Với mức thu nhập 80 triệu đồng/tháng, một gia đình có hai con ở tuổi đi học tưởng như đã có khá nhiều dư địa để tiết kiệm. Thế nhưng, khi các khoản học hành, đưa đón, sinh hoạt, chăm lo cho ông bà cùng những chi phí phát sinh lần lượt được cộng lại, số tiền còn lại mỗi tháng không phải lúc nào cũng khiến người trong cuộc cảm thấy yên tâm.
THU NHẬP 80 TRIỆU MÀ VẪN LO LẮNG VỀ CHI TIÊU
Chia sẻ bảng thu chi lên một hội nhóm, người mẹ cho biết phần lớn khoản chi được dành cho việc học của hai con, bên cạnh các chi phí sinh hoạt và chăm lo cho bố mẹ. Chị thừa nhận mình không giỏi cân đối tài chính và muốn nghe thêm kinh nghiệm từ những gia đình có hoàn cảnh tương tự.
“Các bác ơi, chỉ em cách vén cho khéo với chứ em thấy mình vụng khoản này quá ạ. Nhà em hiện có tổng thu nhập khoảng 80 triệu đồng một tháng, trong đó vợ 20 triệu đồng, chồng 60 triệu đồng.
Về chi tiêu, tiền điện, nước, mạng, điện thoại và phí quản lý khoảng 4 triệu đồng. Hai con học trường công, có bán trú, một bé cấp một và một bé cấp hai, hết 4 triệu đồng. Tiền xe đưa đón các con đi học hàng ngày 1 triệu đồng, còn xe đưa đón đi học thêm khoảng 2 triệu đồng.
Hai con học tiếng Anh hết 2 triệu đồng một tháng. Bé nhỏ học phụ đạo thêm 1 triệu đồng. Bé lớn đang ôn thi chuyên vào lớp 10 nên học thêm khá nhiều, gồm ôn chuyên và các môn Toán, Lý, Hóa, Sinh, Văn, Anh, tổng cộng 10 triệu đồng một tháng.
Chi phí đi lại gồm taxi, xăng xe và về quê 4 triệu đồng. Tiền ăn của cả nhà khoảng 10 triệu đồng. Biếu ông bà 5 triệu đồng.
Như vậy, tổng chi phí cố định của nhà em là 42 triệu đồng một tháng, còn dư 38 triệu đồng.
Tuy nhiên, nhà em còn bảo hiểm nhân thọ 80 triệu đồng một năm cho cả gia đình, mua đồ gia dụng và những khoản mua sắm phát sinh khác mà em chưa đưa vào các khoản trên. Nếu tính cả những khoản này thì trung bình mỗi tháng chắc cũng hết thêm khoảng 10 triệu đồng, tức là thực tế chỉ còn dư 28 triệu đồng.
Với mức thu nhập 80 triệu đồng một tháng thì cách chi tiêu như nhà em có bị lố quá không ạ?”.
Ngay dưới bài đăng, nhiều người nhanh chóng tính lại các khoản chi và cho rằng mức chi này chưa đến mức đáng lo, nhất là khi gia đình đang có hai con cùng đi học.
“Mức này hợp lý rồi đó. Có con mọi người sẽ hiểu, có nhiêu đổ vào cho con cái hết. Mục tiêu giờ tôi nghĩ là vợ chồng bạn nên tăng thu nhập chứ cắt xén thì không còn chỗ nào cắt”.
Một ý kiến khác nhìn vào những khoản chi theo từng giai đoạn của gia đình và nhận định áp lực hiện tại có thể chỉ mang tính tạm thời.
“Dư có thêm biếu ông bà. Con ôn thi lớp 10 thì sang năm khoản đó cũng nhẹ đi mà, chứ tôi thấy là ổn so với thu nhập, mức sống và mục tiêu cho con rồi”.
Tuy nhiên, riêng khoản 10 triệu đồng mỗi tháng dành cho việc học thêm của con lớn lại khiến một số người chú ý.
“Ôn chuyên thì một môn thôi chứ bạn, chuyên cả 5 môn thì học vào đâu, thời gian đâu ôn luyện, thấy hơi lãng phí”.
Nếu các khoản học hành được xem là khoản đầu tư cho tương lai của con thì bảo hiểm nhân thọ lại được cho rằng nên cân đối lại.
“Chi học hành tốn khiếp, nhưng không sao, đầu tư vào giáo dục chưa bao giờ là lỗ, bác cân đối thêm chỗ bảo hiểm nhân thọ với đồ gia dụng xem”.
Một ý kiến cho rằng thay vì phân bổ mức phí bảo hiểm tương đối cao cho tất cả thành viên, gia đình có thể ưu tiên bảo vệ người tạo ra phần lớn thu nhập, còn vợ và các con sử dụng những gói bảo hiểm sức khỏe với mức phí nhẹ hơn.
“Mua bảo hiểm cả nhà vậy là nhiều, mua vừa thì đỡ hơn. Chồng bạn chủ lực thì mua chính cho chồng, mình và các con nên chọn gói sức khoẻ tầm 25 – 30 triệu đồng/năm thôi”.
