Chai nhựa hiện diện ở gần như mọi nơi từ cửa hàng tạp hóa, sân bay đến phòng khách sạn hay nhà hàng. Tại những địa điểm này, không khó để bắt gặp hàng trăm, thậm chí hàng nghìn chai nước nhựa được bày bán hoặc dự trữ.
Do khó tiếp cận nguồn nước sạch, hạn chế về chi phí hoặc đơn giản là sự tiện lợi, con người trên khắp thế giới đang sử dụng một lượng chai nhựa khổng lồ, ước tính khoảng 1,3 tỷ chai mỗi ngày. Không chỉ được sử dụng một lần, nhiều chai còn được giữ lại để lấy thêm nước và tái sử dụng nhiều lần.
Câu hỏi đặt ra là việc tái sử dụng chai nhựa dùng một lần liệu có gây ảnh hưởng đến sức khỏe hay không? Các chuyên gia đã đưa ra những giải đáp đáng lưu ý về vấn đề này.
Nhìn chung, việc cho thêm nước sạch vào chai nhựa không phải là vấn đề đáng lo ngại. Các chuyên gia cho rằng, nếu chai vẫn sạch, không bị hư hỏng và chỉ được dùng để chứa nước uống an toàn, nguy cơ nhựa xuống cấp hoặc vi khuẩn phát triển là khá thấp.
Tuy nhiên, nguy cơ có thể tăng lên khi một trong những điều kiện này thay đổi. Chẳng hạn, việc tiếp tục sử dụng một chai nhựa đã bị trầy xước hoặc hư hỏng có thể làm tăng nguy cơ mất vệ sinh.
Chuyên gia về an toàn thực phẩm Ashley C. Miller giải thích rằng các vết xước, rãnh và phần ren quanh nắp khiến chai khó được làm sạch hoàn toàn. Đây cũng là những vị trí thuận lợi để vi sinh vật bám vào và hình thành màng sinh học, một lớp vi sinh vật mỏng có thể không được loại bỏ chỉ bằng cách tráng nước.
Bên cạnh tình trạng của chai, loại đồ uống được chứa bên trong cũng là một yếu tố quan trọng. Việc cho vào chai bất kỳ loại chất lỏng nào ngoài nước sạch đều có thể làm tăng khả năng vi khuẩn sinh sôi.
Brian Labus, phó giáo sư tại Khoa Dịch tễ học và Thống kê sinh học thuộc Đại học Nevada (Las Vegas), cảnh báo rằng những loại đồ uống chứa nhiều đường có thể tạo điều kiện để vi khuẩn vốn đã có trong chai phát triển nhanh hơn.
Các loại đồ uống như sữa, nước ép trái cây hay nước ngọt vì thế có thể làm tăng đáng kể nguy cơ vi khuẩn phát triển bên trong chai, đặc biệt là ở khu vực quanh nắp và miệng chai. Những loại chất lỏng dễ hỏng cũng trở nên đặc biệt không an toàn nếu bị để trong môi trường nóng trong một thời gian dài.
Tuy nhiên, cần phân biệt nguy cơ vi khuẩn với một quan niệm khá phổ biến về nhiệt độ và chai nhựa. Nhiều người cho rằng nhiệt độ cao có thể khiến nhựa phân hủy, từ đó làm nước bị nhiễm vi nhựa hoặc các hạt khác có thể đi vào cơ thể.
Trên thực tế, việc để chai nước dưới ánh nắng hoặc trong ô tô nóng không làm ảnh hưởng đến tính toàn vẹn của nhựa theo cách này. Nhiệt độ cao có thể khiến đồ uống có đường hoặc các sản phẩm từ sữa nhanh hỏng hơn nhưng đó là vấn đề liên quan đến bản thân đồ uống chứ không phải do chai nhựa bị phân hủy.
Như vậy, việc cho thêm nước vào chai nhựa dùng một lần không nhất thiết gây nguy hiểm cho sức khỏe, miễn là chai còn sạch, không bị hư hỏng và chỉ được dùng để chứa nước sạch. Tuy nhiên, một số biện pháp đơn giản trong quá trình sử dụng và vệ sinh vẫn rất cần thiết để hạn chế tối đa nguy cơ vi khuẩn phát triển.
Khi tái sử dụng chai nhựa, điều quan trọng trước tiên là giữ cho cả chai và tay luôn sạch sẽ. Miller cho biết, mỗi lần uống trực tiếp từ chai, vi sinh vật từ miệng có thể xâm nhập vào đồ uống và bên trong chai. Tay cũng có thể đưa vi khuẩn lên nắp và miệng chai. Khi có đủ độ ẩm, hơi ấm, cặn bám và thời gian, những vi sinh vật này có thể nhanh chóng sinh sôi.
Rửa tay sạch sẽ, đồng thời vệ sinh chai kỹ bằng nước ấm và xà phòng sau mỗi lần sử dụng có thể giúp hạn chế sự phát triển của vi khuẩn và kéo dài thời gian sử dụng của chai.
Tình trạng của chai cũng cần được kiểm tra thường xuyên. Phần lớn chai nước dùng một lần được làm từ nhựa polyethylene terephthalate (PET) khá mỏng nên không được thiết kế để chịu hao mòn trong thời gian dài. Nếu chai xuất hiện vết trầy xước, biến dạng, nứt hoặc bất kỳ dấu hiệu hư hỏng nào sau một thời gian sử dụng, tốt nhất nên bỏ chai thay vì tiếp tục sử dụng.
Để hạn chế tối đa nguy cơ vi khuẩn phát triển, nước sạch nên là loại chất lỏng duy nhất được chứa trong chai. Nếu chai từng được dùng để đựng sữa, nước ép, nước ngọt hoặc các loại đồ uống dễ hỏng khác, việc đem chai đi tái chế sau đó sẽ là lựa chọn phù hợp hơn.
Xét về lâu dài, dù việc tái sử dụng chai nhựa dùng một lần không nhất thiết gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, chuyển sang các loại chai được thiết kế để sử dụng nhiều lần, chẳng hạn chai thủy tinh hoặc chai kim loại vẫn là lựa chọn đáng cân nhắc. Những sản phẩm này không chỉ giúp giảm lượng rác thải nhựa ra môi trường mà còn hạn chế nhu cầu mua chai dùng một lần, từ đó có thể tiết kiệm chi phí.
Trường hợp vẫn ưu tiên sử dụng chai nhựa, các loại nhựa bền hơn như polycarbonate có thể giúp kéo dài vòng đời sản phẩm. Một số chai được làm từ PET chất lượng cao hoặc PET nhiều lớp cũng có độ bền tốt hơn so với những chai PET mỏng dùng một lần thông thường.
Bên cạnh việc lựa chọn vật liệu bền hơn, sử dụng các sản phẩm làm từ vật liệu tái chế cũng là một cách giảm tác động đến môi trường. Những chai dùng một lần được sản xuất từ phần lớn hoặc 100% vật liệu tái chế có thể góp phần giảm lượng rác thải nhựa đưa đến các bãi chôn lấp, đồng thời tiết kiệm năng lượng và tài nguyên cần thiết để sản xuất nhựa mới. Đây là điều đặc biệt đáng lưu ý bởi nhựa có thể mất hàng trăm năm mới phân hủy hoàn toàn.