Với quy mô lên tới 5.300 ha, tích hợp trung tâm logistics, khu phi thuế quan và trung tâm đổi mới sáng tạo trong cùng một không gian phát triển, Khu kinh tế chuyên biệt Hải Phòng đang được định vị như một “cực tăng trưởng công nghệ cao” mới của miền Bắc, hướng mục tiêu đóng góp trên 5% GRDP thành phố sau năm 2030.
Ngày 12/2, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà ký ban hành Quyết định 288/QĐ-TTg về việc thành lập Khu kinh tế chuyên biệt Hải Phòng. Sự kiện này đánh dấu bước chuyển quan trọng trong chiến lược tái cấu trúc không gian phát triển công nghiệp - dịch vụ của Hải Phòng trong bối cảnh thành phố đang duy trì đà tăng trưởng thuộc nhóm cao nhất cả nước.
Điểm đặc biệt đầu tiên nằm ở quy mô. Với diện tích 5.300 ha, khu kinh tế được triển khai trên địa bàn 6 xã: Thượng Hồng, Nguyễn Lương Bằng, Bắc Thanh Miện, Thanh Miện, Hải Hưng và Bình Giang. Đây không chỉ là một khu công nghiệp mở rộng, mà được thiết kế theo mô hình khu kinh tế chuyên biệt đa chức năng, tích hợp sâu giữa sản xuất và dịch vụ.
Cấu trúc không gian bao gồm: khu phát triển công nghiệp (khu công nghiệp, cụm công nghiệp), khu thương mại - dịch vụ tổng hợp, khu phi thuế quan, hệ thống trung tâm logistics và đặc biệt là trung tâm đổi mới sáng tạo. Việc bố trí khu phi thuế quan và logistics ngay trong cấu trúc lõi cho thấy định hướng hình thành một chuỗi giá trị hoàn chỉnh, từ sản xuất - lưu kho - phân phối - xuất khẩu, thay vì phát triển phân tán như mô hình truyền thống.
Chính sự tích hợp này được kỳ vọng sẽ giúp giảm chi phí giao dịch, tối ưu dòng vốn lưu chuyển hàng hóa và gia tăng năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp đặt cơ sở tại đây.
Khác với các khu kinh tế thiên về gia công, lắp ráp trước đây, Khu kinh tế chuyên biệt Hải Phòng được xác định trọng tâm phát triển các ngành công nghiệp có hàm lượng công nghệ cao, thân thiện với môi trường, gắn với lợi thế sẵn có của thành phố cảng.
Việc đặt mục tiêu hình thành trung tâm đổi mới sáng tạo ngay trong cấu trúc khu kinh tế cho thấy tham vọng nâng cấp chất lượng tăng trưởng chuyển từ “mở rộng quy mô” sang “nâng cao giá trị gia tăng”. Điều này phù hợp với bối cảnh Hải Phòng đang vươn lên trở thành một trong những đầu tàu công nghiệp xuất khẩu của cả nước, với kim ngạch xuất khẩu năm 2025 ước vượt 50 tỷ USD và thu hút FDI hơn 2,7 tỷ USD. Không gian này cũng được kỳ vọng là nơi thử nghiệm các mô hình sản xuất mới, ứng dụng công nghệ số, tự động hóa, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn, qua đó tạo lợi thế cạnh tranh dài hạn.
Một điểm nhấn đáng chú ý là mục tiêu đóng góp khoảng 3-4% GRDP thành phố đến năm 2030 và trên 5% trong giai đoạn sau 2030. Trong bối cảnh quy mô nền kinh tế Hải Phòng đã tiệm cận 30 tỷ USD và duy trì tốc độ tăng trưởng trên 11%, mức đóng góp này đồng nghĩa khu kinh tế sẽ trở thành một trụ cột thực sự trong cơ cấu kinh tế đô thị cảng.
Tham vọng này đặt trong bối cảnh Hải Phòng đang nổi lên như một điểm sáng tăng trưởng: GRDP 9 tháng năm 2025 tăng 11,59%, dự kiến cả năm đạt 11,81% cao nhất trong 6 thành phố trực thuộc Trung ương; thu ngân sách 11 tháng vượt 182.000 tỷ đồng, tăng gần 35% so với cùng kỳ; giải ngân đầu tư công đạt gần 91% kế hoạch Thủ tướng giao. Nền tảng tài khóa, đầu tư công vững chắc được xem là “bệ đỡ” quan trọng cho việc phát triển hạ tầng đồng bộ của khu kinh tế mới.
Lộ trình triển khai được thiết kế theo ba giai đoạn cụ thể. Giai đoạn 2025 - 2026 hoàn tất quy hoạch chung và các quy hoạch phân khu 1/2000 đối với các phân khu trọng điểm. Giai đoạn 2026 - 2030 tập trung hoàn thiện thủ tục đầu tư, xây dựng và đưa vào vận hành các công trình chủ lực. Tầm nhìn 2031 - 2035 hướng tới hoàn thiện hệ thống kết cấu kinh tế - xã hội đồng bộ, đẩy nhanh đô thị hóa và hình thành diện mạo đô thị xanh, thông minh với dịch vụ chất lượng cao.
Không chỉ nhấn mạnh tăng trưởng kinh tế, mô hình khu kinh tế chuyên biệt còn đặt trọng tâm vào bảo đảm an sinh xã hội, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, nâng cao thu nhập cho người dân, đồng thời kết hợp chặt chẽ giữa thu hút đầu tư với bảo đảm quốc phòng - an ninh và bảo tồn giá trị văn hóa.
Trong bối cảnh sau hợp nhất địa giới, Hải Phòng đang mở rộng không gian phát triển và tái cấu trúc mô hình quản trị theo hướng tinh gọn, hiệu quả, việc hình thành Khu kinh tế chuyên biệt được xem là bước đi chiến lược nhằm tạo ra một cực tăng trưởng mới không chỉ cho thành phố mà còn cho toàn vùng Đồng bằng sông Hồng.
Nếu được triển khai đúng tiến độ và vận hành theo cơ chế minh bạch, thông thoáng như định hướng, Khu kinh tế chuyên biệt Hải Phòng không chỉ là một dự án hạ tầng quy mô lớn, mà còn có thể trở thành mô hình thử nghiệm cho cách tiếp cận phát triển khu kinh tế thế hệ mới: tích hợp, công nghệ cao, xanh và gắn chặt với chuỗi giá trị toàn cầu.
