Từ REE, Thành Thành Công – Biên Hòa, Novaland cho đến TNG hay Quốc Cường Gia Lai, những gương mặt F2 bắt đầu xuất hiện nhiều hơn tại các vị trí quyền lực cao nhất.
Có người được chuẩn bị hàng chục năm trước khi tiếp quản, nhưng cũng có trường hợp buộc phải ngồi vào “ghế nóng” giữa lúc doanh nghiệp đối mặt khủng hoảng, áp lực nợ nần hoặc biến động nội bộ.
Làn sóng chuyển giao này không chỉ phản ánh sự trưởng thành của khu vực kinh tế tư nhân Việt Nam sau nhiều thập kỷ phát triển, mà còn mở ra bài kiểm tra lớn về khả năng kế thừa, quản trị và duy trì sức sống của các “đế chế” gia đình trên sàn chứng khoán.
REE SANG TAY THẾ HỆ F2
Một trong những thương vụ chuyển giao đáng chú ý nhất gần đây thuộc về Công ty Cổ phần Cơ Điện Lạnh (mã chứng khoán: REE) – doanh nghiệp gắn liền với tên tuổi bà Nguyễn Thị Mai Thanh suốt nhiều thập kỷ.
Theo các nghị quyết và thông báo công bố ngày 15/5, HĐQT REE đã chấp thuận đơn từ nhiệm vị trí Tổng giám đốc kiêm người đại diện theo pháp luật của ông Ashok Ramachandran kể từ ngày 31/5. Ông Ashok đồng thời cũng nộp đơn từ nhiệm vị trí Thành viên HĐQT và sẽ được xem xét thông qua tại kỳ họp Đại hội đồng cổ đông bất thường sắp tới.
Để đảm bảo tính liên tục trong vận hành, bà Nguyễn Thị Mai Thanh sẽ tạm thời đảm nhiệm vai trò người đại diện theo pháp luật trong giai đoạn chuyển tiếp từ ngày 1/6 đến ngày 10/7.
Người được lựa chọn thay thế vị trí Tổng giám đốc là ông Nguyễn Ngọc Thái Bình – con trai bà Nguyễn Thị Mai Thanh. Ông Bình sẽ đảm nhiệm vai trò Tổng giám đốc trong thời hạn 3 năm kể từ ngày 10/7.
Theo giới thiệu từ doanh nghiệp, ông Nguyễn Ngọc Thái Bình có 18 năm làm việc tại REE, hiện giữ chức Phó tổng giám đốc kiêm Thành viên HĐQT. Điều này cho thấy quá trình chuẩn bị cho việc chuyển giao đã được tiến hành từ khá lâu thay vì diễn ra đột ngột.
Đáng chú ý, để đảm bảo tuân thủ các quy định pháp lý về tính độc lập và người có liên quan đối với vị trí Tổng giám đốc theo Điều lệ công ty và quy định pháp luật hiện hành, bà Nguyễn Thị Mai Thanh sẽ thôi giữ chức Chủ tịch HĐQT REE.
Vị trí này sẽ được chuyển giao cho ông Lee Liang Whye – đại diện quỹ Platinum Victory Pte. Ltd., cổ đông lớn đang nắm giữ lượng cổ phần đáng kể tại REE – kể từ ngày 10/7.
Dù rời ghế Chủ tịch HĐQT, bà Mai Thanh vẫn tiếp tục giữ vai trò Chủ tịch Ủy ban Chiến lược trực thuộc HĐQT. Điều này cho thấy nữ doanh nhân vẫn duy trì tầm ảnh hưởng đáng kể đối với định hướng dài hạn của doanh nghiệp thông qua hoạt động tư vấn, hoạch định chiến lược và giám sát các kế hoạch phát triển.
Mô hình này phản ánh xu hướng khá phổ biến tại các doanh nghiệp gia đình châu Á: thế hệ sáng lập không rút lui hoàn toàn mà chuyển sang vai trò “kiến trúc sư chiến lược”, trong khi lớp kế nhiệm trực tiếp điều hành hoạt động hàng ngày.
REE hiện là một trong những doanh nghiệp tư nhân đa ngành lớn trên sàn chứng khoán, hoạt động trong các lĩnh vực cơ điện công trình (M&E), hạ tầng nước, môi trường, bất động sản và năng lượng.
Doanh nghiệp tham gia lĩnh vực năng lượng từ năm 2010 và mở rộng mạnh sang năng lượng tái tạo từ năm 2019. Hiện REE sở hữu hơn 10 công ty con trong lĩnh vực này.
AGRIS: CUỘC CHUYỂN GIAO TẠI “ĐẾ CHẾ” MÍA ĐƯỜNG
Nếu REE cho thấy mô hình chuyển giao theo hướng quản trị hiện đại, thì câu chuyện tại Công ty Cổ phần Thành Thành Công – Biên Hòa (AgriS, mã chứng khoán: SBT) lại mang đậm dấu ấn kế thừa của một hệ sinh thái doanh nghiệp gia đình lớn.
