Mức thu nhập cao không đồng nghĩa với sự an toàn tài chính nếu chi tiêu và phân bổ ngân sách thiếu hợp lý. Câu chuyện một gia đình có thu nhập gần 100 triệu đồng mỗi tháng nhưng không tạo được tích lũy, thậm chí rơi vào vòng xoáy nợ tín dụng, đã làm dấy lên nhiều tranh luận về cách quản lý chi tiêu, ưu tiên tài chính và đặc biệt là bài toán đầu tư cho giáo dục trong bối cảnh gia đình đông người.
KIẾM GẦN TRĂM TRIỆU MỖI THÁNG NHƯNG KHÔNG CÓ NỔI TÀI SẢN
Bài đăng thu hút nhiều chú ý trên mạng xã hội khi một người kể về tình trạng tài chính gia đình với mức thu nhập được cho là cao nhưng không có tích lũy, thậm chí phải phụ thuộc vào thẻ tín dụng để chi tiêu hàng tháng.
“Có nhà nào như nhà mình không? Thu nhập hai vợ chồng 90 triệu đồng/tháng nhưng không có tài sản gì, tháng nào cũng phải rút thẻ tín dụng chi tiêu.
Vợ chồng mình ở Hà Nội, làm kinh doanh, mỗi tháng chi tiêu tiền thuê nhà 15 triệu đồng/tháng (vừa là cửa hàng vừa là nhà ở), tiền ăn uống 15 triệu đồng (2 vợ chồng, 3 bé, 1 bác giúp việc, mẹ chồng), tiền học 3 bé 42 triệu đồng (2 bé lớn học cấp 1, bé nhỏ 2 tuổi, đều học trường tư, hệ song ngữ), tiền thuê giúp việc 7 triệu đồng/tháng, tiền thuốc mẹ chồng 5 triệu đồng/tháng (bà chạy thận, huyết áp, mỡ máu…).
Tiền xe về quê 2 triệu đồng/tháng (bà về quê 2 lần/tháng, thuê taxi 2 chiều, nhà có xe nhưng 2 vợ chồng đều bận kinh doanh không đưa bà về quê được). Tiền vitamin, mỹ phẩm, thuốc 3 triệu đồng.
Tiền tiêu vặt 2 vợ chồng 3 triệu đồng, tiền ma chay, cỗ bàn 5 triệu đồng (chồng mình là con trưởng, ở quê nhiều chi họ rất nhiều cỗ bàn, giỗ), tiền biếu bố chồng ở quê 2 triệu đồng/tháng, tiền xăng xe 2 vợ chồng 2 triệu đồng/tháng (tiền xăng xe ô tô, gửi xe, thỉnh thoảng sẽ phải thuê xe ô tô tự lái đi lấy hàng…).
Sơ qua như vậy thôi, còn nhiều khoản lắt nhắt không tên nữa, tháng nào nhà mình cũng phải dùng thẻ tín dụng khoảng 20 – 30 triệu đồng, riêng Tết tiêu nhiều thì 50 – 70 triệu đồng.
Mình rất ngưỡng mộ mọi người trong nhóm dù thu nhập thấp hơn nhưng có nhà, có xe. Hiện vợ chồng mình chỉ có 1 xe SH (mua từ hồi mình chưa lấy chồng, mình đã lấy chồng được 9 năm).
Mọi người giúp mình vén khoản nào với. Hiện mình đã nợ tín dụng và vay ngoài khoảng hơn 200 triệu đồng rồi, cứ làm đến đâu tiêu đến đó rồi trả nợ nữa, làm mình rất mệt mỏi”.
Ngay sau đó, có ý kiến cho rằng vấn đề không nằm ở mức thu nhập mà ở cách quản lý và phân bổ chi tiêu chưa hợp lý.
“Người ta bảo khéo ăn khéo gói thì no mà. Chi tiêu bạo tay lại cứ đòi có tiền tích lũy. Thật đúng kiểu gì cũng muốn mà tiền thì không cho phép vậy. Bởi vậy trong kinh doanh mới có khái niệm tối ưu chứ”.
Một người khác phân tích cụ thể các khoản chi và cho rằng phần lớn chi tiêu là thiết yếu, rất khó cắt giảm đáng kể trong bối cảnh gia đình đông người.
“Tiền nhà bạn chi tiêu thì gần 1/2 vào tiền học các con rồi, phần còn lại thì thấy cũng không tiêu xài hoang phí nên khó vén. Nếu có chỉ là khoản ma chay, cỗ bàn bớt được thôi. Con trưởng chứ không phải con nợ, không nhất thiết cỗ bàn nào cũng phải đi”.
Trong khi đó, nhiều bình luận tập trung vào khoản học phí, cho rằng việc cho con học trường quốc tế hoặc song ngữ đòi hỏi nền tảng tài chính vững chắc hơn.
“Học trường quốc tế thì thu nhập phải rất tốt, tiền học chỉ chiếm 10% thu nhập, đây tiền học chiếm 50% thì gồng sao nổi”.
Có ý kiến khuyến nghị gia đình nên hạ mức chi cho giáo dục để đảm bảo sự bền vững tài chính, tránh tạo áp lực kéo dài cho cả vợ chồng.
“Thực ra mức thu nhập 2 vợ chồng như vậy không phải thấp, nhưng không đủ để lo cho các con học hệ song ngữ như vậy. Bạn phải hạ tiêu chuẩn xuống mới đi được đường dài.
