Kết quả kinh doanh quý 1/2026 của ngành ngân hàng nhìn chung khả quan hơn kỳ vọng, song phía sau những con số tăng trưởng vẫn là hàng loạt áp lực đang dần hiện rõ.
Thanh khoản hệ thống tiếp tục trong trạng thái căng thẳng, chi phí vốn neo ở mức cao, biên lãi ròng (NIM) suy giảm và rủi ro nợ xấu có dấu hiệu gia tăng.
Trong báo cáo mới công bố, SSI Research cho rằng ngành ngân hàng đang bước vào giai đoạn phân hóa mạnh hơn bao giờ hết, với lợi thế nghiêng về các ngân hàng có nền tảng huy động vững chắc, năng lực vốn và kiểm soát chi phí hoạt động tốt.
Ở bối cảnh hiện tại, yếu tố phân hóa không nằm ở việc né tránh áp lực, mà ở năng lực hấp thụ và kiểm soát áp lực này tốt hơn so với các đối thủ cạnh tranh.
“CƠN KHÁT” THANH KHOẢN CHƯA DỪNG LẠI
Theo SSI Research, thanh khoản hệ thống ngân hàng vẫn chưa thực sự được cải thiện dù quy mô tiền gửi tiếp tục tăng. Tính đến giữa tháng 5/2026, tổng tiền gửi toàn hệ thống đã vượt 17 triệu tỷ đồng, tăng gần 3% so với đầu năm.
Tuy nhiên, mức tăng này vẫn thấp hơn tốc độ mở rộng tín dụng, khiến tỷ lệ cho vay trên huy động (LDR) của toàn hệ thống tiếp tục duy trì trên ngưỡng 100%.
Đáng chú ý, SSI nhận định năng lực huy động vốn hiện không còn đơn thuần là yếu tố hỗ trợ hoạt động kinh doanh mà đã trở thành nhân tố quyết định mức độ phân hóa lợi nhuận của từng ngân hàng.
Những tổ chức tín dụng chủ động thu xếp được nguồn vốn từ sớm sẽ có điều kiện mở rộng tín dụng nhanh hơn, tối ưu dư nợ bình quân và cải thiện thu nhập lãi thuần trước khi mặt bằng thanh khoản được cải thiện vào cuối năm.
Theo SSI Research, có 4 động lực chính có thể giúp thanh khoản hệ thống cải thiện trong những quý tới.
Thứ nhất là dòng tiền mặt đang lưu thông ngoài hệ thống ngân hàng có thể dần quay trở lại, trong đó những thay đổi liên quan đến chính sách thuế đối với hộ kinh doanh được xem là yếu tố hỗ trợ đáng chú ý.
Thứ hai là triển vọng phục hồi của hoạt động xuất khẩu. Trong 5 tháng đầu năm, Việt Nam ghi nhận thâm hụt thương mại tới 13,8 tỷ USD, cho thấy dòng ngoại tệ từ hoạt động xuất khẩu chưa thực sự quay lại nền kinh tế.
SSI kỳ vọng xu hướng này sẽ cải thiện từ cuối quý 3 khi hoạt động xuất khẩu phục hồi theo chu kỳ mùa vụ, qua đó hỗ trợ tăng trưởng tiền gửi doanh nghiệp.
Thứ ba là dòng vốn FDI. Chênh lệch giữa lãi suất tiền gửi VND ở mức 8-9% và lãi suất điều hành của Fed khoảng 3,5-3,75% có thể tạo động lực để doanh nghiệp FDI cơ cấu lại nguồn vốn, chuyển một phần ngoại tệ sang VND nhằm tận dụng lợi suất cao hơn.
Tuy nhiên, động lực được SSI đánh giá có sức nặng lớn nhất chính là giải ngân đầu tư công. Với quy mô kế hoạch giải ngân khoảng 1,1 triệu tỷ đồng trong năm nay, tương đương gần 6% tổng tiền gửi toàn hệ thống, dòng vốn này nếu được đưa vào nền kinh tế đúng tiến độ sẽ tạo ra nguồn bổ sung thanh khoản đáng kể cho hệ thống ngân hàng.
