Theo số liệu mới nhất vừa được Ngân hàng Nhà nước công bố, tiền gửi của dân cư tại các tổ chức tín dụng đến hết tháng 1 đạt hơn 10,38 triệu tỷ đồng, tăng 0,45% so với cuối năm 2025 và là mức cao nhất từ trước đến nay.
Tại tháng 1/2025, tiền gửi của người dân đạt 7,188 triệu tỷ đồng. Như vậy, tiền gửi của cư dân vào ngân hàng đã tăng gần 3,2 triệu tỷ đồng trong vòng 1 năm.
Trong khi đó, tiền gửi của các doanh nghiệp và tổ chức kinh tế đến hết tháng 1 chỉ còn hơn 6 triệu tỷ đồng, giảm tới 1,62%.
Tính chung, tổng phương tiện thanh toán, chưa bao gồm các khoản giấy tờ có giá, đến hết tháng 1 đạt hơn 19,5 triệu tỷ đồng, tăng 0,69% so với cuối năm ngoái.
Diễn biến này phản ánh áp lực thanh khoản ngày càng lớn của hệ thống ngân hàng trong bối cảnh tín dụng tăng nhanh hơn huy động. Tính đến giữa tháng 5, dư nợ tín dụng toàn nền kinh tế tăng khoảng 18,3% so với cùng kỳ, trong khi tốc độ tăng huy động vốn chỉ quanh mức 14,9%.
Khoảng chênh lệch lớn giữa tín dụng và huy động đang khiến nhiều ngân hàng phải gia tăng cạnh tranh hút tiền gửi nhằm đảm bảo nguồn vốn cho vay. Đây cũng là nguyên nhân khiến thị trường lãi suất huy động liên tục biến động trong những tháng đầu năm.
Ngay trong tháng 1/2026, thị trường đã ghi nhận tới 15 ngân hàng điều chỉnh tăng lãi suất huy động với biên độ phổ biến từ 0,2-0,5%/năm. Nhiều ngân hàng như VPBank, MSB, ABBank, LPBank, VIB, Sacombank hay BVBank đồng loạt nâng lãi suất ở nhiều kỳ hạn nhằm thu hút dòng tiền nhàn rỗi.
Đà tăng này kéo dài sang quý 1 trước khi Ngân hàng Nhà nước phát tín hiệu yêu cầu hệ thống tiết giảm mặt bằng lãi suất để hỗ trợ doanh nghiệp và nền kinh tế. Sau cuộc họp điều hành hồi đầu tháng 4, hàng loạt ngân hàng đã quay đầu giảm lãi suất từ 1-2%/năm ở nhiều kỳ hạn.
Dù mặt bằng niêm yết có dấu hiệu hạ nhiệt, áp lực huy động vốn trên thực tế vẫn chưa biến mất.
Ở nhóm ngân hàng quốc doanh, lãi suất hiện duy trì ở vùng thấp. Vietcombank và Agribank đang niêm yết lãi suất kỳ hạn 6 tháng quanh mức 3,5-4%/năm, trong khi lãi suất cao nhất ở các kỳ hạn dài khoảng 6%/năm. Một số ngân hàng thương mại cổ phần lớn cũng chỉ niêm yết quanh vùng 7-7,1%/năm cho tiền gửi trực tuyến kỳ hạn dài.
Tuy nhiên, trên thị trường xuất hiện tình trạng “lãi suất ngầm” tại nhiều ngân hàng. Theo ghi nhận từ các diễn đàn tài chính và môi giới tiền gửi, không ít nhà băng sẵn sàng áp dụng mức lãi suất thực tế cao hơn biểu niêm yết để giữ chân khách hàng lớn. Một số khoản tiền gửi kỳ hạn ngắn được chào mức trên 8%/năm, trong khi kỳ hạn 12 tháng có nơi vượt mốc 9%/năm.
Không chỉ khách hàng VIP, nhiều người gửi tiền trực tiếp tại quầy cũng được ngân hàng linh hoạt cộng thêm lãi suất nhằm duy trì nguồn vốn trong bối cảnh cạnh tranh thanh khoản gia tăng.
Áp lực này còn thể hiện rõ trên thị trường liên ngân hàng khi lãi suất qua đêm và các kỳ hạn ngắn liên tục duy trì ở mức cao, phản ánh thanh khoản hệ thống không còn dư thừa như giai đoạn trước.
Trước diễn biến trên, Ngân hàng Nhà nước đã liên tục bơm thanh khoản thông qua nghiệp vụ thị trường mở (OMO), đồng thời triển khai các giao dịch hoán đổi ngoại tệ nhằm hỗ trợ nguồn cung VND cho hệ thống.
Đáng chú ý, trong chỉ đạo ngày 23/5, Ngân hàng Nhà nước yêu cầu các chi nhánh địa phương tăng cường thanh tra, giám sát việc chấp hành chủ trương giảm lãi suất của các tổ chức tín dụng. Cơ quan điều hành nhấn mạnh sẽ xử lý nghiêm những trường hợp cố tình tăng lãi suất huy động trái định hướng hoặc cạnh tranh không lành mạnh.
Động thái này cho thấy nhà điều hành đang cố gắng giữ ổn định mặt bằng lãi suất trong bối cảnh nhu cầu vốn của nền kinh tế tiếp tục tăng cao, đồng thời hạn chế nguy cơ cuộc đua huy động quay trở lại như giai đoạn cuối năm 2025.
