Thực tế tại Bệnh viện Bạch Mai, đặc biệt ở Trung tâm Đột quỵ, các bác sĩ đã tiếp nhận không ít trường hợp bệnh nhân nhập viện trong tình trạng nguy kịch chỉ vì một thói quen tưởng chừng vô hại. Đó là tắm ngay sau khi vừa hoạt động ngoài trời nắng gắt.
Những ca bệnh này không chỉ xảy ra ở người cao tuổi mà còn xuất hiện ở cả những người còn tương đối khỏe mạnh, nhưng có cơ địa nhạy cảm với sự thay đổi nhiệt độ đột ngột.
Theo BSCKII. Nguyễn Tiến Dũng, nắng nóng cực đoan luôn là một yếu tố nguy cơ đặc biệt nguy hiểm với nhóm đối tượng dễ bị tổn thương như người cao tuổi, người có nhiều bệnh nền tim mạch, huyết áp, tiểu đường và đặc biệt là người từng có tiền sử đột quỵ.
Theo bác sĩ, có hai cơ chế chính khiến cơ thể “gục ngã” khi thay đổi nhiệt độ đột ngột. Thứ nhất là huyết áp tăng vọt do phản xạ sốc lạnh.
Khi cơ thể vừa ở ngoài trời nắng, nhiệt độ tăng cao khiến các mạch máu ngoại vi giãn ra để thải nhiệt. Đây là cơ chế sinh lý bình thường nhằm duy trì sự cân bằng thân nhiệt.
Tuy nhiên, việc tiếp xúc đột ngột với nước lạnh kích thích hệ thần kinh giao cảm, khiến mạch máu co lại tức thì để giữ nhiệt. Điều này làm tăng áp lực lên thành mạch khiến huyết áp tăng vọt - có thể dẫn tới chảy máu não hoặc nhồi máu não. Nó có thể gây ra những biến cố nghiêm trọng như chảy máu não hoặc hình thành cơn nhồi máu não cấp tính.
Cơ chế thứ hai là máu cô đặc, dễ tạo cục máu đông do mất nước. Theo đó, cơ thể sau khi phơi nắng rơi vào trạng thái mất nước và rối loạn điện giải do đổ mồ hôi nhiều. Tình trạng này làm máu trở nên cô đặc hơn, độ nhớt tăng lên và thể tích tuần hoàn giảm xuống.
Khi máu trở nên đặc và lưu thông chậm, kết hợp với nhịp tim thay đổi, các cục máu đông rất dễ hình thành, gây tắc mạch não ngay sau đó.
Việc nhận diện sớm các dấu hiệu “vàng” của đột quỵ có ý nghĩa quyết định đến khả năng cứu sống và phục hồi của người bệnh, đặc biệt trong những ngày nắng nóng khi nguy cơ gia tăng rõ rệt.
Một trong những cách đơn giản và hiệu quả nhất là ghi nhớ quy tắc FAST. Quy tắc này gồm méo miệng (F), yếu hoặc liệt một bên tay/chân (A), nói ngọng, nói khó, không hiểu lời người khác (S), gọi cấp cứu 115 ngay lập tức, mỗi phút trôi qua, hàng triệu tế bào não bị tổn thương không thể phục hồi (T).
Bên cạnh đó, thời tiết nắng nóng còn làm gia tăng nguy cơ sốc nhiệt. Do đó, cần cảnh giác với các dấu hiệu sốc nhiệt như thân nhiệt trên 40°C, da nóng khô, lú lẫn, mất phương hướng hoặc co giật.
Để hạn chế tối đa những rủi ro kể trên, việc duy trì những thói quen sinh hoạt hợp lý trong mùa nóng là vô cùng quan trọng. Theo khuyến cáo của bác sĩ Nguyễn Tiến Dũng, sau khi đi ngoài trời nắng về, không nên tắm ngay mà cần dành khoảng 20 - 30 phút nghỉ ngơi ở nơi thoáng mát để cơ thể có thời gian tự điều chỉnh nhiệt độ.
Khi bắt đầu tắm, nên để cơ thể làm quen dần với nước bằng cách lau người bằng khăn ẩm hoặc rửa tay chân trước, tránh sự thay đổi nhiệt độ đột ngột. Việc bổ sung đủ nước cũng đóng vai trò thiết yếu, ưu tiên nước lọc hoặc các loại nước điện giải để bù lại lượng nước đã mất qua mồ hôi. Đồng thời hạn chế sử dụng rượu bia hay cà phê vì có thể làm tình trạng mất nước trở nên nghiêm trọng hơn.
Ngoài ra, cần hạn chế ra ngoài trong khung giờ nắng gắt từ 10 giờ sáng đến 16 giờ chiều, khi nhiệt độ môi trường đạt mức cao nhất và tia UV hoạt động mạnh.
Đối với những người có bệnh nền cần theo dõi huyết áp, việc tuân thủ điều trị, theo dõi sức khỏe thường xuyên và dùng thuốc đúng chỉ định là yếu tố then chốt giúp phòng ngừa các biến cố nguy hiểm.