“Bên cạnh đó, chúng tôi kỳ vọng các ngân hàng tiếp tục đẩy mạnh phát hành chứng chỉ tiền gửi, trái phiếu và gia tăng vay vốn nước ngoài nhằm bù đắp nguồn vốn thiếu hụt trong nước. Ngân hàng Nhà nước vẫn còn dư địa hỗ trợ thanh khoản ngắn hạn thông qua thị trường mở, hoán đổi ngoại tệ và tái cấp vốn. Tuy nhiên, các công cụ này chủ yếu có ý nghĩa điều tiết trong ngắn hạn và khó thay thế vai trò củng cố nền tảng huy động vốn”, báo cáo nêu.
BIÊN LỢI NHUẬN NGÀY CÀNG MỎNG
Bên cạnh bài toán nguồn vốn, SSI Research cho rằng bức tranh tăng trưởng tín dụng trong nửa cuối năm cũng sẽ có nhiều thay đổi.
Đến cuối tháng 5/2026, tín dụng toàn hệ thống tăng 5,71% so với đầu năm, tương đương gần 19% so với cùng kỳ năm trước, đạt khoảng 19,6 triệu tỷ đồng. Mặc dù đây vẫn là mức tăng khá tích cực, nhưng dư địa cho phần còn lại của năm không còn quá rộng khi mục tiêu tăng trưởng tín dụng toàn ngành được duy trì quanh mức 15%.
Theo SSI, hạn mức tín dụng vẫn là công cụ điều hành quan trọng nhất của Ngân hàng Nhà nước. Cơ chế này không chỉ kiểm soát tốc độ tăng trưởng tín dụng mà còn đóng vai trò như công cụ định hướng hành vi của các ngân hàng.
Điều này sẽ tạo ra sự phân hóa ngày càng rõ rệt. Những ngân hàng đáp ứng tốt các mục tiêu chính sách có khả năng được nới hạn mức tín dụng, trong khi các ngân hàng khác có thể bị giới hạn tăng trưởng.
Chính vì vậy, nhiều ngân hàng có xu hướng đẩy nhanh giải ngân ngay từ đầu năm nhằm tối ưu hóa thu nhập lãi thuần thông qua việc nâng cao dư nợ bình quân.
Trong trường hợp không còn nhiều dư địa tín dụng, một số tổ chức có thể lựa chọn bán bớt các khoản vay cho ngân hàng khác để chuyển hóa dư địa bảng cân đối thành nguồn thu phí.
Xét theo từng phân khúc, SSI cho rằng nhóm cho vay xây dựng và hạ tầng tiếp tục là động lực tăng trưởng lớn nhất của tín dụng năm nay. Dư nợ trong lĩnh vực này tăng tới 47% trong quý 1 và xu hướng tích cực được dự báo còn kéo dài nhờ nhu cầu đầu tư cơ sở hạ tầng và phát triển dự án bất động sản.
Trong khi đó, nhà ở xã hội, nhà ở thương mại giá phù hợp và nhà ở cho thuê tiếp tục nhận được sự ưu tiên từ cơ quan quản lý. Tuy nhiên, bài toán hiệu quả kinh tế vẫn là rào cản lớn. Nếu không có cơ chế tái cấp vốn riêng với lãi suất ưu đãi, lợi nhuận từ các khoản vay này chưa đủ hấp dẫn để thu hút các ngân hàng mở rộng mạnh mẽ.
Một điểm đáng chú ý khác là SSI chưa kỳ vọng sự phục hồi rõ rệt của tín dụng mua nhà trong năm nay. Theo nhóm phân tích, mặt bằng lãi suất hiện tại vẫn là rào cản lớn đối với nhu cầu vay mua bất động sản của người dân. Do đó, sự phục hồi thực chất của phân khúc này nhiều khả năng sẽ diễn ra trong năm 2027 hơn là năm 2026.