Ngày 15/5, bà Đặng Huỳnh Ức My – Chủ tịch HĐQT AgriS đã đăng ký mua 42,76 triệu cổ phiếu SBT trong giai đoạn từ 20/5 đến 18/6/2026 nhằm gia tăng tỷ lệ sở hữu.
Số cổ phần này dự kiến được chuyển nhượng từ bà Huỳnh Bích Ngọc – mẹ của bà Ức My cùng Công ty Cổ phần Đầu tư Thành Thành Công. Nếu giao dịch hoàn tất, tỷ lệ sở hữu của bà Đặng Huỳnh Ức My tại AgriS sẽ tăng từ 9,32% lên 13,93% vốn điều lệ, tương đương gần 129,3 triệu cổ phiếu.
Động thái gia tăng sở hữu được xem là bước đi tiếp theo trong quá trình chuyển giao thế hệ tại doanh nghiệp mang đậm dấu ấn gia đình thuộc hệ sinh thái Thành Thành Công.
Bà Huỳnh Bích Ngọc được xem là một trong những nhân vật đặt nền móng cho sự phát triển của Tập đoàn Thành Thành Công trong lĩnh vực nông nghiệp và mía đường, đồng thời là gương mặt có ảnh hưởng lớn trong ngành đường Việt Nam.
Trước đó, vào tháng 7/2024, sau khi kết thúc nhiệm kỳ Chủ tịch HĐQT AgriS giai đoạn 2019-2024, bà Huỳnh Bích Ngọc đã chính thức chuyển giao vị trí này cho con gái là bà Đặng Huỳnh Ức My, sinh năm 1981.
Khác với nhiều trường hợp “kế vị” mang tính biểu tượng, bà Đặng Huỳnh Ức My đã tham gia sâu vào hoạt động doanh nghiệp trong nhiều năm trước đó.
Là thế hệ doanh nhân F2 của Tập đoàn Thành Thành Công, bà Ức My từng tham gia hoạch định chiến lược, triển khai các dự án chuyển đổi và mở rộng hoạt động kinh doanh của AgriS trước khi ngồi vào ghế Chủ tịch HĐQT.
Việc tham gia điều hành trong thời gian dài được xem là yếu tố giúp quá trình chuyển giao tại AgriS diễn ra tương đối ổn định và hạn chế xáo trộn trong hoạt động doanh nghiệp.
Sau chuyển giao, AgriS tiếp tục thúc đẩy chiến lược tái định vị từ doanh nghiệp sản xuất đường truyền thống sang mô hình doanh nghiệp nông nghiệp tích hợp.Doanh nghiệp hiện phát triển theo ba trụ cột AgTech, FoodTech và FinTech, vận hành theo mô hình “chuỗi giá trị thương mại tuần hoàn” gắn với tiêu chuẩn ESG.
Quá trình chuyển đổi bước đầu mang lại kết quả tích cực. AgriS hiện duy trì khoảng 46% thị phần đường nội địa, sở hữu gần 80.000 ha vùng nguyên liệu và đã mở rộng sự hiện diện sản phẩm tới 76 quốc gia – tăng hơn ba lần so với 5 năm trước.
Trong niên độ 2024-2025, doanh nghiệp ghi nhận doanh thu thuần 28.482 tỷ đồng và lợi nhuận trước thuế đạt 950 tỷ đồng, tăng khoảng 5% so với cùng kỳ.
Kết quả này cho thấy AgriS vẫn duy trì được sự ổn định trong giai đoạn đầu triển khai chiến lược phát triển mới dưới thời thế hệ kế tiếp.
XÂY DỰNG HÒA BÌNH VÀ CÚ “QUAY XE” PHÚT CHÓT
Nếu REE và AgriS cho thấy những cuộc chuyển giao tương đối mềm mại, thì câu chuyện tại Công ty Cổ phần Tập đoàn Xây dựng Hòa Bình (mã chứng khoán: HBC) lại phản ánh mặt trái của quá trình chuyển giao quyền lực tại doanh nghiệp gia đình niêm yết.
Thị trường vẫn chưa quên những biến động dữ dội diễn ra tại Hòa Bình vào cuối năm 2022 – giai đoạn được xem là cuộc khủng hoảng quản trị lớn nhất trong lịch sử doanh nghiệp xây dựng này.
Ngày 14/12/2022, HĐQT Xây dựng Hòa Bình ban hành nghị quyết chấp thuận đơn từ nhiệm vị trí Chủ tịch HĐQT của ông Lê Viết Hải.
