Trí tuệ nhân tạo (AI) đang nhanh chóng đi từ một công cụ hỗ trợ thành một phần trong hoạt động vận hành của doanh nghiệp. Khi máy móc có thể đảm nhận ngày càng nhiều công việc, yêu cầu đặt ra không chỉ là đầu tư công nghệ mà còn là thay đổi văn hóa, cách quản trị và năng lực thích ứng của con người.
Mới đây tại Hà Nội, Câu lạc bộ Báo chí với Văn hóa Doanh nghiệp (CJCC) tổ chức chương trình gặp gỡ, trao đổi với Tập đoàn MISA về xây dựng văn hóa doanh nghiệp trong kỷ nguyên AI và hướng tới phát triển bền vững.
Đây là hoạt động đầu tiên trong chuỗi press tour hướng tới Diễn đàn quốc gia thường niên “Văn hóa với doanh nghiệp 2026”, đồng thời gắn với dấu mốc 10 năm cuộc vận động xây dựng văn hóa doanh nghiệp Việt Nam.
AI ĐANG THAY ĐỔI CÁCH DOANH NGHIỆP VẬN HÀNH
Từ câu chuyện thực tế tại MISA, các diễn giả cho rằng khi AI ngày càng tham gia sâu vào hoạt động sản xuất, kinh doanh, văn hóa doanh nghiệp cũng đứng trước yêu cầu phải thích ứng. Bài toán không còn dừng ở việc doanh nghiệp có công nghệ gì, mà là tổ chức sẽ thay đổi cách làm việc, cách học hỏi và cách quản trị con người như thế nào.
Theo bà Đinh Thị Thúy, Phó Chủ tịch HĐQT MISA, doanh nghiệp với gần 5.000 cán bộ, nhân viên xác định văn hóa là một trong những nền tảng quan trọng trong quá trình phát triển. Cùng với chuyển đổi số, AI đang được đưa ngày càng sâu vào hoạt động vận hành, trong đó có việc phát triển các AI Agent có khả năng hỗ trợ thực hiện nhiều công đoạn trong một quy trình.
Điểm đáng chú ý là AI không chỉ giúp rút ngắn thời gian xử lý công việc mà còn làm thay đổi cách con người phối hợp trong tổ chức.
Nếu trước đây chuyển đổi số chủ yếu được nhìn từ góc độ phần mềm, dữ liệu và hạ tầng, thì khi AI tham gia trực tiếp vào quy trình, doanh nghiệp phải tính đến việc phân chia lại công việc giữa con người và máy móc, thay đổi kỹ năng của nhân sự và thiết lập những nguyên tắc mới trong quá trình ra quyết định.
Ông Lê Quốc Vinh, Phó Chủ tịch Hiệp hội Phát triển Văn hóa Doanh nghiệp Việt Nam, Chủ tịch CLB Báo chí với Văn hóa Doanh nghiệp nhận định, khả năng ứng dụng công nghệ có mối liên hệ chặt chẽ với văn hóa của tổ chức.
Một doanh nghiệp có khả năng học hỏi, cởi mở với cái mới và khuyến khích nhân viên thử nghiệm sẽ có nhiều điều kiện thuận lợi hơn để tiếp nhận AI. Ngược lại, nếu tổ chức vẫn duy trì cách làm cũ, tâm lý ngại thay đổi hoặc thiếu cơ chế chia sẻ tri thức, việc đầu tư công nghệ khó tạo ra hiệu quả tương xứng.
Bởi vậy, văn hóa học tập đang trở thành một thành tố quan trọng trong năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.
AI có thể được đưa vào sử dụng tương đối nhanh, nhưng để nhân sự khai thác hiệu quả lại đòi hỏi một quá trình thay đổi. Người lao động không chỉ cần biết sử dụng công cụ mà còn phải biết đặt vấn đề, kiểm chứng thông tin, phối hợp với AI và chịu trách nhiệm đối với kết quả cuối cùng.
Từ góc độ này, chuyển đổi bằng AI không còn đơn thuần là câu chuyện đầu tư công nghệ. Đó là câu chuyện về tổ chức và con người.
VĂN HÓA DOANH NGHIỆP BẮT ĐẦU TỪ NGƯỜI ĐỨNG ĐẦU
Chia sẻ với các nhân sự trẻ tại MISA, ông Lê Doãn Hợp, nguyên Bộ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông, nhấn mạnh vai trò của người đứng đầu trong việc hình thành văn hóa doanh nghiệp.
“Tất cả những gì các đồng chí có hôm nay là bắt đầu từ người đứng đầu. Văn hóa doanh nghiệp nó thuộc 70% văn hóa của người đứng đầu. Từ đó nó lan tỏa xuống”, ông Hợp nói.
