Khi ba động lực tăng trưởng lớn của nền kinh tế, gồm tiêu dùng, hạ tầng và xuất khẩu cùng vận động theo hướng hỗ trợ lẫn nhau, bài toán tăng trưởng 2 con số ngay trong năm 2026 và những năm tiếp theo sẽ có nhiều lời giải.
YẾU TỐ THEN CHỐT LÀ TIÊU DÙNG
Trong dự báo về kinh tế Việt Nam 2026 vừa được công bố, VinaCapital đã nhắc đến sự phục hồi ở động lực tiêu dùng, dù vẫn còn ở mức “vừa phải”. Phải nhắc lại, vài năm sau dịch, chi tiêu của người tiêu dùng trong nước vẫn chưa thực sự trở lại mức trung bình của những năm trước đó.
Covid - 19 với tác động sâu rộng đã lấy đi phần lớn tiết kiệm của các hộ gia đình. Bởi vậy, sau dịch, tâm lý “gia tăng tiết kiệm” để bù đắp trong dân cư làm ảnh hưởng rất lớn tới tốc độ tăng trưởng doanh thu bán lẻ của Việt Nam. Tuy nhiên, sau 3 năm thắt lưng buộc bụng, VinaCapital đang kỳ vọng thời điểm tiêu dùng trong nước sẽ quay trở lại quỹ đạo tăng trưởng bình thường.
“Tỷ lệ tiết kiệm của các hộ gia đình đã duy trì ở mức cao trong gần 3 năm, tạo điều kiện để các hộ gia đình tái tích lũy một phần đáng kể mức tiết kiệm trước đại dịch. Bên cạnh đó, thu nhập hộ gia đình tại Việt Nam đã tăng với tốc độ khoảng 6-7% trong 2 năm qua”, phân tích của VinaCapital trong Báo cáo chiến lược năm 2026 vừa công bố. Đặc biệt, sự sôi động của thị trường chứng khoán và giá bất động sản đều tăng hơn 30% trong năm 2025 cũng được nhắc đến là tác nhân tích cực để từ đó hỗ trợ chi tiêu.
Đây là những cơ sở để các chuyên gia của VinaCapital cho rằng, cải thiện tiêu dùng cần được coi là yếu tố then chốt để đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng 10% trong năm 2026. Hiện các biện pháp hỗ trợ mới dừng ở mức vừa phải, như gia hạn giảm thuế giá trị gia tăng, tăng mức giảm trừ gia cảnh, nới một phần sắc thuế mới với hộ kinh doanh cá thể.
Tuy nhiên, các biện pháp này mới tác động khiêm tốn tới tăng trưởng GDP, khoảng 0,5 điểm phần trăm. “Dư địa để triển khai các biện pháp quyết liệt hơn để thúc đẩy tăng trưởng vẫn còn”, ông Michael Kokalari, Giám đốc phân tích kinh tế vĩ mô và nghiên cứu thị trường của VinaCapital.
SỰ PHỐI HỢP NHỊP NHÀNG CÁC ĐỘNG LỰC TĂNG TRƯỞNG
Mặc dù còn không ít thách thức, song mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong năm 2026 của Việt Nam đã có trong dự báo của nhiều tổ chức nghiên cứu quốc tế. Ở kịch bản tích cực, VinaCapital cũng đưa ra tăng trưởng GDP của Việt Nam có thể đạt khoảng 10% trong năm 2026, trong bối cảnh Chính phủ vẫn còn nhiều công cụ trong tay để hỗ trợ tăng trưởng khi cần thiết. Standard Chartered cũng đã đưa ra nhận định Việt Nam tiếp tục nằm trong nhóm nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất châu Á.
Đáng nói là, các tổ chức nghiên cứu đang nhìn thấy những chuyển dịch cân bằng hơn của nền kinh tế, sau giai đoạn tăng trưởng dựa nhiều vào xuất khẩu và du lịch trong năm 2025. Thậm chí, các chuyên gia VinaCapital nhận định, triển vọng tăng trưởng kinh tế Việt Nam năm 2026 được đánh giá ở mức tích cực khi ba động lực lớn - tiêu dùng, hạ tầng và xuất khẩu - cùng vận động theo hướng hỗ trợ lẫn nhau.
Tuy nhiên, để đạt được kịch bản tăng trưởng cao, việc duy trì niềm tin tiêu dùng, đẩy nhanh giải ngân đầu tư công hiệu quả và bảo đảm ổn định môi trường thương mại quốc tế sẽ là những điều kiện then chốt.
Cũng phải nói thêm, trong giai đoạn kinh tế thế giới liên tục bất ổn, bất định, các nền kinh tế đều có xu hướng quay trở lại trong nước, thực hiện cải cách sâu rộng, tăng đầu tư cho cơ sở hạ tầng, thực hiện chuyển đổi kép. Việt Nam cũng vậy. Tốc độ giải ngân tốt của đầu tư công đã đóng góp rất quan trọng vào tăng trưởng GDP năm 2025.
Nhưng quan trọng hơn, theo TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia kinh tế, nguồn vốn này tạo nền tảng quan trọng phát triển hạ tầng, chống biến đổi khí hậu… Trong năm 2025, giải ngân đầu tư hạ tầng đã tăng khoảng 40%, được dự báo tiếp tục tăng thêm 20-30% trong năm 2026.
Đáng nói là mối liên kết giữa đầu tư hạ tầng và phát triển bất động sản có tác động lan tỏa rõ nét sang tiêu dùng và hoạt động kinh tế nói chung. Đã có tính toán chi tiết, khi hệ thống giao thông kết nối một cách tổng thể, đồng bộ sẽ giúp giảm mạnh chi phí logistics. Hiện nay, chi phí logistics của Việt Nam chiếm 17-18% GDP, chỉ cần giảm 1-2% trong số đó, hiệu quả tương đương với việc tạo thêm 1-2% GDP.
