Việc quyết định rời bỏ môi trường sống ở nước ngoài để trở về Việt Nam là lựa chọn mà nhiều gia đình phải cân nhắc kỹ, đặc biệt khi có con nhỏ. Bên cạnh các vấn đề về thu nhập, chi phí sinh hoạt và giáo dục, quá trình hồi hương còn tiềm ẩn những rủi ro tài chính và pháp lý ít được nhìn thấy, từ nghĩa vụ thuế đến bảo hiểm và quản lý tài sản. Điều này cho thấy rằng việc trở về không chỉ là đổi nơi ở, mà còn là một bước ngoặt cần kế hoạch và chuẩn bị cẩn thận.
MUỐN BỎ NHẬT VỀ HÀ NỘI VÌ CON NHỎ
Một tài khoản đã chia sẻ câu chuyện gia đình đang sinh sống và làm việc tại Nhật Bản, bày tỏ băn khoăn trước quyết định có nên quay về Việt Nam trong bối cảnh thu nhập, tài sản và áp lực nuôi dạy con nhỏ.
“Chào mọi người, gia đình mình có 4 người gồm hai vợ chồng, một bé 3 tuổi và một bé 1 tuổi. Hiện tại gia đình mình đang sinh sống và làm việc ở nước ngoài (Nhật Bản).
Thu nhập hiện tại tương đối ổn, tuy nhiên vì hai vợ chồng đều đi làm hành chính nên việc chăm sóc con cái chưa được chu toàn. Thêm vào đó là bất đồng ngôn ngữ nên mình cũng khá lo lắng về việc học hành và đồng hành cùng con lâu dài. Vì vậy, vợ chồng mình đang cân nhắc quay về Việt Nam (Hà Nội) sinh sống.
Nếu về nước, dự kiến tổng thu nhập của hai vợ chồng khoảng 35 – 40 triệu đồng/tháng. Gia đình mình chưa có nhà nhưng hiện có 2 mảnh đất, giá thị trường khoảng hơn 4 tỷ đồng (cả 2 mảnh).
Nếu về Việt Nam, dự định sẽ bán hoặc giữ đất để mua một căn chung cư, mua thêm một chiếc ô tô để tiện đi lại cho cả gia đình, cố gắng không vay nợ, sống trong khả năng của mình.
Mình muốn hỏi mọi người có kinh nghiệm thực tế rằng với mức thu nhập khoảng 35 triệu đồng/tháng, chi tiêu cho một gia đình 4 người ở Hà Nội, ở mức vừa phải (không quá tiết kiệm) thì có ổn không?
Gia đình mình cũng rất muốn đầu tư cho việc học hành của con cái một cách tử tế. Rất mong nhận được chia sẻ thực tế và lời khuyên từ mọi người. Cảm ơn cả nhà rất nhiều”.
Trước băn khoăn này, một ý kiến cho rằng việc trở về Việt Nam chưa chắc giúp cha mẹ có thêm thời gian cho con. Đồng thời cảnh báo rủi ro tài chính nếu dồn toàn bộ tài sản vào nhà ở tại khu vực trung tâm.
“Thực ra về Việt Nam các bạn cũng không có thêm thời gian cho các con đâu. Mình nghĩ nên cố gắng tích luỹ thêm 2 năm nữa, để con lớn chuẩn bị vào lớp 1 rồi về. Ở nhà thì tăng cường nói tiếng Việt cùng con. Con chỉ đi lớp 8 – 10 giờ/ngày lúc mình đi làm. Trừ đi 8 giờ ngủ thì vẫn còn khối thời gian với cha mẹ và còn cả cuối tuần nữa mà.
Giờ 4 tỷ đồng cũng không mua nổi chung cư hẳn hoi cho gia đình 4 người. Mà dồn hết tiền vào mua nhà mua xe thì kinh tế gia đình sẽ rủi ro cao. Ra ngoại thành thực ra giờ cái gì cũng có rồi, cũng không nhất thiết phải bám vào vùng lõi”.
Một người khác đang sinh sống tại Hà Nội đưa ra những con số chi tiêu cụ thể, cho rằng mức thu nhập dự kiến sẽ không tạo ra nhiều dư địa tài chính, đặc biệt khi gia đình có con nhỏ.
“Hiện tại nội thành Hà Nội mua chung cư 4 tỷ đồng khó lắm. Về Việt Nam con học trường công và học thêm nữa thì mức lương đó vừa đủ chứ không dư dả và con nhỏ vậy ốm đau rất tốn kém. Nhà mình ở Hà Nội, nhà mình có nhà rồi mà con học trường trên công một tí thôi, tiền học 2 con chỉ học chính và thêm 1 môn bóng rổ mà 2 đứa hiện tại 1 tháng 9 triệu đồng.
Mình ở chung cư cao cấp nên hàng tháng hết trung bình 4 triệu đồng (trong đó tiền dịch vụ và gửi xe) tiền điện, nước tầm 2,5 triệu đồng, đồ ăn thức uống ở Hà Nội cũng rất tốn kém. Theo mình, bạn cố cày bên đó một vài năm nữa rồi hẵng về, tầm con lớn 5 tuổi về là đẹp, nhưng trong thời gian này cố gắng dạy con cả 2 thứ tiếng nhé”.
