Trong nhiều năm, Việt Nam từng đối mặt chủ yếu với bài toán suy dinh dưỡng. Tuy nhiên, cùng với quá trình đô thị hóa, thu nhập tăng lên và sự thay đổi nhanh chóng trong lối sống, một vấn đề mới đang nổi lên là tình trạng thừa cân, béo phì.
Theo thống kê của Tổ chức Y tế thế giới, Việt Nam có khoảng 19,5% dân số (tương đương 20 triệu người) bị thừa cân, béo phì (BMI >= 25 kg/m).
NỖI LO VỀ GÁNH NẶNG KÉP
Tốc độ gia tăng thừa cân, béo phì tại Việt Nam hiện thuộc nhóm cao nhất khu vực Đông Nam Á. Ước tính đến năm 2035, tỷ lệ người trưởng thành mắc béo phì có tốc độ tăng ở mức 6,3%/năm và ở trẻ em, con số này thậm chí lên đến 9,8%/năm.
Tỷ lệ trẻ em và thanh thiếu niên từ 5-19 tuổi bị thừa cân, béo phì đã tăng từ 8,5% năm 2010 lên khoảng 19% năm 2020. Tại các đô thị lớn như TP HCM, Hà Nội; con số này còn cao hơn do sự phổ biến của thực phẩm chế biến sẵn, đồ uống có đường, thức ăn nhanh cùng lối sống ít vận động.
Thực trạng đáng lo ngại này không chỉ là vấn đề sức khỏe mà còn có nguy cơ gây ra những tác động kinh tế dài hạn. Béo phì làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh chuyển hóa như tiểu đường tuýp 2, tim mạch, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu và nhiều bệnh mãn tính khác. Khi số người mắc các bệnh liên quan đến lối sống tăng lên, chi phí chăm sóc y tế cũng tăng theo, đồng thời ảnh hưởng đến năng suất lao động của nền kinh tế.
Các chuyên gia cho rằng Việt Nam đang đứng trước nguy cơ phải đối mặt với "gánh nặng kép" khi vừa phải xử lý tình trạng suy dinh dưỡng ở một bộ phận dân cư, vừa đối phó với sự gia tăng nhanh của béo phì và các bệnh liên quan đến thói quen ăn uống hiện đại.
Thu nhập cải thiện khiến người tiêu dùng tiếp cận dễ dàng hơn với các loại thực phẩm giàu năng lượng, trong khi nhịp sống đô thị thúc đẩy nhu cầu về những sản phẩm tiện lợi, chế biến nhanh. Bên cạnh đó, sự phát triển mạnh của ngành đồ uống có đường, thức ăn nhanh và các sản phẩm ăn vặt cũng góp phần làm thay đổi cấu trúc bữa ăn của nhiều gia đình.
Tuy nhiên, sự gia tăng của tình trạng béo phì cũng đang tạo ra một thị trường mới. Khi người tiêu dùng quan tâm nhiều hơn đến cân nặng, vóc dáng và sức khỏe chuyển hóa, nhu cầu đối với các sản phẩm hỗ trợ kiểm soát cân nặng, giàu dinh dưỡng và có lợi cho sức khỏe bắt đầu đi lên.
Tại Việt Nam, Bộ Y tế cũng đã cập nhật các hướng tiếp cận quản lý béo phì theo các khuyến cáo quốc tế. Tuy nhiên, khả năng tiếp cận thuốc GLP-1 vẫn còn hạn chế. Hiện thị trường Việt Nam mới chủ yếu có liraglutide, trong khi các thế hệ thuốc mới như semaglutide hay tirzepatide – vốn cho hiệu quả giảm cân mạnh hơn - chưa trở thành sản phẩm phổ biến trên thị trường đại chúng nhưng được dự báo sẽ xuất hiện nhiều hơn trong tương lai.
Dù vậy, ngay cả khi GLP-1 chưa tạo ra cú hích trực tiếp như tại Mỹ, những yếu tố đứng sau sự bùng nổ của nhóm thuốc này - nỗi lo về béo phì, tiểu đường, bệnh chuyển hóa và nhu cầu sống khỏe mạnh hơn - đã bắt đầu xuất hiện rõ rệt tại Việt Nam.
VIỆT NAM CHUẨN BỊ BƯỚC VÀO KỶ NGUYÊN TIÊU DÙNG MỚI
Giống như xu hướng đang diễn ra tại nhiều thị trường phát triển, người tiêu dùng Việt Nam đang dần thay đổi cách nhìn về thực phẩm. Thay vì chỉ quan tâm đến hương vị, sự tiện lợi hoặc giá cả, ngày càng nhiều người chú ý hơn đến bảng thành phần, lượng đường, hàm lượng protein, chất xơ và giá trị dinh dưỡng tổng thể.