Ở chiều ngược lại, có người cho rằng nhìn vào số tiền còn dư mỗi tháng vẫn chưa đủ để kết luận gia đình đang quản lý tài chính tốt. Những khoản chi bất thường đều có thể xuất hiện mà không báo trước.
“Mấy người bảo không vén chi tiêu là lầm. Tích lũy hoặc mua vàng trữ cho con cái mai mốt cưới vợ hay còn ốm đau chi ra nữa. Chu kì kinh tế cứ 5 năm, 10 năm, 20 năm lại có những biến động lớn nhỏ. Không trữ mai mốt không có xoay sở kịp đâu nha.
Chưa kể lỡ có bệnh nền chưa phát hiện, lỡ mai mốt nghỉ việc, không có xoay sở cho con cái, không có thu nhập hàng tháng thì sao. Tính xa hơn đi. Cái nào cần, nhất thiết thì mua, cái nào chưa thì hãy tích trữ, đừng chi quá lố.
Mấy thiết bị điện tử như máy tính, điện thoại đều có hạn, tầm 2 - 5 năm, rất nhanh hư. Ngoài ra còn TV, tủ lạnh, máy giặt, điều hòa. Kể cả xe hơi, xe máy hay nhà cửa đều cần bảo dưỡng.
Được thì ngồi lại kê khai những giá trị tài sản, thu nhập và lợi nhuận còn lại xem, xem có lên được kế hoạch gì không”.
KHI NÀO NÊN TĂNG THU NHẬP, KHI NÀO NÊN CẮT CHI?
Theo các chuyên gia tài chính, trước khi quyết định cắt giảm một khoản chi hay tìm cách kiếm thêm, gia đình cần nhìn lại toàn bộ dòng tiền thực tế. Ngân sách không nên chỉ tính những khoản xuất hiện đều đặn mỗi tháng mà cần cộng cả bảo hiểm, học phí, chăm sóc sức khỏe, hỗ trợ người thân, sửa chữa tài sản hay những khoản mua sắm chỉ phát sinh vài lần trong năm.
Nếu sau khi rà soát, ngân sách vẫn còn nhiều khoản không thiết yếu hoặc chưa mang lại giá trị tương xứng, cắt giảm chi tiêu là cách nhanh nhất để tạo thêm tiền tiết kiệm. Những khoản như ăn ngoài, mua sắm, dịch vụ đăng ký, giải trí hoặc các chi phí có thể thay thế thường là nơi dễ điều chỉnh hơn.
Tuy nhiên, cắt chi không phải lúc nào cũng là câu trả lời. Khi phần lớn thu nhập đã dành cho những nhu cầu thiết yếu như nhà ở, ăn uống, đi lại, chăm sóc con cái và sức khỏe, việc tiếp tục giảm chi có thể ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống nhưng lại không tạo ra khoản tiết kiệm đáng kể.
Khi đó, tăng thu nhập có thể là hướng hiệu quả hơn, thông qua tăng lương, thay đổi công việc, phát triển nghề nghiệp hoặc tạo thêm nguồn thu.
Một điểm khác cần lưu ý là thu nhập tăng không đồng nghĩa với việc có thể chi tiêu nhiều hơn tương ứng. Khi mức sống tăng theo thu nhập nhưng khoản tiết kiệm không tăng, gia đình có thể rơi vào tình trạng lạm phát lối sống, tức càng kiếm được nhiều tiền nhưng vẫn không tích lũy được bao nhiêu. Vì vậy, mỗi lần thu nhập tăng, một phần khoản tăng thêm nên được dành trước cho tiết kiệm, quỹ dự phòng hoặc những mục tiêu tài chính dài hạn.
Các tỷ lệ ngân sách như quy tắc 50/30/20 có thể được sử dụng để tham khảo, trong đó khoảng 50% thu nhập dành cho nhu cầu thiết yếu, 30% cho những mong muốn và 20% cho tiết kiệm. Tuy nhiên, đây chỉ là một nguyên tắc tham khảo chứ không phải công thức bắt buộc bởi mỗi gia đình có thu nhập, số con, khoản nợ và mục tiêu tài chính khác nhau.
Đặt vào trường hợp gia đình có thu nhập 80 triệu đồng mỗi tháng, việc còn khoảng 28 triệu đồng sau khi tính cả những khoản phát sinh cho thấy vấn đề có thể không nằm ở chỗ thu nhập không đủ trang trải. Điều đáng quan tâm hơn là khoản tiền này có thực sự được giữ lại để tích lũy hay tiếp tục được sử dụng cho những nhu cầu phát sinh.
Nếu những khoản chi lớn như học thêm, bảo hiểm, mua sắm vẫn phù hợp với mục tiêu của gia đình thì không nhất thiết phải cắt giảm bằng mọi giá. Ngược lại, nếu sau nhiều tháng phần tiền còn lại vẫn không tích lũy được, việc rà soát lại các khoản chi lớn và tìm thêm nguồn thu sẽ có ý nghĩa hơn.
