Thị trường chứng khoán liên tiếp điều chỉnh về vùng đáy mới đang tạo ra hiệu ứng dây chuyền lên nhiều doanh nghiệp niêm yết.
Không chỉ vốn hóa thị trường bị thu hẹp, áp lực từ các khoản vay cầm cố cổ phiếu cũng bắt đầu bộc lộ rõ khi hàng loạt lãnh đạo doanh nghiệp và người có liên quan bị các công ty chứng khoán bán giải chấp do giá cổ phiếu lao dốc.
LÃNH ĐẠO DOANH NGHIỆP LIÊN TIẾP BỊ BÁN GIẢI CHẤP CỔ PHIẾU
Diễn biến mới nhất được ghi nhận tại Công ty Cổ phần Dệt may - Đầu tư - Thương mại Thành Công (mã chứng khoán: TCM). Chứng khoán FPT (FPTS) vừa thông báo đã hoàn tất bán giải chấp 128.400 cổ phiếu TCM thuộc sở hữu của ông Nguyễn Văn Nghĩa, Thành viên Hội đồng quản trị (HĐQT) doanh nghiệp, trong phiên giao dịch ngày 24/7.
Theo giá đóng cửa cùng ngày, lượng cổ phiếu bị bán có giá trị khoảng 2,2 tỷ đồng. Đáng chú ý, giao dịch giải chấp diễn ra khi cổ phiếu TCM chỉ còn 17.300 đồng/cổ phiếu, mức thấp nhất kể từ tháng 11/2020.
Tại Công ty Cổ phần Phát triển Nhà Bà Rịa - Vũng Tàu (Hodeco - mã chứng khoán: (HDC), bà Nguyễn Tú Quỳnh, con dâu Chủ tịch HĐQT Đoàn Hữu Thuận, vừa bị công ty chứng khoán bán giải chấp 515.900 cổ phiếu trong ba phiên liên tiếp từ ngày 21 đến 23/7. Sau giao dịch, tỷ lệ sở hữu của bà Quỳnh giảm từ 1,11% xuống còn 0,89% vốn điều lệ.
Diễn biến này xảy ra trong bối cảnh cổ phiếu HDC liên tục mất giá. Kết thúc phiên 24/7, mã cổ phiếu này chỉ còn 11.700 đồng/cổ phiếu, thấp nhất kể từ đầu năm 2021 và đã giảm khoảng 63% so với vùng đỉnh thiết lập vào tháng 10 năm ngoái.
Áp lực còn rõ nét hơn tại Công ty Cổ phần Tập đoàn DIC (mã chứng khoán: DIG), nơi cổ phiếu đã giảm về 10.300 đồng/cổ phiếu, mất gần 60% giá trị so với đỉnh gần nhất và rơi xuống vùng thấp nhất kể từ tháng 2/2023.
Chỉ trong ba phiên giao dịch từ ngày 21 đến 23/7, Chủ tịch HĐQT Nguyễn Hùng Cường đã bị các công ty chứng khoán bán giải chấp hơn 11 triệu cổ phiếu. Sau giao dịch, tỷ lệ sở hữu của ông giảm từ 5,09% xuống còn 3,69% vốn điều lệ, đồng thời không còn là cổ đông lớn tại doanh nghiệp.
Không dừng lại ở đó, áp lực giải chấp còn lan sang các thành viên khác trong gia đình lãnh đạo DIC Group. Bà Lê Thị Hà Thành – mẹ ông Nguyễn Hùng Cường – bị bán giải chấp hơn 2 triệu cổ phiếu, trong khi bà Nguyễn Thị Thanh Huyền, Phó Chủ tịch HĐQT và cũng là em gái ông Cường, bị bán giải chấp hơn 1 triệu cổ phiếu. Tính chung chỉ trong vài ngày, tổng lượng cổ phiếu DIG bị bán giải chấp của gia đình Chủ tịch đã vượt 14,3 triệu đơn vị.
LÀN SÓNG GIẢI CHẤP DIỆN RỘNG LIỆU CÓ DIỄN RA?
Làn sóng bán giải chấp xuất hiện trong bối cảnh thị trường chứng khoán đang chịu sức ép từ nhiều phía.