Trong đơn từ nhiệm, ông Hải cho biết việc rời vị trí nhằm đảm bảo tính pháp lý cho kế hoạch đề cử ông Lê Viết Hiếu giữ chức Tổng giám đốc theo quy định của Luật Doanh nghiệp, nội dung dự kiến trình tại kỳ Đại hội đồng cổ đông gần nhất.
Quyết định này được toàn bộ 8/8 thành viên HĐQT thông qua. Đồng thời, HĐQT cũng bầu ông Nguyễn Công Phú giữ vị trí Chủ tịch HĐQT thay thế.
Khi đó, thị trường nhìn thấy khá rõ kế hoạch chuyển giao quyền lực tại Hòa Bình: ông Lê Viết Hải lùi lại phía sau để nhường quyền điều hành cho thế hệ kế tiếp.
Tuy nhiên, quá trình này nhanh chóng xuất hiện biến động.
Những bất đồng nội bộ sau đó khiến kế hoạch đưa ông Lê Viết Hiếu lên vị trí Tổng giám đốc đứng trước nguy cơ đổ vỡ. Đến ngày 31/12/2022, Hòa Bình bất ngờ công bố hoãn thi hành các nội dung liên quan đến thay đổi nhân sự cấp cao.
Động thái “quay xe” vào phút chót khiến thị trường bất ngờ. Điều đó đồng nghĩa ông Lê Viết Hải tiếp tục giữ vị trí Chủ tịch HĐQT, còn ông Lê Viết Hiếu không thể trở thành Tổng giám đốc như kế hoạch ban đầu.
Dấu hiệu căng thẳng nội bộ càng lộ rõ khi ngay ngày 1/1/2023, Hòa Bình phát đi thông báo cho biết mọi thông tin, văn bản không được ban hành chính thức từ Tập đoàn Xây dựng Hòa Bình và người đại diện pháp luật là ông Lê Viết Hải đều “không có giá trị”.
Cuộc chuyển giao thế hệ tại Hòa Bình vì vậy rơi vào bế tắc.
Đáng chú ý, hơn 3 năm sau biến cố này, vị trí Tổng giám đốc tại Hòa Bình vẫn đang bỏ trống. Ông Lê Viết Hải tiếp tục giữ vai trò Chủ tịch HĐQT, còn ông Lê Viết Hiếu hiện là Phó Chủ tịch thường trực HĐQT kiêm Phó Tổng giám đốc thường trực.
Trường hợp của Hòa Bình cho thấy chuyển giao thế hệ không đơn thuần là câu chuyện trao quyền giữa cha và con. Với doanh nghiệp niêm yết, đây còn là bài toán lợi ích cổ đông, cấu trúc quyền lực và sự đồng thuận trong nội bộ ban lãnh đạo.
QUỐC CƯỜNG GIA LAI: CHUYỂN GIAO GIỮA TÂM BÃO PHÁP LÝ
Một trường hợp khác mang màu sắc đặc biệt là Công ty Cổ phần Quốc Cường Gia Lai (mã chứng khoán: QCG).
Năm 2024, bà Nguyễn Thị Như Loan – Tổng giám đốc Quốc Cường Gia Lai – bị khởi tố liên quan đến vụ án tại khu đất 39-39B Bến Vân Đồn. Ngay sau đó, ông Nguyễn Quốc Cường – thường được biết đến với biệt danh Cường Đô La – được bổ nhiệm giữ vị trí Tổng giám đốc doanh nghiệp.
Điểm đáng chú ý là ông Nguyễn Quốc Cường từng rời vai trò điều hành tại Quốc Cường Gia Lai từ nhiều năm trước. Khác với những cuộc chuyển giao được chuẩn bị từ sớm, sự trở lại của ông Nguyễn Quốc Cường diễn ra trong bối cảnh doanh nghiệp đối mặt nhiều áp lực và biến cố pháp lý.
Sau hai năm ông Nguyễn Quốc Cường trở lại điều hành, Quốc Cường Gia Lai vẫn đang chịu áp lực tài chính lớn.
Bên cạnh vụ kiện tụng liên quan khu đất 39-39B Bến Vân Đồn – vụ việc mà doanh nghiệp đã phải tạm nộp 100 tỷ đồng để khắc phục hậu quả – công ty vẫn còn khoản công nợ lớn liên quan dự án Phước Kiển.
Cụ thể, Quốc Cường Gia Lai hiện chưa hoàn tất nghĩa vụ thanh toán khoản nợ 2.882 tỷ đồng liên quan đến bà Trương Mỹ Lan để nhận lại dự án này.
Điều đó đồng nghĩa áp lực mà thế hệ kế tiếp tại doanh nghiệp phải gánh không chỉ là bài toán tăng trưởng, mà còn là xử lý các “di sản” tài chính và pháp lý tồn đọng từ quá khứ.
