Trà sữa - Tiêu dùng sành điệu hay “cái bẫy” nguy hiểm?

Từ một loại đồ uống du nhập vào Việt Nam, trà sữa nhanh chóng trở thành một trong những thức uống được yêu thích trong giới trẻ. Không chỉ đơn thuần đáp ứng nhu cầu giải khát, một ly trà sữa ngày nay còn gắn với những buổi gặp gỡ bạn bè, những lần tụ tập sau giờ học, giờ làm hoặc trở thành một món quà tự thưởng sau những ngày căng thẳng.

CÁI GIÁ PHÍA SAU MỘT TRÀO LƯU

Sức hấp dẫn của trà sữa đến từ sự kết hợp giữa hương vị ngọt ngào, hình thức bắt mắt và khả năng lựa chọn đa dạng. Người dùng có thể tùy chỉnh mức đường, loại trà, lượng đá hay lựa chọn nhiều loại topping khác nhau như trân châu, pudding, thạch, kem cheese…

Bên cạnh yếu tố khẩu vị, sự phát triển của mạng xã hội cũng góp phần đưa trà sữa trở thành một phần của văn hóa tiêu dùng ở người trẻ. Những ly trà sữa có hình thức đẹp mắt, các món mới theo mùa hay các video đánh giá đồ uống liên tục xuất hiện trên các nền tảng trực tuyến đã tạo nên sức hút lớn với nhóm khách hàng trẻ tuổi.

Sự phổ biến của trà sữa còn được thể hiện qua sự phát triển nhanh chóng của hàng loạt chuỗi thương hiệu trong và ngoài nước tại Việt Nam. Thị trường liên tục xuất hiện những thương hiệu mới từ các chuỗi quốc tế đến các thương hiệu nội địa, tạo nên sự cạnh tranh sôi động về sản phẩm, giá cả và trải nghiệm khách hàng.

Theo báo cáo từ Momentum Works, tính đến hết năm 2025, quy mô tổng giá trị giao dịch (GMV) của các chuỗi trà hiện đại tại Việt Nam đạt khoảng 617 triệu USD, ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng lên tới 28% so với năm 2023.

Nếu cộng gộp cả phân khúc cà phê chuỗi, quy mô thị trường đồ uống hiện đại của Việt Nam đã chính thức vượt ngưỡng 1,3 tỷ USD, vững vàng ở vị trí thứ ba tại khu vực Đông Nam Á, chỉ xếp sau hai thị trường Indonesia và Thái Lan.

Những cái tên quen thuộc như Gong Cha, KOI Thé, The Alley từng thu hút sự quan tâm của người tiêu dùng với các dòng sản phẩm như trà sữa trân châu, trà sữa kem cheese hay sữa tươi trân châu đường đen. Hay như một số hãng Phê La, Phúc Long nổi bật với những loại nước uống đậm vị trà truyền thống.

Trong khi đó, các thương hiệu giá rẻ như TocoToco, Mixue cũng nhanh chóng mở rộng độ phủ, đặc biệt tại các thành phố lớn và khu vực tập trung nhiều học sinh, sinh viên. Với lợi thế về giá cả, sự đa dạng trong thực đơn và nhiều chương trình ưu đãi, các thương hiệu này góp phần đưa trà sữa trở thành lựa chọn quen thuộc trong đời sống hằng ngày của nhiều người trẻ.

Không chỉ cạnh tranh bằng hương vị, các thương hiệu trà sữa hiện nay còn chú trọng xây dựng trải nghiệm tiêu dùng. Nhiều cửa hàng được thiết kế như không gian gặp gỡ, học tập, trò chuyện của giới trẻ.

Cùng với sự phát triển của các ứng dụng giao đồ ăn, việc đặt một ly trà sữa trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết. Chỉ với vài thao tác trên điện thoại, người dùng có thể lựa chọn sản phẩm từ nhiều thương hiệu khác nhau và nhận đồ uống ngay tại nhà hoặc nơi làm việc.

Chính sự thuận tiện và mức độ phổ biến này khiến trà sữa dần chuyển từ một món đồ uống thỉnh thoảng thưởng thức thành một thói quen thường xuyên của một bộ phận người trẻ.

