Súp lơ xanh từ lâu đã được xem là loại rau giàu dinh dưỡng giúp bữa ăn thêm màu sắc, vị giòn và nhiều dưỡng chất. Gần đây, loại rau họ cải này còn thu hút sự quan tâm của giới khoa học nhờ một hợp chất hoạt tính sinh học có tên sulforaphane.
Hợp chất này được hình thành từ các chất tự nhiên có trong súp lơ xanh và đang được nghiên cứu về khả năng tác động đến những quá trình tế bào liên quan đến phòng ngừa ung thư.
Một tổng quan hệ thống mới đăng trên tạp chí Discover Oncology đã phân tích 35 nghiên cứu được thực hiện trong giai đoạn 2009 – 2024 nhằm làm rõ vai trò của sulforaphane đối với các cơ chế biểu sinh có liên quan đến sự hình thành và phát triển của ung thư.
Theo Krystle Zuniga, tiến sĩ, chuyên gia dinh dưỡng được chứng nhận về dinh dưỡng ung thư và là người dẫn chương trình podcast Cancer Nutrition HQ, biểu sinh là cơ chế điều hòa việc các gen được bật hay tắt.
Kết quả tổng hợp cho thấy sulforaphane có thể tác động đến các enzyme tham gia vào quá trình này, từ đó ảnh hưởng đến cách một số gen được kích hoạt mà không làm thay đổi cấu trúc DNA.
Điều này đồng nghĩa hợp chất này có khả năng tác động đến nhiều quá trình quan trọng như tăng trưởng tế bào, sửa chữa DNA và quá trình chết tế bào theo chương trình.
Tuy nhiên, do phương pháp nghiên cứu không đồng nhất, các kết quả hiện nay vẫn chưa thể chuyển thành khuyến nghị cụ thể về lượng súp lơ xanh nên ăn hoặc tần suất sử dụng để đạt lợi ích phòng ngừa ung thư.
SULFORAPHANE TÁC ĐỘNG ĐẾN TẾ BÀO UNG THƯ THEO CÁCH NÀO?
Sulforaphane là một hợp chất thực vật tự nhiên được tạo ra khi các loại rau họ cải như súp lơ xanh, cải Brussels, bắp cải hay súp lơ bị cắt, nghiền hoặc nhai. Theo Jordan Langhough, chuyên gia dinh dưỡng và nhà sáng lập Wildflower Fertility and Nutrition, những loại rau này vốn chứa một hợp chất có tên glucoraphanin. Khi mô thực vật bị tổn thương, glucoraphanin sẽ phản ứng với enzyme myrosinase để tạo thành sulforaphane.
Giới khoa học đặc biệt quan tâm đến sulforaphane vì hợp chất này có thể tác động đến nhiều quá trình liên quan đến sự hình thành và phát triển của ung thư. Theo Krystle Zuniga, sulforaphane có khả năng kích hoạt các enzyme giúp cơ thể loại bỏ những hợp chất có hại, đồng thời ảnh hưởng đến hoạt động của các gen kiểm soát quá trình tăng trưởng và chết tế bào.
Một hướng nghiên cứu đáng chú ý khác là vai trò của sulforaphane đối với cơ chế biểu sinh, hệ thống những công tắc hóa học quyết định gen nào được bật hoặc tắt mà không làm thay đổi cấu trúc DNA.
“Trong ung thư hoặc bất kỳ bệnh lý nào, một số công tắc này bị kẹt ở vị trí sai khiến các gen vốn có nhiệm vụ ngăn chặn sự phát triển của khối u bị im lặng. Sulforaphane dường như có khả năng bật trở lại các gen ức chế khối u”, Zuniga cho biết.
Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu cũng lưu ý rằng súp lơ xanh không trực tiếp đánh bại ung thư. Theo Zuniga, cách diễn đạt chính xác hơn là loại rau này chứa nhiều chất dinh dưỡng và hợp chất hoạt tính sinh học có thể hỗ trợ cơ thể chống lại những quá trình liên quan đến sự phát triển của bệnh.
Phần lớn các nghiên cứu tập trung vào glucoraphanin, tiền chất mà cơ thể chuyển hóa thành sulforaphane. Thay vì tấn công trực tiếp tế bào ung thư, sulforaphane dường như hoạt động bằng cách điều chỉnh quá trình bật và tắt của một số gen.
Langhough giải thích rằng các tế bào ung thư thường khiến những gen có chức năng ngăn chặn sự phát triển của khối u rơi vào trạng thái im lặng. Sulforaphane có thể ức chế các enzyme duy trì trạng thái bất hoạt này, giúp các gen bảo vệ được kích hoạt trở lại.
Hợp chất này còn có khả năng khôi phục mức cân bằng của microRNA, những phân tử nhỏ có vai trò điều hòa sự phát triển của tế bào. Theo bà, sự kết hợp của những cơ chế này có thể thúc đẩy tế bào ung thư tự hủy và hạn chế khả năng nhân lên của chúng.