Bức tranh lợi nhuận vì thế cũng trở nên thách thức hơn. SSI dự báo NIM của nhóm ngân hàng thương mại cổ phần tư nhân có thể giảm khoảng 10 điểm cơ bản trong năm nay khi chi phí vốn tiếp tục tăng nhanh hơn lợi suất tài sản sinh lãi.
Ở chiều ngược lại, nhóm ngân hàng quốc doanh được kỳ vọng cải thiện NIM khoảng 8 điểm cơ bản nhờ lợi thế về cơ cấu nguồn vốn, tỷ lệ tiền gửi không kỳ hạn cao hơn và khả năng huy động với chi phí thấp hơn.
Trong số các ngân hàng niêm yết, SSI đánh giá VCB và CTG là hai tổ chức có khả năng chống chịu tốt nhất trước áp lực thu hẹp NIM hiện nay.
Khi nguồn thu từ lãi đối mặt nhiều khó khăn hơn, các nguồn thu ngoài lãi đang ngày càng trở thành động lực quan trọng. SSI kỳ vọng doanh thu từ tài trợ thương mại, bảo lãnh, thư tín dụng dự phòng (L/C) và các dịch vụ phí khác sẽ đóng góp nhiều hơn vào tăng trưởng lợi nhuận trong thời gian tới.
RỦI RO NỢ XẤU CÓ XU HƯỚNG TĂNG
Bên cạnh áp lực về thanh khoản và lợi nhuận, chất lượng tài sản cũng là vấn đề SSI Research đặc biệt lưu tâm trong nửa cuối năm.
Theo dự báo của công ty chứng khoán này, tỷ lệ nợ xấu toàn ngành có thể tăng từ 1,76% cuối năm 2025 lên khoảng 1,8% vào cuối năm 2026. Tỷ lệ nợ nhóm 2 dự kiến tăng lên 1,4%, trong khi tỷ lệ bao phủ nợ xấu giảm về khoảng 85%.
Mặc dù các chỉ số rủi ro có xu hướng xấu đi, SSI cho rằng quy mô rủi ro hiện tại vẫn nằm trong khả năng kiểm soát và chưa đủ để tạo ra nguy cơ mang tính hệ thống.
Tuy nhiên, ba nhóm rủi ro đang được theo dõi chặt chẽ.
Thứ nhất là các khoản vay mua nhà bước vào giai đoạn áp dụng lãi suất thả nổi. Nhiều khoản vay được giải ngân trong giai đoạn 2023-2024 với mức lãi suất ưu đãi hiện đang dần hết thời gian ân hạn. Nếu lãi suất huy động tiếp tục duy trì ở mức cao, áp lực trả nợ của người vay có thể gia tăng đáng kể từ quý 3 năm nay.
Thứ hai là rủi ro tái cấp vốn của các chủ đầu tư bất động sản. SSI cho biết dư nợ cho vay đối với nhóm khách hàng này đã tăng thêm khoảng 1 triệu tỷ đồng kể từ cuối năm 2023. Khi các khoản vay bước vào thời điểm đáo hạn trong giai đoạn 2026-2027, nhu cầu tái cấp vốn sẽ tăng mạnh.
Song song với đó, lượng trái phiếu doanh nghiệp đáo hạn cũng khá lớn, ước khoảng 76.000 tỷ đồng trong nửa cuối năm nay và hơn 108.000 tỷ đồng trong năm 2027. Khả năng hấp thụ lượng vốn này sẽ phụ thuộc đáng kể vào diễn biến lãi suất cũng như tốc độ phục hồi của thị trường bất động sản.
Yếu tố thứ ba là các thay đổi liên quan đến quy hoạch đô thị, đặc biệt tại Hà Nội. SSI cho rằng việc điều chỉnh quy hoạch tổng thể có thể tác động tới giá trị tài sản bảo đảm đang được thế chấp tại các ngân hàng. Dù chưa phải rủi ro ngắn hạn, song đây sẽ là vấn đề cần được theo dõi trong kế hoạch quản trị rủi ro của các ngân hàng từ năm 2027 trở đi.
