Các loại quả mọng như mâm xôi đen, việt quất, dâu tây hay mâm xôi đỏ từ lâu được xem là siêu thực phẩm nhờ giàu chất chống oxy hóa, vitamin và chất xơ. Tuy nhiên, đằng sau những lợi ích dinh dưỡng ấy là một thực tế ít được chú ý rằng nhiều loại quả mọng cũng nằm trong nhóm nông sản có nguy cơ tồn dư thuốc bảo vệ thực vật cao nhất.
Theo các dữ liệu kiểm nghiệm mới nhất từ Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA), mức độ và chủng loại thuốc trừ sâu xuất hiện trên mỗi loại quả có sự khác biệt đáng kể. Trong khi một số hóa chất chỉ bám trên bề mặt và có thể được loại bỏ phần nào bằng cách rửa đúng cách, nhiều hoạt chất khác lại thấm sâu vào bên trong mô thực vật, khiến việc làm sạch trở nên khó khăn hơn rất nhiều.
Hiểu rõ những loại hóa chất thường xuất hiện trên từng loại quả, mức độ rủi ro tiềm ẩn cũng như phương pháp làm sạch phù hợp sẽ giúp giảm đáng kể nguy cơ phơi nhiễm từ thực phẩm hàng ngày.
MÂM XÔI ĐEN
Dữ liệu kiểm nghiệm mới nhất của Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA) cho thấy mâm xôi đen là một trong những loại quả mọng có mức độ tồn dư thuốc trừ sâu đáng lưu ý.
Trong 885 mẫu blackberry không hữu cơ được phân tích vào năm 2024, mỗi mẫu chứa trung bình khoảng 4 loại dư lượng thuốc trừ sâu khác nhau, thậm chí có mẫu phát hiện tới 14 loại hóa chất.
Loại thuốc trừ sâu xuất hiện phổ biến nhất là cypermethrin, được phát hiện trên gần một nửa số mẫu. Đây là một loại thuốc diệt côn trùng thuộc nhóm pyrethroid tổng hợp và được Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ (EPA) xếp vào nhóm có khả năng gây ung thư ở người.
Một hoạt chất khác cùng nhóm là bifenthrin cũng được tìm thấy trên khoảng 30% số mẫu. Mặc dù EPA đánh giá bifenthrin an toàn khi sử dụng đúng quy định, chất này thuộc nhóm PFAS, còn được gọi là hóa chất vĩnh cửu do khả năng tồn tại rất lâu trong môi trường và cơ thể con người.
Nhiều nghiên cứu đã liên hệ PFAS với hàng loạt vấn đề sức khỏe như ung thư, béo phì, bệnh tuyến giáp, cholesterol cao, suy giảm khả năng sinh sản, tổn thương gan, rối loạn nội tiết và suy yếu hệ miễn dịch.
Trong khi đó, các thuốc trừ sâu thuộc nhóm pyrethroid cũng được cho là có thể đi qua nhau thai và có liên quan đến các vấn đề về hành vi, khả năng tập trung ở trẻ em.
Ngoài ra, khoảng 14% mẫu blackberry còn chứa malathion, một loại thuốc trừ sâu nhóm phospho hữu cơ tác động trực tiếp đến hệ thần kinh. Một số nghiên cứu đã ghi nhận mối liên hệ giữa chất này với các rối loạn phát triển thần kinh ở người.
Tuy nhiên, điểm tích cực là cypermethrin, bifenthrin và malathion chủ yếu tồn tại trên bề mặt quả nên có thể được loại bỏ phần nào bằng cách rửa đúng cách.
Các chuyên gia khuyến nghị ngâm mâm xôi đen trong dung dịch baking soda pha loãng khoảng 30 – 60 giây, với tỷ lệ 1 thìa cà phê baking soda cho 2 cốc nước lạnh. Sau đó, rửa lại thật kỹ dưới vòi nước mát và lau khô ngay bằng khăn sạch trước khi sử dụng.
Dù vậy, không phải mọi loại thuốc trừ sâu đều có thể được xử lý theo cách này. Kiểm nghiệm của USDA còn phát hiện hai hóa chất lưu dẫn có độc tính cao là methamidophos và acephate trên khoảng 3% mẫu blackberry. Đây là những chất đã thấm vào bên trong mô thực vật nên việc rửa gần như không có tác dụng loại bỏ.
