Trong một nghiên cứu theo dõi 355.000 người trưởng thành tại Anh suốt 13 năm, những người uống từ 5 tách cà phê trở lên mỗi ngày có nguy cơ mắc xơ gan và ung thư gan thấp hơn đáng kể so với những người uống ít hơn. Các xét nghiệm máu cũng cho thấy họ có nhiều protein liên quan đến chức năng gan khỏe mạnh.
Trong khi đó, Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ cho biết hầu hết người trưởng thành có thể uống tối đa 5 tách cà phê cỡ thông thường mỗi ngày, tương đương khoảng 400 mg caffeine, mà vẫn an toàn.
Những kết quả này đặc biệt đáng chú ý vì cà phê dường như có thể giúp ngăn ngừa bệnh gan nhiễm mỡ, một trong những bệnh gan mạn tính phổ biến nhất hiện nay và có thể tiến triển thành ung thư gan.
VÌ SAO CÀ PHÊ LẠI TỐT CHO GAN?
Các bằng chứng khoa học về lợi ích của cà phê đối với gan đã được ghi nhận từ nhiều thập kỷ trước. Khi điều trị cho những bệnh nhân có dấu hiệu mắc gan nhiễm mỡ, Jonathan Dranoff, Giáo sư Y khoa tại Đại học Yale luôn đưa ra 4 khuyến nghị quan trọng gồm tăng cường vận động, cắt giảm đường và carbohydrate tinh chế, hạn chế hoặc ngừng uống rượu, đồng thời duy trì thói quen uống cà phê.
Theo ông, cà phê thậm chí có thể được xem như một phần của chiến lược hỗ trợ điều trị đối với những người có nguy cơ cao mắc bệnh gan.
Ngay từ cuối những năm 1980, các nhà khoa học Na Uy đã phát hiện những người uống nhiều cà phê có nồng độ thấp hơn của ba loại enzyme gan quan trọng, cho thấy gan của họ chịu ít áp lực và tổn thương hơn.
Nhiều nghiên cứu sau đó tiếp tục củng cố nhận định này khi cho thấy cà phê không chỉ có khả năng giảm nguy cơ xơ gan và ung thư gan mà còn giúp làm chậm quá trình tiến triển của viêm gan C, một bệnh do virus lây truyền qua đường máu gây viêm và tổn thương gan kéo dài.
Cơ chế được nhắc đến nhiều nhất là vai trò của caffeine. Ở những người mắc gan nhiễm mỡ, caffeine dường như có thể ngăn chặn quá trình hình thành mô sẹo trong gan, từ đó làm chậm sự tiến triển của bệnh.
Giả thuyết này càng được củng cố khi các nghiên cứu cho thấy những người thường xuyên uống trà, loại đồ uống chứa ít caffeine hơn đáng kể, không nhận được mức độ bảo vệ gan tương tự.
Tuy nhiên, caffeine có lẽ không phải là yếu tố duy nhất tạo nên tác dụng này. Cà phê còn chứa hơn 100 hợp chất có nguồn gốc thực vật. Nhiều chất trong số đó có khả năng kích hoạt hệ thống chống oxy hóa tự nhiên của gan, giúp bảo vệ tế bào gan trước các tác nhân gây tổn thương.
Nghiên cứu của Trung tâm Y khoa Cedars-Sinai cũng cho thấy những người thường xuyên uống cà phê đã khử caffeine vẫn nhận được một số lợi ích nhất định đối với sức khỏe gan, cho thấy các hợp chất khác ngoài caffeine cũng đóng vai trò quan trọng.
Không chỉ tác động trực tiếp lên gan, cà phê còn có thể phát huy lợi ích thông qua việc cải thiện sức khỏe đường ruột. Chế độ ăn nhiều rượu, đường và chất béo bão hòa dễ làm mất cân bằng hệ vi sinh vật đường ruột, tạo điều kiện cho vi khuẩn có hại phát triển, đồng thời làm tăng tình trạng viêm và khiến thành ruột trở nên dễ thấm hơn. Khi đó, vi khuẩn và các độc tố có thể đi vào máu, kích hoạt phản ứng viêm trên diện rộng và làm gia tăng gánh nặng cho gan.
Ngược lại, cà phê được cho là có khả năng thúc đẩy sự phát triển của các vi khuẩn có lợi, cải thiện thành phần hệ vi sinh đường ruột và góp phần giảm viêm. Nhờ tác động tích cực lên cả hệ tiêu hóa lẫn các cơ chế bảo vệ tự nhiên của cơ thể, cà phê có thể hỗ trợ duy trì chức năng gan khỏe mạnh theo nhiều con đường khác nhau.
3 - 5 TÁCH/NGÀY CÓ THỂ LÀ “ĐIỂM NGỌT” CHO LÁ GAN
Lượng cà phê lý tưởng để mang lại lợi ích cho gan không giống nhau ở tất cả mọi người bởi khả năng dung nạp caffeine phụ thuộc phần lớn vào yếu tố di truyền và cách mỗi cơ thể chuyển hóa chất kích thích này.