Theo ông, phần còn lại của văn hóa doanh nghiệp được hình thành từ các quy chế, cơ chế nội bộ và trách nhiệm của doanh nghiệp với Nhà nước, người tiêu dùng và xã hội. Như vậy, văn hóa không chỉ nằm ở cách lãnh đạo ứng xử với nhân viên, mà còn được thể hiện qua cách doanh nghiệp tổ chức hoạt động và thực hiện trách nhiệm của mình.
Đặt trong bức tranh phát triển rộng hơn, ông Hợp cho rằng đất nước muốn phát triển cần chú trọng đồng thời ba nền tảng văn hóa: văn hóa gia đình, văn hóa công sở và đạo đức công vụ, cùng văn hóa doanh nghiệp.
Trong đó, ông nhấn mạnh: “Văn hóa doanh nghiệp là nền tảng kinh tế quốc gia.”
Theo ông Hợp, doanh nghiệp làm những sản phẩm, dịch vụ mà người dân cần và Nhà nước cũng cần thì niềm tin của xã hội sẽ trở thành một phần quan trọng trong giá trị doanh nghiệp.
Ông dẫn ví dụ từ chính MISA khi trước chương trình nhận được phản hồi của người dùng đánh giá tích cực về phần mềm hỗ trợ nộp thuế. Với ông, đó là biểu hiện cho thấy doanh nghiệp đang cung cấp những sản phẩm gắn với nhu cầu thực tế của xã hội.
Từ góc nhìn này, văn hóa không còn là một khái niệm mang tính nội bộ. Nó được thể hiện qua chất lượng sản phẩm, dịch vụ, cách doanh nghiệp thực hiện trách nhiệm với khách hàng, với Nhà nước và với cộng đồng.
Đặc biệt, trong bối cảnh AI đang mở ra một giai đoạn thay đổi mạnh về mô hình vận hành, những giá trị như trách nhiệm, tính minh bạch, khả năng kiểm soát và niềm tin càng trở nên quan trọng.
Theo định hướng được MISA chia sẻ, doanh nghiệp đang tiếp cận AI theo tinh thần “AI First - Human Core”, tức đưa AI vào sâu trong hoạt động nhưng vẫn đặt con người ở vị trí trung tâm.
AI có thể hỗ trợ xử lý dữ liệu, tổng hợp thông tin và thực hiện những công việc lặp lại, qua đó giải phóng thời gian để con người tập trung nhiều hơn vào sáng tạo, phán đoán, kết nối và những công việc đòi hỏi trách nhiệm.
Điều này đặt ra yêu cầu mới đối với quản trị doanh nghiệp. AI càng được sử dụng sâu, doanh nghiệp càng phải xác định rõ đâu là phần việc của máy móc, đâu là trách nhiệm của con người; đồng thời xây dựng cơ chế kiểm soát để công nghệ phục vụ mục tiêu của tổ chức thay vì làm suy yếu những giá trị mà tổ chức theo đuổi.
Ông Lê Doãn Hợp cũng nhấn mạnh một nguyên tắc có ý nghĩa rộng hơn câu chuyện ứng dụng công nghệ: “Nếu không lo văn hóa thì không bao giờ có kinh tế bền vững.”
Từ câu chuyện tại MISA có thể thấy, văn hóa doanh nghiệp trong kỷ nguyên AI không phải một hệ giá trị bất biến. Công nghệ thay đổi cách doanh nghiệp vận hành thì văn hóa cũng phải có khả năng thích ứng. Tuy nhiên, sự thích ứng không đồng nghĩa với việc chạy theo mọi công nghệ mới, mà phải dựa trên những giá trị cốt lõi tạo nên niềm tin của nhân viên, khách hàng và xã hội.
Đối với cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam, đây là bài toán ngày càng rõ nét. Không phải doanh nghiệp nào cũng có nguồn lực để đầu tư những hệ thống AI quy mô lớn, nhưng gần như doanh nghiệp nào cũng sẽ phải chuẩn bị cho sự hiện diện ngày càng sâu của AI trong môi trường làm việc.
Vì vậy, thay vì chỉ đặt câu hỏi doanh nghiệp đã ứng dụng AI đến đâu, vấn đề quan trọng hơn là doanh nghiệp đã sẵn sàng thay đổi cách làm việc, cách học và cách quản trị để làm việc cùng AI hay chưa.
Trong cuộc đua công nghệ, AI có thể tạo ra lợi thế về năng suất trong thời gian ngắn. Nhưng để biến lợi thế đó thành năng lực cạnh tranh bền vững, doanh nghiệp vẫn cần một nền văn hóa đủ linh hoạt để thích ứng, đủ cởi mở để học hỏi và đủ vững chắc để giữ con người ở vị trí trung tâm.