Nhiều người có tâm lý cho rằng một ly trà sữa mỗi ngày chỉ là một sở thích nhỏ và không gây ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe. Tuy nhiên, vấn đề nằm ở tần suất sử dụng, khẩu phần đi kèm và việc kết hợp với những thói quen sinh hoạt thiếu khoa học như bỏ bữa, ăn nhiều đồ chế biến sẵn, ít vận động hoặc sử dụng thêm các loại đồ uống nhiều đường khác.

Một trường hợp gần đây thu hút sự chú ý của cộng đồng mạng là nữ bệnh nhân 22 tuổi ở Hà Nội phải lọc máu 3 lần/tuần do suy thận giai đoạn cuối được điều trị tại Bệnh viện E.

Theo thông tin từ bệnh viện, trước khi được chẩn đoán suy thận mạn giai đoạn cuối, cô gái trẻ từng xuất hiện các dấu hiệu như chán ăn, mệt mỏi, hơi thở có mùi hôi nhưng chủ quan cho rằng đây chỉ là ảnh hưởng của áp lực công việc nên không đi khám.

Trong thời gian làm việc tại một tiệm tóc ở Hà Nội, bệnh nhân duy trì lối sống thiếu lành mạnh trong thời gian dài. Do đặc thù công việc bận rộn, cô thường xuyên bỏ bữa, sử dụng đồ ăn nhanh và uống khoảng 2 – 3 cốc trà sữa hoặc nước tăng lực mỗi ngày để duy trì năng lượng làm việc. Đồng thời, cô cũng hình thành thói quen nhịn tiểu nhiều giờ liên tục.

Trao đổi về trường hợp này, bác sĩ Nguyễn Thế Thịnh, khoa Phẫu thuật Thận - Tiết niệu và Nam khoa, Bệnh viện E, cho biết thận không suy yếu chỉ sau một vài lần uống nước ngọt hoặc nhịn tiểu. Tuy nhiên, việc duy trì những hành vi không có lợi trong thời gian dài có thể tạo ra gánh nặng cho cơ thể.

Theo bác sĩ, việc nạp lượng đường và axit phosphoric quá lớn trong nhiều năm sẽ gây áp lực nặng nề lên bộ máy lọc của cơ thể, đồng thời dẫn đến béo phì, đái tháo đường và rối loạn mỡ máu.

Những bệnh lý này chính là “sát thủ” gây tổn thương thận âm thầm. Không chỉ vậy, thói quen nhịn tiểu từ 5 - 7 tiếng mỗi ngày khiến nước tiểu trào ngược, làm tăng nguy cơ nhiễm trùng đường tiết niệu và hủy hoại chức năng thận.

Câu chuyện của nữ bệnh nhân 22 tuổi không có nghĩa rằng chỉ một loại đồ uống có thể trực tiếp gây ra suy thận. Tuy nhiên, trường hợp này là lời cảnh báo về việc nhiều người trẻ đang xem nhẹ tác động của những thói quen ăn uống thiếu kiểm soát.

Khi trà sữa và các loại đồ uống nhiều đường trở thành một phần trong sinh hoạt hàng ngày, đặc biệt trong một lối sống thiếu cân bằng, những ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe có thể âm thầm tích lũy theo thời gian.

"BOM ĐƯỜNG" VÀ MỐI LO SỨC KHỎE

Trao đổi với Thương Gia về tác hại của trà sữa, ThS.BSNT Lưu Tuấn Thành, Phó Giám đốc Trung tâm Tiêu hóa, Hệ thống Y tế MEDLATEC cho biết, khi uống trà sữa thường xuyên số lượng lớn sẽ ảnh hưởng đáng kể đến chức năng nội tiết và tiêu hoá của cơ thể.

Lượng đường khổng lồ trong một ly trà sữa sẽ làm đường huyết tăng vọt, làm quá tải khả năng hấp thu và chuyển hoá của cơ thể. Tình trạng này kéo dài lâu dần dẫn đến kháng insulin, rất dễ gây ra các bệnh lý nội tiết như đái tháo đường tuýp 2, béo phì và rối loạn mỡ máu.