Ước tính đến cuối quý 2/2026, tổng dư nợ cho vay tại các công ty chứng khoán, bao gồm cho vay ký quỹ (margin) và ứng trước tiền bán, đạt khoảng 445.000 tỷ đồng, tăng khoảng 30.000 tỷ đồng chỉ sau một quý.
Đây cũng là mức cao nhất từ trước đến nay, phản ánh quy mô sử dụng đòn bẩy trên thị trường vẫn ở mức rất lớn, bất chấp diễn biến điều chỉnh kéo dài của VN-Index.
Dư nợ margin ở mức cao không đồng nghĩa thị trường sẽ ngay lập tức đối mặt với làn sóng giải chấp diện rộng. Tuy nhiên, khi giá cổ phiếu giảm sâu trong thời gian ngắn, đặc biệt ở nhóm cổ phiếu có tỷ lệ cầm cố lớn, rủi ro từ các khoản vay ký quỹ sẽ tăng lên đáng kể.
Nếu nhà đầu tư không kịp bổ sung tài sản bảo đảm hoặc giảm dư nợ, các công ty chứng khoán sẽ buộc phải bán giải chấp nhằm đảm bảo an toàn cho khoản vay.
Trong khi đó, dòng tiền trên thị trường vẫn chưa cho thấy tín hiệu cải thiện rõ rệt. Dù nhiều cổ phiếu vốn hóa lớn đã giảm mạnh, thậm chí xuất hiện không ít mã giảm sàn, lực cầu bắt đáy vẫn khá dè dặt.
Thanh khoản duy trì ở mức thấp trong nhiều tháng liên tiếp cho thấy tâm lý thận trọng vẫn bao trùm, khi phần lớn nhà đầu tư lựa chọn quan sát thay vì giải ngân mạnh.
Một yếu tố khác tiếp tục gây áp lực lên thị trường là xu hướng bán ròng kéo dài của khối ngoại. Riêng trong phiên giao dịch gần nhất, nhà đầu tư nước ngoài đã bán ròng hơn 1.900 tỷ đồng trên HoSE.
Tính từ đầu năm đến nay, chưa có tháng nào khối ngoại quay trở lại mua ròng, đưa tổng giá trị bán ròng lũy kế lên gần 85.000 tỷ đồng.
Điểm đáng chú ý là áp lực bán giải chấp trong giai đoạn hiện nay chủ yếu tập trung ở nhóm cổ đông lớn, lãnh đạo doanh nghiệp hoặc các tổ chức nắm giữ lượng cổ phiếu lớn.
Đây là nhóm thường sử dụng cổ phiếu làm tài sản bảo đảm cho các khoản vay phục vụ hoạt động đầu tư hoặc kinh doanh. Khi thị giá giảm xuống dưới ngưỡng an toàn, áp lực xử lý tài sản bảo đảm sẽ xuất hiện sớm hơn so với nhà đầu tư cá nhân.
Theo các chuyên gia, diễn biến này cũng phần nào lý giải vì sao thị trường chưa chứng kiến tình trạng bán tháo trên diện rộng như các giai đoạn khủng hoảng trước đây. Phần lớn nhà đầu tư cá nhân đã chủ động giảm sử dụng đòn bẩy trong nhiều tháng qua, khiến áp lực margin ở nhóm này không còn quá lớn.
Ở góc độ định giá, nhiều chuyên gia cho rằng thị trường đang dần trở nên hấp dẫn hơn sau nhịp điều chỉnh mạnh. Nếu loại trừ ảnh hưởng của nhóm cổ phiếu Vingroup, VN-Index hiện được giao dịch quanh mức P/E khoảng 10 lần, thấp hơn đáng kể so với mức trung bình nhiều năm và tiệm cận vùng định giá từng xuất hiện trong các giai đoạn thị trường biến động mạnh trước đây.
Tuy nhiên, định giá rẻ không đồng nghĩa với việc rủi ro đã kết thúc. Trong ngắn hạn, nhà đầu tư cần ưu tiên quản trị rủi ro, hạ tỉ trọng trong các nhịp hồi và tuyệt đối tránh sử dụng đòn bẩy, chỉ cân nhắc giải ngân khi thị trường xác nhận tạo đáy kèm thanh khoản cải thiện tại vùng 1.660-1.670 điểm.