Đáng chú ý, methamidophos là một chất độc thần kinh mạnh đã bị cấm sử dụng tại Mỹ từ năm 2009, nhưng vẫn có thể xuất hiện trên một số loại nông sản nhập khẩu.
Vì vậy, để giảm thiểu nguy cơ phơi nhiễm, các chuyên gia khuyến nghị ưu tiên lựa chọn mâm xôi đen hữu cơ hoặc sản phẩm được trồng trong nước từ những nguồn có xuất xứ rõ ràng.
VIỆT QUẤT
So với mâm xôi đen hay dâu tây, việt quất đặt ra một thách thức lớn hơn khi nhiều loại thuốc bảo vệ thực vật được phát hiện trên loại quả này không chỉ bám trên bề mặt mà đã thấm sâu vào bên trong mô thực vật.
Theo dữ liệu kiểm nghiệm của USDA, hai dư lượng phổ biến nhất trên việt quất là boscalid và acetamiprid, xuất hiện lần lượt trên 46% và 36% số mẫu được kiểm tra. Cả hai đều thuộc nhóm thuốc trừ sâu lưu dẫn, nghĩa là cây đã hấp thụ chúng trong quá trình sinh trưởng, khiến việc rửa gần như không thể loại bỏ hoàn toàn.
Trong số này, acetamiprid được các chuyên gia đặc biệt lưu ý. Đây là một loại thuốc trừ sâu thuộc nhóm neonicotinoid, hoạt động theo cơ chế tương tự nicotine bằng cách tác động lên hệ thần kinh của côn trùng.
Một số nghiên cứu trên động vật cho thấy chất này có thể ảnh hưởng đến sự phát triển thần kinh của thế hệ con. Trong khi đó, boscalid là một loại thuốc diệt nấm đang được xem xét lại về độ an toàn do những lo ngại liên quan đến khả năng gây rối loạn nội tiết.
Ngoài hai hoạt chất kể trên, các mẫu việt quất còn ghi nhận sự hiện diện của nhiều loại thuốc trừ sâu khác như cypermethrin, bifenthrin, phosmet, malathion và imidacloprid. Một số trong đó chủ yếu tồn tại trên bề mặt quả, trong khi một số khác có thể được cây hấp thụ vào bên trong.
Mặc dù không thể loại bỏ hoàn toàn các hóa chất lưu dẫn, việc rửa đúng cách vẫn giúp giảm đáng kể lượng dư lượng nằm trên bề mặt.
Các chuyên gia khuyến nghị ngâm việt quất trong dung dịch baking soda pha loãng khoảng 1 – 2 phút, sau đó rửa kỹ dưới vòi nước mát và lau khô bằng khăn sạch trước khi sử dụng.
Thời gian ngâm có thể dài hơn một chút so với mâm xôi đen bởi lớp vỏ của việt quất dày và cứng hơn, giúp hạn chế việc hấp thụ dung dịch.
Đối với những gia đình đặc biệt quan tâm đến nguy cơ phơi nhiễm acetamiprid và các loại thuốc trừ sâu lưu dẫn khác, lựa chọn việt quất hữu cơ là giải pháp được khuyến nghị.
Một lựa chọn khác là việt quất dại, loại thường được trồng với mức độ phun thuốc thấp hơn đáng kể so với các giống việt quất thương mại canh tác quy mô lớn. Vì các hoạt chất lưu dẫn không thể bị loại bỏ hoàn toàn bằng cách rửa, việc lựa chọn nguồn sản phẩm ngay từ đầu vẫn là biện pháp hiệu quả nhất để giảm mức độ tiếp xúc lâu dài.
DÂU TÂY
Dâu tây từ lâu đã nằm trong nhóm trái cây có mức dư lượng thuốc bảo vệ thực vật cao nhất theo các đợt kiểm nghiệm của USDA. Dữ liệu gần đây cho thấy hơn 16% mẫu dâu tây được kiểm tra có chứa carbendazim, một loại thuốc diệt nấm đã bị Liên minh châu Âu cấm sử dụng do những lo ngại liên quan đến sức khỏe sinh sản và sự phát triển.
Bên cạnh đó, khoảng 29% số mẫu còn phát hiện bifenthrin, một hoạt chất thuộc nhóm pyrethroid và cũng là một loại hóa chất PFAS có khả năng tồn tại lâu trong môi trường.