CÁCH CHẾ BIẾN SÚP LƠ XANH CÓ THỂ QUYẾT ĐỊNH LƯỢNG HỢP CHẤT CÓ LỢI
Theo các chuyên gia dinh dưỡng, điều quan trọng nhất khi ăn súp lơ xanh không phải là tìm kiếm một hợp chất thần kỳ mà là sử dụng cả thực phẩm. Krystle Zuniga cho biết súp lơ xanh chứa nhiều thành phần có lợi cho sức khỏe như các hợp chất thực vật, chất xơ và nhiều vi chất dinh dưỡng thiết yếu.
Những thành phần này phối hợp với nhau thông qua nhiều cơ chế khác nhau, vì vậy việc ăn súp lơ xanh nguyên vẹn sẽ mang lại nhiều lợi ích hơn so với chỉ bổ sung một hợp chất riêng lẻ dưới dạng thực phẩm chức năng.
Mặc dù một nghiên cứu ghi nhận những người ăn súp lơ xanh từ 1 - 2 lần mỗi tuần có thể nhận được một số lợi ích sức khỏe, kết quả này không đồng nghĩa đó là liều lượng điều trị hay bảo đảm khả năng ngăn ngừa ung thư. Theo Zuniga, một chế độ ăn cân bằng với nhiều loại rau củ khác nhau vẫn quan trọng hơn nhiều so với việc chỉ tập trung vào một siêu thực phẩm.
Cách chế biến cũng ảnh hưởng đến hàm lượng sulforaphane trong súp lơ xanh. Dù ăn sống, hấp, nướng, xào, quay bằng lò vi sóng hay sử dụng súp lơ xanh đông lạnh đều giúp bổ sung chất xơ, vitamin và khoáng chất, nhưng nếu muốn giữ lại nhiều sulforaphane hơn, các phương pháp nấu nhẹ sẽ là lựa chọn phù hợp.
Jordan Langhough giải thích rằng enzyme myrosinase, thành phần cần thiết để chuyển glucoraphanin thành sulforaphane, rất nhạy cảm với nhiệt. Vì vậy, hấp nhẹ giúp bảo tồn lượng enzyme này tốt hơn so với các phương pháp chế biến ở nhiệt độ cao.
Súp lơ xanh đông lạnh vẫn là một thực phẩm giàu dinh dưỡng, song một số nghiên cứu trước đây cho thấy lượng sulforaphane tạo thành thấp hơn so với súp lơ xanh tươi.
Nguyên nhân là rau thường được chần ở nhiệt độ cao trước khi cấp đông khiến enzyme myrosinase bị phá hủy. Theo Langhough, nếu sử dụng súp lơ xanh đông lạnh, có thể bổ sung bột mù tạt hoặc củ cải tươi sau khi chế biến để hỗ trợ quá trình hình thành sulforaphane.
Nhìn chung, súp lơ xanh an toàn với hầu hết mọi người khi được sử dụng thường xuyên. Tuy nhiên, những người đang dùng thuốc chống đông máu cần duy trì lượng vitamin K nạp vào cơ thể ở mức ổn định vì loại rau này chứa hàm lượng vitamin K khá cao và dưỡng chất này có vai trò trong quá trình đông máu.
Ngoài ra, súp lơ xanh cũng có thể gây đầy hơi hoặc chướng bụng ở một số người, đặc biệt là những người mắc bệnh lý tiêu hóa. Trong trường hợp này, việc nấu chín kỹ và ăn với lượng nhỏ trước có thể giúp cơ thể thích nghi tốt hơn.
Không chỉ được nghiên cứu về khả năng hỗ trợ phòng ngừa ung thư, súp lơ xanh còn mang lại nhiều lợi ích sức khỏe khác. Theo Zuniga, đây là nguồn cung cấp dồi dào chất xơ cùng nhiều dưỡng chất quan trọng như vitamin C, vitamin K, folate và kali, phù hợp với hầu hết các chế độ ăn uống.
Các nghiên cứu quan sát cũng cho thấy những người thường xuyên ăn súp lơ xanh và các loại rau họ cải khác có xu hướng có sức khỏe lâu dài tốt hơn. Một nghiên cứu ghi nhận những người ăn súp lơ xanh từ 1 - 2 lần mỗi tuần có nguy cơ tử vong do mọi nguyên nhân thấp hơn, trong khi một nghiên cứu quy mô lớn khác cho thấy việc tiêu thụ nhiều rau họ cải có liên quan đến nguy cơ tử vong do bệnh tim mạch thấp hơn. Tuy nhiên, các nhà khoa học lưu ý rằng đây chỉ là mối liên hệ quan sát được và chưa thể kết luận riêng súp lơ xanh là nguyên nhân trực tiếp mang lại những lợi ích này.
Ngoài ra, sulforaphane còn được nghiên cứu về tiềm năng hỗ trợ sức khỏe đường ruột, điều hòa đường huyết, thúc đẩy phục hồi cơ bắp, bảo vệ hệ thần kinh và có hoạt tính kháng khuẩn.
Dù vậy, phần lớn các bằng chứng hiện nay vẫn chủ yếu đến từ nghiên cứu trên tế bào và động vật. Để xác nhận những lợi ích này ở người, vẫn cần thêm nhiều nghiên cứu lâm sàng quy mô lớn trong thời gian tới.
