Theo báo cáo “Góc nhìn tín nhiệm” vừa công bố, VIS Ratings nhận định căng thẳng quân sự giữa Mỹ, Israel và Iran đang làm gia tăng đáng kể các rủi ro vĩ mô đối với doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt thông qua kênh chi phí năng lượng, tỷ giá và điều kiện tài chính.
VIS Ratings cho biết, các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran từ ngày 28/2, cùng những động thái đáp trả sau đó từ Tehran, đã khiến giá dầu và khí đốt toàn cầu tăng mạnh.
Đồng thời, nguy cơ gián đoạn vận tải tại eo biển Hormuz – một trong những tuyến hàng hải năng lượng quan trọng nhất thế giới – cũng gia tăng, kéo theo tâm lý né tránh rủi ro trên thị trường tài chính quốc tế.
Theo các nhà phân tích của VIS Ratings, trong kịch bản căng thẳng tiếp tục leo thang và kéo dài, tác động đối với môi trường tín nhiệm của Việt Nam sẽ chủ yếu đến từ chi phí năng lượng và vận tải tăng cao, áp lực lạm phát và tỷ giá gia tăng, cũng như điều kiện tài chính có khả năng bị thắt chặt.
Những yếu tố này được đánh giá có ảnh hưởng lớn hơn so với nguy cơ gián đoạn trực tiếp các tuyến xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam. Các cú sốc về giá năng lượng và chi phí vận tải sẽ tạo ra áp lực đáng kể lên môi trường hoạt động của doanh nghiệp, báo cáo của VIS Ratings nhận định.
Những diễn biến này có thể tác động tiêu cực đến hồ sơ tín nhiệm của nhiều nhóm ngành, đặc biệt là các doanh nghiệp dầu khí hạ nguồn, các ngành tiêu thụ nhiều nhiên liệu và năng lượng, nhóm doanh nghiệp xuất khẩu, cũng như các công ty có tỷ lệ đòn bẩy tài chính cao. Mức độ ảnh hưởng sẽ phụ thuộc đáng kể vào thời gian và mức độ gián đoạn của nguồn cung năng lượng toàn cầu.
CÚ SỐC NĂNG LƯỢNG LAN SANG CHI PHÍ SẢN XUẤT
Theo VIS Ratings, Việt Nam hiện phụ thuộc khá lớn vào nguồn nhiên liệu nhập khẩu. Mỗi năm, nền kinh tế chi khoảng 20 tỷ USD để nhập khẩu dầu thô, xăng dầu và các sản phẩm liên quan.
Đáng chú ý, nguồn cung từ Trung Đông chiếm tỷ trọng lớn – khoảng 80% dầu thô và 15% khí hóa lỏng, khiến chuỗi cung ứng năng lượng trở nên nhạy cảm trước các cú sốc địa chính trị tại khu vực này.
Trong trường hợp xung đột vũ trang tại Trung Đông kéo dài, các nhà máy lọc dầu trong nước có thể đối mặt với nguy cơ thiếu hụt nguồn cung dầu đầu vào. VIS Ratings chỉ ra rằng Nhà máy lọc dầu Nghi Sơn hiện phụ thuộc chủ yếu vào dầu thô nhập khẩu, trong khi Nhà máy lọc dầu Dung Quất cũng phải nhập khoảng 30–35% nguyên liệu đầu vào.
Do đó, các nhà máy này sẽ cần chủ động tìm kiếm nguồn cung thay thế nhằm duy trì hoạt động nếu nguồn dầu từ Trung Đông bị gián đoạn trong thời gian dài.
Chi phí nhiên liệu tăng cao cũng sẽ lan tỏa sang nhiều lĩnh vực khác của nền kinh tế. Theo VIS Ratings, giá năng lượng leo thang sẽ đẩy chi phí vận tải, sản xuất công nghiệp và phát điện đi lên, qua đó làm gia tăng lạm phát chi phí đẩy và gây áp lực lên biên lợi nhuận của các doanh nghiệp tiêu thụ nhiều năng lượng, đặc biệt trong bối cảnh khả năng tăng giá bán để bù đắp chi phí còn hạn chế.
Đối với hoạt động xuất khẩu, rủi ro chủ yếu không nằm ở việc gián đoạn tuyến vận chuyển, mà ở chi phí logistics gia tăng. Việt Nam ít đối mặt với nguy cơ gián đoạn trực tiếp các tuyến vận tải hàng hóa, bởi các tuyến xuất khẩu chủ lực sang Mỹ và Liên minh châu Âu không đi qua khu vực xung đột, trong khi các tuyến vận tải trong khu vực Đông Nam Á và Đông Á vẫn được duy trì.