Trên toàn cầu, nhiều doanh nghiệp thực phẩm lớn như Nestlé, PepsiCo hay Danone đang điều chỉnh chiến lược phát triển sản phẩm theo hướng dinh dưỡng hơn, từ thực phẩm bổ sung, đồ uống chức năng đến các sản phẩm giàu protein. Xu hướng thực phẩm chức năng và sản phẩm tăng cường dinh dưỡng đang mở rộng nhanh chóng khi người tiêu dùng coi thực phẩm như một công cụ hỗ trợ sức khỏe thay vì chỉ đáp ứng nhu cầu năng lượng.
Đây cũng là cơ hội mới cho các doanh nghiệp của Việt Nam. Vinamilk, TH True Milk hay Nutifood có lợi thế khi sở hữu hệ thống nghiên cứu dinh dưỡng, mạng lưới phân phối rộng và khả năng phát triển các dòng sản phẩm hướng tới sức khỏe.
Đáng chú ý, Vinamilk là một trong những doanh nghiệp đi đầu trong việc đa dạng hóa các dòng sản phẩm hướng tới nhóm khách hàng quan tâm đến sức khỏe. Bên cạnh các sản phẩm sữa truyền thống, doanh nghiệp này phát triển nhiều dòng sữa chua ít đường, sữa chua bổ sung lợi khuẩn, sữa hạt, sữa tươi giảm đường và các sản phẩm dinh dưỡng chuyên biệt.
Tương tự, TH true MILK đang đẩy mạnh hệ sinh thái sản phẩm gắn với thông điệp dinh dưỡng tự nhiên, bao gồm sữa tươi ít đường, sữa chua ít béo, sữa chua uống lên men bổ sung lợi khuẩn và các dòng sản phẩm hướng tới sức khỏe đường ruột.
Không chỉ ngành sữa, nhiều doanh nghiệp thực phẩm trong nước cũng đang tìm kiếm cơ hội trong làn sóng tiêu dùng mới. Các công ty như Nutifood, IDP hay Masan Consumer đều có chiến lược mở rộng nhóm sản phẩm giàu dinh dưỡng, ít đường, bổ sung vitamin, khoáng chất hoặc các giải pháp bữa ăn tiện lợi nhưng cân bằng hơn.
Những thay đổi trong hành vi tiêu dùng cũng đặt ra yêu cầu mới đối với doanh nghiệp. Trong quá khứ, ngành thực phẩm thường tăng trưởng dựa trên việc bán nhiều hơn, tức là nhiều khẩu phần hơn, nhiều sản phẩm hơn và nhiều lần mua hơn. Nhưng ngày nay, khẩu phần nhỏ, thực phẩm giàu protein, đồ uống không đường, sản phẩm hỗ trợ đường ruột, thực phẩm bổ sung và các dòng sản phẩm dành riêng cho nhóm kiểm soát cân nặng mới là những phân khúc có tiềm năng tăng trưởng vượt trội.
Tuy nhiên, cơ hội cũng đi kèm thách thức. Một trong những bài học từ thị trường quốc tế là doanh nghiệp không thể chỉ gắn nhãn "healthy" lên sản phẩm để thu hút người tiêu dùng. Người mua quan tâm đến thành phần thực sự bên trong sản phẩm, từ lượng đường, protein, chất xơ đến khả năng hỗ trợ sức khỏe lâu dài. Điều này đòi hỏi các doanh nghiệp phải thay đổi cách nghiên cứu và phát triển sản phẩm.
Thị trường Việt Nam cũng cần tránh lặp lại những tranh cãi đang diễn ra tại các nước phát triển, đặc biệt là nguy cơ biến thuốc điều trị thành một "trào lưu giảm cân" dành chủ yếu cho nhóm có khả năng chi trả cao. Một khi nhóm thuốc GLP-1 trở nên phổ biến hơn, bài toán về khả năng tiếp cận, hướng dẫn sử dụng an toàn và quản lý thông tin trên thị trường sẽ ngày càng quan trọng. Bởi lẽ, giá trị lớn nhất của GLP-1 không chỉ nằm ở một loại thuốc có thể giúp giảm cân, mà ở việc nó thúc đẩy một sự thay đổi rộng lớn hơn trong cách xã hội nhìn nhận về sức khỏe.
