Suốt nhiều năm, Apple thống trị thị trường điện thoại thông minh cao cấp ở Trung Quốc. Không công ty nào khác có thể tạo ra một thiết bị có thể cạnh tranh với hiệu suất cũng như vị thế của iPhone trong mắt những người mua sắm giàu có.
THỜI HOÀNG KIM ĐÃ XA
Nhưng ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy, đối với nhiều người ở Trung Quốc, iPhone không còn giữ được sức hấp dẫn như trước nữa. Theo Counterpoint Research, công ty chuyên phân tích thị trường điện thoại thông minh, trong sáu tuần đầu tiên của năm, vốn là mùa cao điểm mà người tiêu dùng Trung Quốc đổ xô mua điện thoại mới, doanh số bán iPhone đã giảm 24% so với một năm trước đó.
Trong khi đó, doanh số của một trong những đối thủ Trung Quốc lâu đời của Apple, Huawei, đã tăng tới 64%.
Đây là thời điểm đầy thử thách đối với Apple. Các nhà phân tích cho biết sản phẩm mới nhất của hãng, một chiếc kính thực tế ảo trị giá 3.500 USD được ra mắt vào tháng 2, vẫn còn nhiều năm nữa mới có thể thu hút được sự chú ý của người tiêu dùng.
Chưa kể trong tháng này, Apple đã phải hứng chịu hai đòn pháp lý: Một khoản phạt của Liên minh Châu Âu gần 2 tỷ USD vì các hoạt động phát trực tuyến nhạc phản cạnh tranh và một vụ kiện của chính phủ Mỹ cáo buộc Apple vi phạm luật chống độc quyền.
Trong một thập kỷ, Trung Quốc là thị trường quan trọng nhất của iPhone sau Mỹ và chiếm khoảng 20% doanh số bán hàng của Apple. Giờ đây, sự kìm kẹp của công ty đối với Trung Quốc có thể bị phá bỏ bởi một loạt yếu tố: Chi tiêu của người tiêu dùng chậm lại, áp lực ngày càng tăng từ Bắc Kinh khiến người dân tránh xa các thiết bị do các công ty Mỹ sản xuất và sự hồi sinh của “nhà vô địch quốc gia” Huawei.
Linda Sui, giám đốc cấp cao của TechInsights, một công ty nghiên cứu thị trường cho biết: “Thời kỳ hoàng kim của Apple tại Trung Quốc đã qua”. Bà Sui cho biết, một trong những lý do lớn nhất là căng thẳng gia tăng giữa Mỹ và Trung Quốc về thương mại và công nghệ. Nếu không giảm bớt đáng kể căng thẳng địa chính trị, Apple sẽ khó giữ được vị thế của mình.
Bà Sui nói: “Vấn đề không chỉ là phía người tiêu dùng. Đó là về bức tranh toàn cảnh, hai siêu cường cạnh tranh với nhau – đó là điều cơ bản đằng sau toàn bộ sự thay đổi”.
Không công ty Mỹ nào khác chịu thiệt hại từ những căng thẳng gia tăng này nhiều hơn Apple - hãng vừa ra mắt chiếc điện thoại mới nhất iPhone 15 vào tháng 9. Đây là dòng iPhone đầu tiên có khung titan và bao gồm một nút tác vụ có thể được lập trình để chụp ảnh hoặc bật đèn pin.
Lucas Zhong, nhà phân tích của Canalys, một công ty nghiên cứu thị trường có trụ sở tại Thượng Hải cho biết: “5 năm trước, Apple đã có thương hiệu thực sự mạnh ở Trung Quốc - mọi người sẽ mang lều chờ suốt đêm bên ngoài Apple Store để chờ lần ra mắt sản phẩm tiếp theo. Nhưng lần ra mắt iPhone 15 gần như không có được sức hấp dẫn như vậy”.
Sáu tháng sau, Apple đã dán các bảng quảng cáo khắp các thành phố như Thượng Hải, nhắc nhở người dân rằng họ vẫn có thể mua iPhone 15 ở gần đó. Các chương trình khuyến mãi tương tự đã giúp iPhone chiếm 4 trong số 6 điện thoại thông minh bán chạy nhất tại Trung Quốc trong ba tháng cuối năm ngoái.
Nhưng quảng cáo nổi bật đã không thuyết phục được Jason Li, 22 tuổi, đến Apple Store trên đường Nam Kinh Đông, ngay trung tâm khu mua sắm Thượng Hải, khi anh cần thay thế chiếc iPhone 13 Pro Max của mình.
Thay vào đó, Li đã đến cửa hàng hàng đầu của Huawei ngay bên kia đường để chiêm ngưỡng chiếc Mate 60 Pro.
“Tôi không muốn sử dụng iOS nữa”, anh nói, ám chỉ hệ điều hành của iPhone. “Hệ điều hành này hơi cũ một chút”.
Thậm chí, đối với một số người ở Trung Quốc, việc mua điện thoại đã trở thành một tuyên bố chính trị. Các cuộc tranh luận về việc sử dụng iPhone là thiếu tôn trọng các công ty công nghệ Trung Quốc hay giống như việc giao dữ liệu cá nhân cho chính phủ Mỹ đã nổ ra trên mạng. Năm ngoái, nhân viên tại một số cơ quan chính phủ Trung Quốc cho biết đã được yêu cầu không sử dụng iPhone cho công việc.
Những chỉ thị này xuất hiện chưa đầy hai tuần sau khi Huawei trình làng Mate 60 Pro, một chiếc điện thoại thông minh được trang bị hệ điều hành riêng của công ty và chip máy tính tiên tiến hơn so với trước đây được sản xuất tại Trung Quốc.
