỏe tài chính của nhóm doanh nghiệp này.
Tác động của biến động tỷ giá không chỉ dừng lại ở chi phí nhập khẩu hay áp lực nợ ngoại tệ của doanh nghiệp. Khi lạm phát có nguy cơ gia tăng, khả năng môi trường tiền tệ trong nước phải chuyển sang trạng thái thận trọng hơn cũng trở nên rõ ràng. Nếu thanh khoản hệ thống ngân hàng bị thu hẹp, chi phí vốn sẽ leo thang, kéo theo nhiều hệ lụy cho nền kinh tế.
“Trong bối cảnh đó, những lĩnh vực sử dụng đòn bẩy tài chính lớn như bất động sản hay phát triển hạ tầng có thể chịu sức ép đáng kể. Các doanh nghiệp đang đứng trước kỳ đáo hạn nợ sẽ gặp nhiều khó khăn hơn trong việc tìm kiếm nguồn vốn mới, hoặc buộc phải vay với mức lãi suất cao hơn. Điều này không chỉ làm gia tăng chi phí tài chính của doanh nghiệp mà còn tiềm ẩn nguy cơ nợ xấu lan rộng trong hệ thống ngân hàng”, báo cáo nêu.
Các chuyên gia của VIS Rating cũng cho rằng Việt Nam vẫn giữ được sức hút đáng kể đối với dòng vốn đầu tư quốc tế nhờ vị thế là một trung tâm sản xuất quan trọng trong khu vực cùng với môi trường chính trị ổn định. Nếu dòng vốn FDI tiếp tục được duy trì, nó sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc giảm áp lực tỷ giá và củng cố thanh khoản cho nền kinh tế trong trung hạn.