NOVALAND ĐỔI NGÔI GIỮA ÁP LỰC NỢ
Tại Novaland, thị trường thời gian gần đây cũng chứng kiến sự trở lại đáng chú ý của ông Bùi Cao Nhật Quân – con trai ông Bùi Thành Nhơn.
Sau nhiều năm khá kín tiếng trước truyền thông, ông Bùi Cao Nhật Quân được bầu làm Chủ tịch HĐQT Novaland nhiệm kỳ 2026-2031. Trong khi đó, ông Bùi Thành Nhơn chuyển sang đảm nhiệm vai trò Chủ tịch Ủy ban Chiến lược - ESG vừa được thành lập.
Việc ông Bùi Thành Nhơn rút khỏi HĐQT và chuyển giao vị trí cao nhất cho thế hệ kế tiếp diễn ra khá bất ngờ khi trước đó thị trường không xuất hiện nhiều dấu hiệu báo trước.
Đáng chú ý, quá trình chuyển giao này diễn ra trong bối cảnh Novaland vẫn đang ở giai đoạn tái cấu trúc mạnh mẽ. Doanh nghiệp vẫn phải xử lý hàng loạt vấn đề liên quan đến dòng tiền, nợ vay và tiến độ triển khai dự án.
Ông Bùi Cao Nhật Quân tiếp quản vị trí Chủ tịch HĐQT trong bối cảnh Novaland đang gánh khối nợ tài chính ngắn và dài hạn hơn 68.900 tỷ đồng.
Trong đó, nợ ngắn hạn chiếm gần 47%, tương đương khoảng 32.284 tỷ đồng. Cơ cấu nợ gồm gần 29.900 tỷ đồng vay ngân hàng, 23.835 tỷ đồng nợ trái phiếu và hơn 15.000 tỷ đồng vay từ cá nhân cùng các bên thứ ba.
Áp lực đối với thế hệ F2 tại Novaland vì vậy không hề nhỏ. Đây không chỉ là việc tiếp quản một doanh nghiệp bất động sản lớn, mà còn là quá trình xử lý một trong những bài toán tái cấu trúc phức tạp nhất thị trường hiện nay.
TNG: THẾ HỆ F2 CHÍNH THỨC CẦM LÁI
Ngoài các doanh nghiệp lớn, thị trường chứng khoán cũng nhiều lần nhắc tới mô hình “bố Chủ tịch – con Tổng giám đốc” tại các doanh nghiệp niêm yết. Một trong những trường hợp tiêu biểu là Công ty Cổ phần Đầu tư Thương mại TNG.
Đầu năm 2025, doanh nghiệp này từng bị xử phạt liên quan đến quy định quản trị doanh nghiệp khi ông Nguyễn Đức Mạnh – con trai Chủ tịch HĐQT Nguyễn Văn Thời – được bổ nhiệm làm Tổng giám đốc.
Sau quyết định xử phạt, TNG đã miễn nhiệm chức danh Tổng giám đốc đối với ông Nguyễn Đức Mạnh. Sau đó, ông được bầu giữ vị trí Phó Chủ tịch thường trực HĐQT.
Tuy nhiên, quá trình chuyển giao tại doanh nghiệp dệt may này vẫn tiếp tục diễn ra.
Hơn một năm sau, tại Đại hội đồng cổ đông thường niên 2026, ông Nguyễn Văn Thời chính thức nộp đơn từ nhiệm vị trí Chủ tịch HĐQT với lý do tạo điều kiện cho lớp lãnh đạo trẻ tiếp quản và điều hành doanh nghiệp.
Cùng thời điểm, ông Nguyễn Đức Mạnh được bầu làm Chủ tịch HĐQT, chính thức tiếp quản vị trí cao nhất tại doanh nghiệp dệt may gần 50 năm tuổi này.
Thực tế cho thấy, chuyển giao thế hệ chưa bao giờ chỉ là câu chuyện trao lại chức danh giữa cha – mẹ và con.
Với các doanh nghiệp niêm yết, đây còn là phép thử về năng lực quản trị, khả năng duy trì niềm tin của cổ đông và bản lĩnh của thế hệ kế tiếp trong việc giữ ổn định một hệ sinh thái kinh doanh đã được gây dựng suốt hàng chục năm.
Có doanh nghiệp chuẩn bị nhiều năm để chuyển giao êm thấm, nhưng cũng có nơi kế hoạch kế vị trở thành nguồn cơn của xung đột nội bộ hoặc diễn ra giữa lúc doanh nghiệp đang chìm trong áp lực tài chính và pháp lý.
Khi thế hệ doanh nhân đầu tiên dần rời trung tâm, câu hỏi lớn với thị trường không còn là “ai sẽ kế nhiệm”, mà là liệu thế hệ F2 có đủ khả năng đưa những doanh nghiệp gia đình Việt bước sang một chu kỳ phát triển mới hay không.