Huawei đã ra mắt thiết bị này vào những ngày cuối cùng trong chuyến đi tới Trung Quốc của Gina M. Raimondo, Bộ trưởng Thương mại Mỹ. Các nhà bình luận cho đây là một chiến thắng của Huawei trước những nỗ lực của Washington nhằm hạn chế công ty này phát triển công nghệ như vậy.
Theo dữ liệu từ Counterpoint, việc thúc đẩy doanh số bán hàng của Huawei được chuyển sang sáu tuần đầu tiên của năm nay, khi công ty này chiếm thị phần lớn thứ hai trên thị trường điện thoại thông minh, tăng tới 17% so với mức 9% một năm trước đó.
5 năm trước, Apple đã có thương hiệu thực sự mạnh ở Trung Quốc - mọi người sẽ mang lều chờ suốt đêm bên ngoài Apple Store để chờ lần ra mắt sản phẩm tiếp theo. Nhưng lần ra mắt iPhone 15 gần như không có được sức hấp dẫn như vậy
Ivan Lam, nhà phân tích cấp cao tại Counterpoint Research ở Hồng Kông cho biết: “Ngày nay, việc sở hữu dòng Mate 60 mang lại cho mọi người cảm giác như cách đây nhiều năm nếu ai đó nhìn thấy họ cầm iPhone trên đường phố”.
Lam nói điều này đặc biệt đúng với những người trên 35 tuổi, nhóm tuổi mua nhiều điện thoại thông minh nhất. Thị trường điện thoại thông minh Trung Quốc được phân chia bởi một số công ty. Các thương hiệu nội địa Vivo, Oppo và Xiaomi cạnh tranh với Apple và Huawei để giành lấy những miếng bánh lớn nhất.
Apple bắt đầu bán iPhone tại Trung Quốc vào năm 2009. Lần cuối cùng hãng này mất vị thế trước Huawei là vào năm 2019, chính quyền ông Trump đã vô tình kéo dài thêm mạch thắng cho Apple bằng cách hạn chế các công ty công nghệ Mỹ giao dịch với Huawei.
Google, công ty sản xuất hệ điều hành Android và một số công ty bán dẫn đã cắt đứt sự hỗ trợ của họ đối với nhà sản xuất điện thoại thông minh Trung Quốc.
Khi Huawei gặp khó khăn, dĩ nhiên Apple hưởng lợi. Theo Counterpoint, vào năm 2022, thị phần điện thoại bán ra ở Trung Quốc của hãng đã tăng lên 22%, từ mức 9% vào năm 2019. Apple đã báo cáo doanh thu kỷ lục 74 tỷ USD từ khu vực này trong năm tài chính kết thúc vào tháng 9/2022.
GIÀU MỚI MUA IPHONE
Nhưng những hạn chế cũng buộc Huawei phải phát triển chip không dây và hệ điều hành của riêng mình, dẫn đến công nghệ đằng sau Mate 60 Pro. Hệ điều hành này đã thu hút người mua hàng Trung Quốc và nhiều công ty công nghệ lớn nhất của Trung Quốc đã tạo ra các ứng dụng dành riêng cho thiết bị này, tiếp tục ngăn cản người dùng khỏi các nền tảng được sử dụng bên ngoài Trung Quốc.
Sự đổi mới của Huawei đã khiến các mẫu máy mới nhất của Apple trở nên lạc hậu khi so sánh. Và khi nền kinh tế Trung Quốc đang phải vật lộn để phục hồi sau đại dịch Covid, nhiều người tiêu dùng ngần ngại chi tiêu cho những thứ đắt đỏ như iPhone.
Theo Daniel Ives, nhà phân tích của Apple tại Wedbush Securities, chủ sở hữu của khoảng 125 triệu trong số 215 triệu iPhone ở Trung Quốc đã không nâng cấp lên thiết bị mới hơn trong ba năm qua.
Apple đã có hành động đối đầu với những thách thức ở Trung Quốc. Giám đốc điều hành của công ty, Tim Cook, đã tới đất nước này và thăm các nhà cung cấp của Apple.
Tuần trước, ông đã tham dự lễ khai trương hoành tráng của Apple Store ở Thượng Hải – cửa hàng thứ tám tại thành phố này và thứ 57 ở Trung Quốc – trước đám đông người hâm mộ Apple. Công ty cũng cho biết họ đang mở rộng phòng thí nghiệm nghiên cứu và phát triển tại Thượng Hải.
Nhưng đối với một số người mua hàng, những nỗ lực của Apple đã bị lu mờ trước cách tiếp cận của Washington đối với đối thủ Trung Quốc của công ty.
Trong khi chờ đợi ở Genius Bar để được trợ giúp về chiếc iPhone 12 đang bị hỏng tại Apple Store trên đường Nam Kinh Đông ở Thượng Hải, Chi Miaomiao, 38 tuổi, cho biết gần đây anh đã mua Mate 60 Pro của Huawei làm chiếc điện thoại thứ hai của mình.
Ở tầng trên của một cửa hàng Apple, Li Bin, 23 tuổi và hai người bạn đang tranh luận về các mẫu iPhone mới nhất. Li cho biết, Huawei và Apple gần như tương đương nhau về chất lượng và mặc dù anh cho rằng iPhone tốt hơn một chút nhưng cũng lại đắt hơn.
“Tôi có thể chuyển sang iPhone khi tôi giàu hơn trong tương lai”, Li nói.