Tuy nhiên, theo VIS Ratings, đà tăng của giá cước tàu biển, phí bảo hiểm và thời gian vận chuyển đang khiến chi phí vận tải toàn cầu gia tăng đáng kể.
Rủi ro tín nhiệm vì vậy sẽ tập trung nhiều hơn ở các doanh nghiệp xuất khẩu có giá trị đơn vị hàng hóa thấp, như dệt may, thủy sản và đồ gỗ, khi chi phí logistics chiếm tỷ trọng lớn trong giá trị đơn hàng.
VIS Ratings ước tính chi phí vận tải đường biển hiện chiếm khoảng 10% giá trị đơn hàng xuất khẩu dệt may và có thể lên tới 20–30% đối với ngành đồ gỗ. Khi chi phí vận chuyển tăng mạnh, giá bán sản phẩm đến tay người tiêu dùng cuối cùng cũng bị đẩy lên cao, từ đó gây sức ép lên nhu cầu thị trường, triển vọng đơn hàng và doanh thu của các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam trong ngắn hạn.
TỶ GIÁ VÀ LOGISTICS TẠO GÁNH NẶNG CHO DOANH NGHIỆP
Bên cạnh các yếu tố chi phí, căng thẳng địa chính trị còn kéo theo rủi ro về tỷ giá. VIS Ratings cho rằng việc giá năng lượng và chi phí vận tải tăng có thể khiến lạm phát tại Mỹ duy trì ở mức cao, buộc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) phải trì hoãn quá trình nới lỏng chính sách tiền tệ. Điều này sẽ củng cố sức mạnh của đồng USD và gây áp lực mất giá kéo dài đối với đồng Việt Nam.
Áp lực tỷ giá gia tăng sẽ khiến các doanh nghiệp Việt Nam có dư nợ bằng USD đối mặt với rủi ro lớn hơn.
Theo VIS Ratings, các doanh nghiệp chịu tác động đáng kể nhất thuộc nhóm sản xuất điện và cung cấp nước sạch – bao gồm PGV, PC1, BGE và BWE – cùng với các hãng hàng không như HVN và VJC.
Các doanh nghiệp này không chỉ có tỷ trọng đáng kể nợ vay bằng USD mà còn phát sinh nhiều chi phí hoạt động bằng đồng tiền này, như chi phí nhiên liệu, thuê máy bay và bảo dưỡng.
“Biến động tỷ giá kéo dài sẽ làm suy yếu khả năng trả nợ và hồ sơ tín nhiệm của các doanh nghiệp, đặc biệt đối với những doanh nghiệp có mức độ phòng ngừa rủi ro hạn chế”, các nhà phân tích của VIS Ratings nhận định.
Ngoài ra, VIS Ratings cho rằng rủi ro lạm phát và tỷ giá gia tăng có thể buộc chính sách tiền tệ trong nước trở nên thận trọng hơn, với khả năng lãi suất tăng và việc quản lý thanh khoản chặt chẽ hơn.
Điều này sẽ khiến chi phí vốn tăng lên và làm gia tăng rủi ro tái cấp vốn, đặc biệt đối với các doanh nghiệp bất động sản và hạ tầng có mức đòn bẩy cao, khả năng chi trả lãi vay hạn chế và áp lực đáo hạn nợ lớn trong ngắn hạn.
Các chuyên gia của VIS Ratings cảnh báo rằng nếu tình trạng gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu kéo dài, triển vọng kinh tế vĩ mô của Việt Nam có thể trở nên kém tích cực hơn, khiến mục tiêu tăng trưởng năm 2026 đối mặt với nhiều thách thức khi chi phí năng lượng tăng, nhu cầu bên ngoài suy yếu và điều kiện tài chính bị siết chặt.
Dù vậy, VIS Ratings cũng cho rằng vị thế của Việt Nam như một trung tâm sản xuất với môi trường chính trị ổn định vẫn là yếu tố giúp nền kinh tế giảm bớt phần nào các cú sốc từ bên ngoài. Khả năng tiếp tục thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) có thể góp phần làm dịu áp lực tỷ giá trong trung hạn.
Tổng thể, VIS Ratings nhận định xung đột vũ trang giữa Mỹ, Israel và Iran đang làm xấu đi triển vọng tín nhiệm của nhiều nhóm doanh nghiệp tại Việt Nam, đặc biệt là doanh nghiệp dầu khí hạ nguồn, các ngành tiêu thụ nhiều năng lượng, nhóm xuất khẩu và các công ty có đòn bẩy tài chính cao.
Trong bối cảnh hiện nay, thời gian và mức độ gián đoạn của thị trường năng lượng toàn cầu sẽ là yếu tố then chốt quyết định mức độ rủi ro đối với triển vọng tín nhiệm của các doanh nghiệp.