Ở góc nhìn khác, một ý kiến cho rằng rào cản ngôn ngữ không phải yếu tố quyết định và so sánh chi phí nuôi dạy con giữa Việt Nam và nước ngoài.
“Em nghĩ nên tiếp tục ở Nhật thì hơn chứ chị. Về khoản bất đồng ngôn ngữ sao mình không vừa dạy con song ngữ vừa cải thiện khả năng ngôn ngữ của mình nhỉ? Về Việt Nam rồi thì vợ chồng chị vẫn phải đi làm và liệu thời gian có dư ra nhiều để chăm bé hơn so với với lúc ở bên Nhật không thì hãy cân nhắc về. Em cũng ở nước ngoài thì em thấy về chi tiêu ăn uống lẫn học hành ở Việt Nam có vẻ đắt hơn hẳn nếu đầu tư học hành cho con tử tế”.
Ngoài ra, một ý kiến khác thiên về phương án thận trọng, khuyên gia đình tiếp tục tích lũy tài chính trước khi đưa ra quyết định hồi hương.
“Theo cá nhân mình nếu việc ở Nhật đang tạm thời ổn, bạn nên giữ nguyên 2 miếng đất. Làm thêm một thời gian đủ tiền xây nhà (trên 1 miếng), mua xe, có một ít tiền phòng thân rồi về Việt Nam đỡ lo nghĩ hơn, còn 1 miếng để lại sau này coi như phòng thân”.
HỒI HƯƠNG KHÔNG CHỈ LÀ ĐỔI CHỖ Ở
Bên cạnh những tính toán quen thuộc về thu nhập và chi tiêu, việc thay đổi quốc gia sinh sống còn kéo theo nhiều rủi ro tài chính ít được nhìn thấy ngay từ đầu. Một trong những vấn đề quan trọng là nghĩa vụ thuế và kê khai tài chính xuyên biên giới.
Theo các tổ chức tư vấn cho người lao động nước ngoài, nhiều gia đình gặp khó khăn do không nắm rõ thời điểm chấm dứt nghĩa vụ thuế tại quốc gia cũ hoặc quy định đánh thuế thu nhập toàn cầu tại quốc gia mới, dẫn đến nguy cơ bị đánh thuế hai lần hoặc phát sinh các khoản phạt do kê khai không đầy đủ. Do vậy, cần tìm hiểu kỹ các hiệp định tránh đánh thuế hai lần và chủ động tư vấn thuế quốc tế trước khi thay đổi nơi cư trú .
Một rủi ro khác thường bị đánh giá thấp là sự gián đoạn trong hệ thống bảo hiểm và an sinh xã hội. Tại nhiều quốc gia phát triển, bảo hiểm y tế và phúc lợi cho trẻ em được hỗ trợ thông qua hệ thống công hoặc doanh nghiệp sử dụng lao động.
Khi hồi hương, những quyền lợi này có thể chấm dứt ngay lập tức, trong khi tại Việt Nam, phần lớn chi phí y tế và giáo dục chất lượng cao lại dựa vào chi trả cá nhân. Việc không chuẩn bị sẵn phương án bảo hiểm thay thế có thể khiến ngân sách gia đình chịu áp lực lớn chỉ sau một vài lần ốm đau hoặc điều trị y tế cho trẻ nhỏ.
Ngoài ra, quá trình định cư tại quốc gia mới thường phát sinh nhiều chi phí ẩn ngoài kế hoạch ban đầu. Các khoản như hoàn thiện thủ tục pháp lý, mở tài khoản ngân hàng, chuyển đổi giấy tờ, mua sắm lại đồ dùng sinh hoạt, phương tiện đi lại hay chi phí thích nghi trong những tháng đầu đều có thể khiến tổng chi tiêu vượt xa dự tính.
Một số báo cáo về tái định cư tại châu Á cho thấy, ngân sách năm đầu sau khi chuyển quốc gia thường cao hơn từ 20 – 30% so với ước tính ban đầu nếu không có sự chuẩn bị kỹ lưỡng .
Về dài hạn, việc quản lý tài sản và kế hoạch tài chính cá nhân cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro khi thay đổi nơi sinh sống. Tài sản như bất động sản, tiền tiết kiệm, bảo hiểm nhân thọ hay các khoản đầu tư tại quốc gia cũ có thể chịu tác động từ khác biệt pháp lý, tỷ giá và quy định thừa kế.
Vì vậy, việc bán hoặc chuyển đổi tài sản vội vàng trong giai đoạn chuyển tiếp có thể làm giảm giá trị tích lũy dài hạn và thu hẹp “vùng đệm an toàn” của gia đình .
Nhìn chung, quyết định hồi hương không chỉ là lựa chọn về nơi sinh sống mà còn là một bước ngoặt tài chính lớn. Việc chuẩn bị quỹ dự phòng đủ dài, duy trì bảo hiểm liên tục và xây dựng lộ trình chuyển đổi tài sản hợp lý được xem là yếu tố then chốt giúp các gia đình giảm thiểu rủi ro và tránh áp lực tài chính trong giai đoạn đầu ổn định cuộc sống tại quốc gia mới.