Một điểm đáng lưu ý là carbendazim vừa có đặc tính bám trên bề mặt vừa có khả năng thấm vào mô thực vật. Điều đó đồng nghĩa với việc chỉ phần tồn dư nằm bên ngoài quả mới có thể được loại bỏ thông qua quá trình rửa, trong khi phần đã hấp thụ vào bên trong gần như không thể xử lý bằng các biện pháp làm sạch thông thường.
Bên cạnh đó, dâu tây còn thường xuyên xuất hiện hai loại thuốc diệt nấm khác là boscalid và fludioxonil. Trong đó, fludioxonil thuộc nhóm PFAS và thường được sử dụng sau thu hoạch để ngăn ngừa nấm mốc trong quá trình bảo quản và vận chuyển.
Một số nghiên cứu trong phòng thí nghiệm cho thấy hoạt chất này có khả năng gây tổn thương tế bào và làm hư hại DNA trong những điều kiện thử nghiệm nhất định.
Theo các chuyên gia, baking soda có thể giúp loại bỏ một phần dư lượng thuốc trừ sâu bám trên bề mặt dâu tây nhưng không có khả năng phân hủy fludioxonil đã tồn tại trên hoặc trong quả. Vì vậy, mục tiêu của việc rửa chủ yếu là giảm lượng hóa chất tiếp xúc trực tiếp ở lớp ngoài.
Khác với nhiều loại rau quả khác, dâu tây không nên ngâm quá lâu trong dung dịch làm sạch. Cách được khuyến nghị là nhúng nhanh quả trong dung dịch baking soda pha loãng khoảng 30 – 60 giây, sau đó rửa kỹ dưới vòi nước mát và lau khô ngay bằng khăn sạch. Việc ngâm lâu không chỉ làm ảnh hưởng đến kết cấu và hương vị mà còn có thể khiến quả hút thêm nước.
Một chi tiết nhỏ nhưng rất quan trọng là chỉ nên bỏ phần cuống lá xanh sau khi đã rửa sạch. Nếu cắt bỏ cuống trước, phần thịt quả bị hở sẽ hoạt động như một miếng bọt biển, dễ hút nước cùng các chất hòa tan vào bên trong.
Rửa nguyên quả rồi mới bỏ cuống sẽ giúp hạn chế tối đa nguy cơ này, đồng thời giữ được độ tươi ngon tự nhiên của dâu tây.
MÂM XÔI ĐỎ
Trong số các loại quả mọng phổ biến, mâm xôi đỏ được xem là lựa chọn có mức độ phơi nhiễm thuốc trừ sâu thấp hơn đáng kể. Dù các cuộc kiểm nghiệm vẫn phát hiện một số dư lượng thuốc bảo vệ thực vật trên loại quả này, chúng chủ yếu thuộc những nhóm hóa chất quen thuộc như pyrethroid, phospho hữu cơ và neonicotinoid, tương tự những gì được tìm thấy trên dâu tây, việt quất hay mâm xôi đen.
Điểm khác biệt nằm ở chỗ các hóa chất này xuất hiện với tần suất thấp hơn nhiều. Chính vì vậy, theo Peng Gao, chuyên gia về sức khỏe môi trường tại Trường Y tế Công cộng Harvard T.H. Chan, mâm xôi đỏ có thể được xem là một lựa chọn thay thế hợp lý cho những trẻ yêu thích các loại quả mọng nhưng gia đình muốn hạn chế tối đa nguy cơ tiếp xúc với thuốc trừ sâu.
Mặc dù mức dư lượng thường thấp hơn, việc rửa sạch trước khi ăn vẫn rất cần thiết. Do có cấu trúc mềm và dễ dập, mâm xôi đỏ không nên ngâm quá lâu trong nước hoặc dung dịch làm sạch.
Các chuyên gia khuyến nghị chỉ nên nhúng quả trong dung dịch baking soda pha loãng khoảng 30 – 60 giây để giúp loại bỏ phần thuốc trừ sâu bám trên bề mặt. Sau đó, rửa nhẹ dưới vòi nước mát và thấm khô cẩn thận bằng khăn sạch hoặc khăn giấy trước khi sử dụng.
Nhờ mức độ tồn dư thuốc bảo vệ thực vật thấp hơn cùng cách làm sạch tương đối đơn giản, mâm xôi đỏ được xem là một trong những lựa chọn an tâm hơn cho những gia đình muốn duy trì thói quen ăn nhiều trái cây mà vẫn giảm thiểu nguy cơ phơi nhiễm hóa chất từ thực phẩm.