VẬN HỘI NĂM 2026…
Vận hội là điều mà PGS.TS. Trần Đình Thiên, thành viên Hội đồng tư vấn của Thủ tướng Chính phủ nhắc đến khi nói về năm 2026. “Chúng ta đang có một động lực tăng trưởng rất mạnh là tháo gỡ các dự án bị ách tắc. Như đã nói, quy mô của các dự án này lớn đến mức khó có thể tính hết bằng con số. Chỉ cần gỡ được một phần, hiệu ứng đối với tăng trưởng đã rất đáng kể”, TS. Thiên nói.
Nhưng điều quan trọng hơn, việc tháo gỡ này không chỉ để “cứu” các dự án cũ, mà để phát hiện và loại bỏ những điểm vô lý trong cơ chế, quy trình hiện hành. Khi những điểm nghẽn này được nhận diện và xử lý, chúng sẽ không tái diễn với các dự án mới.
Đây chính là con đường để giải quyết tình trạng “thể chế là điểm nghẽn của điểm nghẽn”, chuyển thành “thể chế là đột phá của đột phá”, đúng như tinh thần của Văn kiện Đại hội XIV của Đảng.
“Vận hội đến từ các hành động được xác định rất rõ. Một là, bãi bỏ toàn bộ hoặc một phần các quy định không còn phù hợp, các thủ tục đang gây cản trở phát triển. Hai là ban hành các khung pháp lý mới cho các loại thị trường mới, các mô hình kinh doanh mới và đổi mới sáng tạo”, PGS.TS. Trần Đình Thiên, thành viên Hội đồng tư vấn của Thủ tướng Chính phủ.
Những hành động này đều sẽ thực hiện với tư duy quản lý: từ tiền kiểm sang hậu kiểm, từ cơ chế xin phép sang cơ chế tiêu chuẩn và quy chuẩn phân cấp mạnh cho địa phương để “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.
Tháo được các điểm nghẽn pháp lý đó, các nguồn lực đang bị chôn chân ở đất công, dự án treo, vốn đầu tư không sử dụng được, sẽ được giải phóng; thị trường vận hành theo cạnh tranh và sáng tạo thay vì dựa vào quan hệ hành chính.
Cùng với đó, ông Thiên nhắc tới các sự kiện khởi công, động thổ hàng loạt dự án lớn trong năm 2025. Trong đó, đầu tư công chỉ chiếm khoảng 20-30%, số còn lại là huy động khu vực tư nhân.
“Các dự án này cho thấy Việt Nam đã định hình được chiến lược đầu tư quốc gia với các dự án quy mô lớn. Nếu triển khai đồng bộ trong 5 năm tới, các dự án này sẽ tạo ra động lực tăng trưởng mạnh và rõ ràng”, ông Thiên nhấn mạnh. Đặc biệt, khu vực tư nhân đang có vị thế rất rõ nét trong các kịch bản tăng trưởng của nền kinh tế.
… VÀ HÀNH TRÌNH TĂNG TRƯỞNG NHANH VÀ BỀN VỮNG
Quốc gia nào muốn tăng trưởng cao đều phải tăng đầu tư và duy trì trong nhiều năm. Nhưng không có quốc gia nào duy trì tăng trưởng hai chữ số mà không xây dựng được nền tảng công nghiệp hóa, khoa học công nghệ, năng lực sản xuất mới và nguồn nhân lực chất lượng cao.
“Tăng trưởng phải đến từ phía cung, từ việc mở rộng năng suất và nâng cấp cấu trúc của nền kinh tế”, TS. Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương nhấn mạnh khi bàn về bài toán tăng trưởng 2 con số trong dài hạn.
Bài học ở đây là đầu tư phải đi kèm hiệu quả. Hai là, thúc đẩy tăng trưởng từ phía cung giúp nền kinh tế tạo ra sản phẩm mới, giá trị mới, công nghệ mới và năng suất mới. Và khi đó, điều hành vĩ mô không còn là lựa chọn một trong hai, mà phải thực hiện đồng thời hai mục tiêu: ổn định vĩ mô và hỗ trợ tăng trưởng.
“Không thể lấy lý do ổn định vĩ mô để hy sinh tăng trưởng; càng không thể đánh đổi phát triển dài hạn lấy an toàn ngắn hạn. Ổn định không phải là phanh, mà là điều kiện để tăng tốc”, TS. Cung nhấn mạnh.
Thông lệ cho thấy, nếu không ổn định kinh tế vĩ mô, vốn dài hạn sẽ không vào; doanh nghiệp không dám đầu tư; các dự án dài hạn biến mất; thị trường rơi vào đầu cơ và nền kinh tế mất phương hướng. Tăng trưởng bền vững chỉ có thể đến từ việc mở rộng phía cung, từ công nghiệp hóa thế hệ mới, từ cải cách thể chế, tái cơ cấu nền kinh tế và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực. Đó là lý do TS. Cung khuyến nghị muốn tăng trưởng hai chữ số lâu dài, không có con đường nào khác ngoài việc thay đổi mô hình tăng trưởng, mở rộng năng lực sản xuất và xây dựng nền tảng công nghiệp hóa hiện đại.
Vì vậy, yêu cầu xác lập mô hình tăng trưởng mới, dựa trên kinh tế trí thức, kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn của Đại hội XIV, theo ông Cung là chìa khóa để giải bài toán tăng trưởng cao, bền vững trong giai đoạn tới của nền kinh tế.