Về tiêu hóa, đường fructose trong siro trà sữa sẽ đi thẳng vào gan. Khi các chất này không được gan chuyển hoá hết sẽ gây ra tình trạng tích tụ mỡ trong tế bào gan, là nguyên nhân hàng đầu gây gan nhiễm mỡ, xơ hoá gan và xơ gan.

Chưa kể, các loại trân châu hay topping làm từ tinh bột biến tính rất khó tiêu, dễ gây đầy bụng, chướng hơi và táo bón nếu uống với số lượng nhiều. Đồng thời, kem béo thực vật chứa nhiều chất béo xấu không tốt cho tim mạch, còn caffeine kết hợp với đường cao thì dễ gây hồi hộp, mất ngủ.

Quan điểm xem trà sữa chỉ là một thứ nước giải khát vui vui, vô hại... là một quan điểm cực kỳ chủ quan và tiềm ẩn rất nhiều rủi ro cho sức khỏe. Trà sữa không đơn thuần là nước giải khát. Nó thực chất là một “bom calo rỗng” và “bom đường”.

Một ly trà sữa size vừa có lượng calo lên tới 400 - 600 kcal, tương đương hoặc thậm chí hơn cả một bát phở hay một đĩa cơm tấm đầy đặn. Tuy nhiên, điều nguy hiểm là nó chỉ cung cấp năng lượng chứ gần như hoàn toàn không có chất xơ, vitamin hay khoáng chất nào cả.

Thói quen uống trà sữa kéo dài nguy hiểm ở chỗ nó là một “sát thủ thầm lặng”. Các tác dụng có hại diễn biến âm thầm, chỉ đến khi người bệnh bắt đầu cảm thấy mệt mỏi, đi khám và nhận kết quả bị gan nhiễm mỡ, rối loạn mỡ máu hay đái tháo đường tuýp 2 thì lúc đó toàn bộ hệ chuyển hóa và tiêu hóa của bạn đã chịu tổn thương âm thầm suốt nhiều năm.

Trong trường hợp vẫn muốn thưởng thức trà sữa, người tiêu dùng nên tuân thủ bốn nguyên tắc. Thứ nhất, kiểm soát triệt để lượng đường và topping. Nên tập thói quen gọi mức 0% đường hoặc tối đa là 30% đường, hạn chế các loại trân châu đen, trân châu hoàng kim làm từ tinh bột biến tính rất khó tiêu. Nếu thèm quá thì có thể giảm một nửa lượng trân châu hoặc chuyển sang các lựa chọn nhẹ nhàng hơn như sương sáo, thạch trà hoặc hạt chia.

Thứ hai, ưu tiên nguyên liệu sạch cho hệ chuyển hóa. Thay vì chọn các loại trà sữa dùng bột kem béo thực vật (non-dairy creamer) chứa đầy chất béo trans không tốt cho tim mạch, hãy chọn nền trà nguyên chất (như ô long, trà xanh, hồng trà) pha với sữa tươi không đường hoặc các loại sữa hạt như sữa hạnh nhân, sữa đậu nành. Sự thay đổi này giúp giảm đáng kể tải trọng calo xấu lên gan và hệ nội tiết.

Thứ ba, siết chặt tần suất và dung tích. Hãy coi trà sữa là một phần thưởng thỉnh thoảng chứ không phải thói quen hằng ngày. Tốt nhất chỉ nên uống 1 - 2 lần mỗi tuần, chọn size nhỏ (S hoặc M) thay vì size L lớn. Việc giảm dung tích giúp cắt giảm ngay 30 – 40% lượng calo nạp vào mà vẫn thỏa mãn được cơn thèm.

Cuối cùng, đặc biệt lưu ý thời điểm uống. Tránh uống khi bụng rỗng, tránh uống sát bữa ăn chính, tốt nhất nên uống sau bữa ăn từ 1 - 2 tiếng. Không uống vào buổi tối vì dễ làm tăng nhịp tim, gây mất ngủ và khiến mỡ thừa dễ tích tụ hơn do cơ thể ít hoạt động.