Năm tới chuyển cho 2 bạn cấp 1 học trường công, bạn mầm non thì trường tư. Thu nhập xấp xỉ 100 triệu đồng/tháng thì tiền học của các con nhiều nhất 25 triệu đồng thôi mới đi đường dài được (nguyên tắc thì nhiều nhất 15 triệu đồng nhưng 3 đứa nên 25 triệu đồng là ổn). Con học trường công, đi học thêm một số môn kỹ năng… Không thể gồng theo kiểu hy sinh đời bố củng cố đời con được, như vậy nhanh thôi vợ chồng cãi nhau, gia đình rạn nứt, nhiều hậu quả”.
Một người khác cũng đồng tình, cho rằng thay vì học trường tư với chi phí cao, có thể lựa chọn trường công kết hợp với gia sư để tối ưu hiệu quả và chi phí.
“Tiền học chiếm hết gần 1/2 thu nhập, không ổn chút nào. Cho học trường công, tiền kia thuê hẳn gia sư về 1 người kèm cho cả 3 đứa, thấy phương án này ổn hơn”.
Bên cạnh đó, không ít ý kiến bày tỏ lo ngại rằng với cách chi tiêu hiện tại, chỉ cần biến cố về thu nhập là cả gia đình có thể rơi vào khủng hoảng.
“Thu nhập tương đối cao nhưng hoạch định tài chính gia đình thế kia thì chỉ cần sẩy chân một cái thì toang cả nhà. Con cái nheo nhóc ngay, đang học quốc tế phải về trường công thì không theo kịp”.
Ngoài ra, có bình luận nhấn mạnh việc đầu tư cho giáo dục cần đi kèm kế hoạch dài hạn, ưu tiên sự an toàn tài chính và tạo nền tảng bền vững cho tương lai của con cái.
“Biết là đầu tư cho giáo dục nhưng đầu tư kiểu này vợ hoặc chồng mà gãy thu nhập một cái chắc ra đê hết. Quan điểm của tôi là cho học trường công, dùng tiền dư cho học thêm kỹ năng, ngoại ngữ (sẵn sàng cho giáo viên kèm 1:1 vẫn ổn hơn). Phần dư còn lại lập quỹ du học hoặc đầu tư tích luỹ tạo bệ phóng cho tụi nhỏ sau khi tốt nghiệp cấp 3 và đại học thì tương lai vững vàng hơn nhiều”.
TỶ LỆ CHI TIÊU HỢP LÝ ĐỂ TRÁNH RƠI VÀO VÒNG XOÁY NỢ NẦN
Trong các thảo luận về quản lý tài chính cá nhân và chi tiêu gia đình, các chuyên gia thường nhắc đến những nguyên tắc giúp cân đối thu nhập với các khoản chi để tránh rơi vào tình trạng phải vay mượn hoặc phụ thuộc vào tín dụng.
Một trong những khuôn mẫu được nhắc đến rộng rãi là quy tắc 50/30/20, vốn được phổ biến từ cuốn sách All Your Worth: The Ultimate Lifetime Money Plan của Thượng nghị sĩ Elizabeth Warren và đồng tác giả, là cách đơn giản để chia thu nhập sau thuế thành ba nhóm chính.
Theo đó, khoảng 50% thu nhập nên dành cho các chi phí thiết yếu bao gồm các khoản như tiền thuê nhà, thực phẩm, y tế, đi lại và cả học phí cơ bản; 30% dành cho các khoản chi không thiết yếu như giải trí hay mua sắm; 20% còn lại nên dùng cho tiết kiệm, dự phòng hoặc trả nợ nhằm đảm bảo an toàn tài chính dài hạn cho gia đình.
Mô hình này được nhiều cố vấn tài chính xem là một khuôn mẫu hữu ích để cân đối chi tiêu và tiết kiệm, dù trong thực tế các tỷ lệ có thể linh hoạt điều chỉnh tùy hoàn cảnh từng gia đình.
Ngoài ra, một số chuyên gia tài chính và bài viết tư vấn chi tiêu đề xuất các biến thể hoặc nguyên tắc khác nhằm đảm bảo quỹ dự phòng, quỹ giáo dục và quỹ đầu tư phát triển bản thân đều được xem xét trong kế hoạch tài chính gia đình.
Ví dụ, có mô hình 6 chiếc lọ phân chia thu nhập thành nhiều mục tiêu rõ ràng. Trong đó, dành riêng khoảng 10% thu nhập cho đầu tư vào giáo dục và học hành, bên cạnh các quỹ khác như tiết kiệm dài hạn, đầu tư tài chính và chi tiêu thiết yếu. Đây là một cách tiếp cận chi tiết hơn để đảm bảo giáo dục không chiếm quá lớn phần thu nhập, đồng thời không hy sinh các mục tiêu tài chính khác.
Những nguyên tắc này nhấn mạnh rằng dù mức chi cho giáo dục ở mỗi gia đình là khác nhau tùy vào nhu cầu, thu nhập và hoàn cảnh sống, thì việc xác định tỷ lệ hợp lý theo từng nhóm chi tiêu và giữ lại phần tiết kiệm/quỹ dự phòng là rất quan trọng để tránh rủi ro tài chính, nhất là trong những tình huống thu nhập biến động hoặc chi phí bất ngờ phát sinh.