Một số người có thể uống nhiều cà phê mà hầu như không gặp vấn đề gì, trong khi những người khác lại dễ xuất hiện các triệu chứng như bồn chồn, mất ngủ hoặc tim đập nhanh. Riêng phụ nữ mang thai và đang cho con bú được khuyến cáo không nên tiêu thụ quá 200 mg caffeine mỗi ngày.
Theo Giáo sư Jonathan Dranoff, với những người dung nạp caffeine tốt, việc uống từ hai đến bốn tách cà phê cỡ tiêu chuẩn, khoảng 200 ml mỗi tách và chứa khoảng 90 mg caffeine có thể mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe.
Trong khi đó, nghiên cứu mới nhất của Hyunseok Kim, Phó Giáo sư Y khoa tại Đại học Khoa học Sức khỏe Cedars-Sinai, cho thấy lợi ích đối với gan có xu hướng đạt mức cao nhất ở khoảng 5 tách cà phê mỗi ngày.
Sau ngưỡng này, tác dụng bảo vệ gan gần như không tăng thêm, trong khi nguy cơ xuất hiện các tác dụng phụ của caffeine như hồi hộp, tim đập nhanh hoặc ảnh hưởng đến những cơ quan khác lại bắt đầu gia tăng. Vì vậy, theo Kim, khoảng 3 - 5 tách mỗi ngày là mức cân bằng nhất giữa lợi ích và nguy cơ.
Tuy các bằng chứng hiện nay vẫn cho thấy cà phê có chứa caffeine mang lại tác dụng bảo vệ gan rõ rệt hơn nhưng không có nghĩa cà phê khử caffeine hoàn toàn không có giá trị.
Nghiên cứu của Kim ghi nhận rằng những người thường xuyên uống cà phê decaf vẫn nhận được một mức độ bảo vệ gan nhất định. Đây được xem là lựa chọn phù hợp đối với những người nhạy cảm với caffeine hoặc mắc các bệnh lý như tăng huyết áp hay rối loạn nhịp tim. Trong những trường hợp này, việc duy trì thói quen uống khoảng 3 - 5 tách cà phê khử caffeine mỗi ngày vẫn có thể góp phần cải thiện sức khỏe gan.
Không chỉ số lượng, cách pha và cách thưởng thức cà phê cũng ảnh hưởng đến lợi ích mà thức uống này mang lại. Khi khuyến nghị sử dụng cà phê như một biện pháp hỗ trợ sức khỏe gan, Giáo sư Dranoff ưu tiên cà phê pha lọc bao gồm cà phê pha bằng bình ép kiểu Pháp hoặc cà phê được pha bằng cách rót nước nóng qua giấy lọc. Theo ông, cà phê hòa tan cũng mang lại hiệu quả tương tự và là một lựa chọn đơn giản, tiết kiệm.
Trong khi đó, một số nghiên cứu cho thấy espresso và Americano có thể không hiệu quả bằng cà phê lọc trong việc làm chậm sự tiến triển của bệnh gan nhiễm mỡ. Một nghiên cứu ghi nhận cà phê lọc có khả năng hạn chế quá trình hình thành sẹo trong gan, còn espresso thì không cho thấy tác dụng tương tự.
Sự khác biệt này có thể liên quan đến hàm lượng caffeine. Một tách espresso 60 ml chứa khoảng 80 mg caffeine, trong khi một tách cà phê lọc 230 ml có thể cung cấp từ 115 - 175 mg, tùy thuộc vào loại hạt và thời gian pha.
Với những người yêu thích espresso, Americano có thể là lựa chọn tốt hơn vì thường được pha từ hai shot espresso nên chứa nhiều caffeine hơn. Dù vậy, các bằng chứng khoa học hiện nay vẫn nghiêng về cà phê lọc và cà phê hòa tan.
Việc thêm một chút sữa vào cà phê cũng không được cho là ảnh hưởng đáng kể đến lợi ích đối với gan. Ngược lại, các chuyên gia tỏ ra thận trọng với những loại đồ uống pha chế theo kiểu milkshake, chẳng hạn như Frappuccino vốn chứa nhiều sữa, kem và đường. Hàm lượng calo và đường quá cao trong các loại đồ uống này có thể làm mất đi phần lớn lợi ích sức khỏe mà cà phê mang lại.
Nghiên cứu của Kim cũng phát hiện rằng những người thường xuyên cho thêm đường hoặc các chất tạo ngọt nhân tạo vào cà phê có xu hướng có mức độ viêm gan cao hơn. Điều đó không đồng nghĩa với việc chỉ có cà phê đen mới tốt cho sức khỏe.
Theo Giáo sư Dranoff, một lượng nhỏ đường hoặc sữa vẫn hoàn toàn chấp nhận được nếu sử dụng ở mức vừa phải. Ông ví von rằng nếu một thìa đường hay một ít sữa giúp việc uống cà phê trở nên dễ chịu hơn thì đó vẫn là một lựa chọn hợp lý miễn là không lạm dụng.
