Vài năm trước, trong lúc hòa vào dòng người hâm mộ cuồng nhiệt tại một kỳ World Cup cùng cha và anh trai, Helen Keyes chợt đặt ra một câu hỏi. Cả hai người thân của bà đều rất yêu bóng đá nhưng khi được hỏi điều gì khiến họ say mê môn thể thao này đến vậy thì họ lại không thể đưa ra câu trả lời rõ ràng.
Sự tò mò đó đã dẫn dắt Keyes, hiện là nhà tâm lý học nhận thức tại Đại học Anglia Ruskin (Anh), đến một chủ đề nghiên cứu được nhiều nhà khoa học quan tâm. Con người thực sự nhận được điều gì từ việc xem thể thao? Việc trở thành một người hâm mộ thể thao có mang lại lợi ích nào cho sức khỏe và đời sống tinh thần hay không?
Những nghiên cứu trong nhiều năm qua cho thấy câu trả lời dường như là có. Dù theo dõi các trận đấu trực tiếp trên khán đài hay qua màn hình, người xem đều có thể nhận được những tác động tích cực đối với sức khỏe tinh thần và cảm giác hạnh phúc.
Điều đáng chú ý là những lợi ích này không chỉ xuất hiện khi đội bóng yêu thích giành chiến thắng. Ngay cả khi phải chứng kiến đội nhà thất bại, người hâm mộ vẫn có được những giá trị riêng từ trải nghiệm đồng hành cùng một tập thể, chia sẻ cảm xúc với những người có chung niềm đam mê và cảm nhận mình là một phần của cộng đồng lớn hơn.
MỘT TRẬN ĐẤU, NHIỀU GIÁ TRỊ
Dựa trên dữ liệu khảo sát hơn 7.000 người tại Vương quốc Anh, năm 2023, Keyes và các cộng sự đã tìm hiểu tác động của việc tham dự các sự kiện thể thao trực tiếp trong vòng một năm trước đó.
Họ xem xét nhiều khía cạnh như mức độ lo âu, cảm giác cô đơn, mức độ hài lòng với cuộc sống và cảm nhận về ý nghĩa cuộc sống. Đồng thời, các nhà nghiên cứu cũng đối chiếu những kết quả này với các yếu tố khác như tình trạng sức khỏe, việc làm và giới tính của người tham gia.
Điều đáng chú ý là nghiên cứu không chỉ tập trung vào những trận đấu chuyên nghiệp quy mô lớn. Những trận đấu địa phương giữa các vận động viên nghiệp dư cũng được tính đến bởi mục tiêu là đánh giá tác động của việc tham gia trải nghiệm thể thao trực tiếp nói chung.
Kết quả cho thấy những người từng đến sân xem thể thao có xu hướng cảm thấy cuộc sống ý nghĩa hơn, hài lòng hơn với cuộc sống và ít cô đơn hơn so với những người không tham dự.
Theo Keyes, việc hiện diện tại một sự kiện thể thao dường như tạo ra cảm giác rằng cuộc sống đáng sống hơn. Thậm chí, các nhà nghiên cứu còn phát hiện rằng việc tham dự một sự kiện thể thao trực tiếp có tác động đến cảm nhận về ý nghĩa cuộc sống còn lớn hơn cả việc một người có việc làm hay không.
Trong khi đó, một nghiên cứu khác công bố năm 2020 cho thấy việc xem thể thao qua truyền hình cũng mang lại một số lợi ích nhất định. Người xem cảm thấy vui vẻ hơn và hài lòng hơn với cuộc sống. Tuy nhiên, hiệu ứng giảm cô đơn lại không rõ rệt như khi họ trực tiếp hòa mình vào bầu không khí trên khán đài.
Theo Keyes, những phát hiện này cho thấy các sự kiện thể thao có thể là một công cụ hữu ích để nâng cao sức khỏe tinh thần cộng đồng. Bà cho rằng việc khuyến khích người dân tham gia các hoạt động như vậy có thể trở thành một phần trong các chiến lược cải thiện chất lượng cuộc sống. Trước đây, nhóm nghiên cứu của bà cũng từng xem xét những hoạt động khác như làm đồ thủ công hay tham gia tình nguyện với mục tiêu tương tự.
“Chúng tôi đang cố gắng tìm ra những cách hiệu quả nhất để cải thiện sức khỏe và hạnh phúc của cộng đồng, nhưng đồng thời đó cũng phải là những hoạt động mà mọi người thực sự yêu thích và muốn tham gia”, Keyes cho biết.
SỨC HÚT CỦA NHỮNG KHOẢNH KHẮC CÙNG NHAU CỔ VŨ
Bất kỳ ai từng trải qua những cung bậc cảm xúc tột đỉnh và thất vọng khi theo dõi một trận đấu thể thao đều có thể tự hỏi xét về tổng thể, điều này có thực sự mang lại lợi ích không?
Daniel Wann, nhà tâm lý học xã hội tại Đại học Murray State (Mỹ), người đã dành nhiều thập kỷ nghiên cứu về người hâm mộ thể thao, cho rằng người hâm mộ thể thao hiểu rất rõ điều đó. Theo ông, ngay từ khi bắt đầu theo dõi một trận đấu, họ đã biết mình có khoảng 50% khả năng sẽ kết thúc ngày hôm đó trong tâm trạng không mấy vui vẻ.
Chính nghịch lý này đã thu hút sự quan tâm của các nhà nghiên cứu. Họ phát hiện ra nhiều cơ chế tâm lý thú vị trong cách người hâm mộ phản ứng với thắng thua. Chẳng hạn, khi đội bóng thất bại, nhiều người có xu hướng tạo khoảng cách với đội để giảm cảm giác thất vọng, một hiện tượng được gọi là CORFing. Ngược lại, khi đội chiến thắng, họ thường tự hào và đồng nhất bản thân với thành công ấy, hiện tượng được biết đến với tên gọi BIRGing.
Tuy nhiên, nếu nhìn vào bức tranh tổng thể, các nghiên cứu cho thấy việc hâm mộ thể thao vẫn mang lại nhiều lợi ích hơn là tác hại. Người hâm mộ thường học cách chấp nhận thất bại, điều chỉnh kỳ vọng và nhìn nhận kết quả theo hướng tích cực hơn.
Theo Wann, chính quá trình đó giúp họ rèn luyện khả năng thích nghi và phục hồi trước những thất vọng trong cuộc sống.
Không chỉ vậy, việc gắn bó với một đội bóng còn đem lại nhiều lợi ích về mặt tâm lý và xã hội. Những người hâm mộ nhiệt thành thường có lòng tự trọng cao hơn, ít cảm thấy cô đơn hay bị tách biệt khỏi xã hội, đồng thời cảm nhận rõ hơn sự kết nối với những người xung quanh. Theo Wann, hâm mộ thể thao giúp con người thỏa mãn một trong những nhu cầu tâm lý cơ bản nhất là nhu cầu được thuộc về một cộng đồng.
Điều thú vị là cộng đồng ấy không làm mất đi cá tính riêng của mỗi người. Ngược lại, người hâm mộ vẫn có thể xây dựng bản sắc của mình thông qua cách họ theo đuổi đam mê.
Có người yêu thích nhiều môn thể thao cùng lúc, có người chỉ theo dõi một nhóm vận động viên nhất định hoặc dành sự quan tâm đặc biệt cho những khía cạnh rất riêng của môn thể thao đó.
Chính sự kết hợp giữa cảm giác thuộc về tập thể và khả năng khẳng định bản thân khiến việc hâm mộ thể thao trở thành một trải nghiệm tâm lý đặc biệt, mang lại giá trị lâu dài cho nhiều người.
Bên cạnh niềm vui, nỗi buồn và cảm giác gắn kết cộng đồng, thể thao còn mang đến cho người hâm mộ một điều ít được nhắc tới hơn là cảm giác về sự ổn định và tính liên tục trong cuộc sống.
Các giải đấu lớn diễn ra theo chu kỳ quen thuộc, từ World Cup 4 năm một lần đến những mùa giải thường niên của các môn thể thao khác. Theo thời gian, chúng trở thành những cột mốc giúp nhiều người ghi dấu ký ức và sắp xếp cuộc sống của mình.
Không ít người vẫn nhớ rõ mình đã ở đâu, đang làm gì khi theo dõi kỳ World Cup trước hay háo hức lên kế hoạch cho bữa tiệc xem Super Bowl từ nhiều tháng, thậm chí cả năm trước khi sự kiện diễn ra.
Daniel Wann cho rằng chính những nghi thức lặp đi lặp lại ấy mang lại cảm giác an tâm. Chúng tạo ra những điểm hẹn quen thuộc trong dòng chảy cuộc sống, giúp con người luôn có điều gì đó để chờ đợi và mong ngóng trong tương lai.
Và khi World Cup bắt đầu, hàng triệu người trên khắp thế giới lại cùng hòa vào bầu không khí đặc biệt ấy. Họ không chỉ tập trung tại các sân vận động mà còn tụ họp ở quán cà phê, quán bar, quảng trường hay ngay trong phòng khách gia đình để cùng theo dõi và cổ vũ cho đội bóng mình yêu mến.
Trong những khoảnh khắc đó, thể thao trở thành chất keo kết nối con người, tạo nên cảm giác sẻ chia và đồng hành vượt qua mọi khác biệt về tuổi tác, nghề nghiệp hay quốc gia.
Helen Keyes tin rằng chính những trải nghiệm tập thể ấy là điều khiến các nhà tâm lý học đặc biệt quan tâm. Bà hình dung đâu đó giữa những đám đông cuồng nhiệt ấy luôn có những nhà nghiên cứu đang tự hỏi điều gì khiến sự kiện này trở nên đặc biệt đến vậy và vì sao việc cùng nhau trải nghiệm, cùng nhau vui buồn lại mang đến cho con người cảm giác ý nghĩa sâu sắc đến thế.