Lợi ích của việc học ngoại ngữ không chỉ dừng lại ở khả năng giao tiếp khi đi du lịch hay cơ hội tiếp cận sách, phim và các tác phẩm ở ngôn ngữ nguyên bản. Quá trình học và sử dụng nhiều ngôn ngữ còn là một hình thức rèn luyện não bộ liên tục.
Sự tập luyện này thúc đẩy não hình thành thêm các kết nối thần kinh mới, giúp các mạng lưới tế bào thần kinh luôn được củng cố và làm mới. Những phát hiện mới nhất từ các nghiên cứu khoa học đang ngày càng củng cố nhận định rằng việc sử dụng nhiều ngôn ngữ có thể mang lại những lợi ích lâu dài đối với sức khỏe não bộ.
NÃO BỘ LÃO HÓA CHẬM HƠN
Năm 2025, một nhóm nghiên cứu quốc tế do Lucia Amoruso, tiến sĩ, Phó Giám đốc Khoa học kiêm Trưởng nhóm nghiên cứu tại Trung tâm Nhận thức, Não bộ và Ngôn ngữ xứ Basque ở San Sebastian (Tây Ban Nha), dẫn đầu đã thực hiện một nghiên cứu quy mô lớn nhằm tìm hiểu mối liên hệ giữa việc sử dụng nhiều ngôn ngữ và tốc độ lão hóa của con người.
Nhóm nghiên cứu đã phân tích dữ liệu của 86.149 người đến từ 27 quốc gia châu Âu, sử dụng mô hình đồng hồ lão hóa sinh học – hành vi để đánh giá liệu khả năng nói nhiều ngôn ngữ có thể ảnh hưởng đến quá trình lão hóa hay không.
Kết quả được công bố trên tạp chí Nature Aging vào tháng 11/2025 cho thấy những người sống trong môi trường có nhiều người sử dụng nhiều ngôn ngữ thường có tốc độ lão hóa chậm hơn.
Cụ thể, nhóm này có nguy cơ lão hóa nhanh thấp hơn 2,17 lần so với những người chỉ sử dụng một ngôn ngữ. Ngược lại, những người chỉ biết một ngôn ngữ có nguy cơ xuất hiện dấu hiệu lão hóa sớm cao hơn gấp đôi.
Agustín Ibáñez, tiến sĩ, giáo sư về Sức khỏe Não bộ Toàn cầu tại Trinity College Dublin (Ireland) và là tác giả chính của nghiên cứu, cho biết khả năng đa ngôn ngữ có thể đóng vai trò như một yếu tố bảo vệ, giúp duy trì quá trình lão hóa khỏe mạnh.
Theo ông, việc học và sử dụng nhiều ngôn ngữ thường xuyên kích thích các mạng lưới não liên quan đến sự chú ý, trí nhớ, khả năng kiểm soát hành vi và tương tác xã hội. Những hoạt động này có thể giúp não duy trì sự linh hoạt và tăng khả năng thích nghi trong suốt cuộc đời.
Đáng chú ý, lợi ích này dường như không chỉ phụ thuộc vào việc biết thêm một ngôn ngữ mà còn có xu hướng tăng lên theo số lượng ngôn ngữ mà một người thành thạo. Nói cách khác, một người càng sử dụng được nhiều ngôn ngữ thì khả năng bảo vệ trước sự suy giảm liên quan đến tuổi tác càng rõ rệt.
Nhóm nghiên cứu tiếp tục tìm hiểu vấn đề này trong các nghiên cứu sau đó. Vào tháng 7/2026, Amoruso cùng các cộng sự đã trình bày những phát hiện mới tại Diễn đàn của Liên đoàn các Hiệp hội Khoa học Thần kinh châu Âu (FENS Forum 2026) tổ chức ở Barcelona (Tây Ban Nha).
Trong nghiên cứu tiếp nối, các nhà khoa học phân tích dữ liệu từ một nhóm nhỏ hơn trong số những người tham gia ban đầu để tìm hiểu sâu hơn về mối liên hệ giữa khả năng sử dụng nhiều ngôn ngữ và tuổi của não bộ.
Kết quả tiếp tục cho thấy xu hướng tích cực là người càng sử dụng được nhiều ngôn ngữ thì sự khác biệt giữa tuổi não và tuổi sinh học càng nhỏ. Điều này cho thấy não bộ của những người đa ngôn ngữ có xu hướng duy trì trạng thái trẻ trung lâu hơn so với tuổi thật.
Tác động này không chỉ liên quan đến số lượng ngôn ngữ được biết đến. Mức độ thành thạo, khả năng sử dụng ngôn ngữ thường xuyên và việc bắt đầu học ngôn ngữ thứ hai từ sớm cũng có thể góp phần làm chậm quá trình lão hóa não.
Nhận xét về những phát hiện này, Christina Dalla, tiến sĩ, giáo sư dược lý học tại Đại học Quốc gia và Kapodistrian Athens (Hy Lạp), đồng thời là Chủ tịch Ủy ban Truyền thông của FENS Forum, cho rằng việc học một ngôn ngữ thứ hai, thứ ba hoặc thậm chí thứ tư có thể giúp não duy trì sự trẻ trung lâu hơn và bắt đầu học từ sớm có thể mang lại nhiều lợi thế hơn.
Tuy nhiên, việc học ngoại ngữ vẫn có giá trị ở bất kỳ độ tuổi nào, không chỉ vì lợi ích đối với sức khỏe não bộ mà còn giúp mở rộng khả năng giao tiếp, hiểu biết văn hóa và kết nối xã hội.
Vì vậy, việc khuyến khích học ngôn ngữ trong trường học cũng như duy trì việc học tập trong suốt cuộc đời có thể là một cách hữu ích để nuôi dưỡng não bộ, ngay cả khi quá trình này đòi hỏi sự kiên trì và nỗ lực.
CHỐNG CHỌI TỐT HƠN TRƯỚC TÁC ĐỘNG CỦA BỆNH TẬT
Khả năng sử dụng hai ngôn ngữ không chỉ giúp mở rộng khả năng giao tiếp mà còn có thể giúp não bộ duy trì hoạt động tốt hơn sau những tổn thương do bệnh tật gây ra. Đây là phát hiện từ một nghiên cứu do John G. Grundy, tiến sĩ, đồng sáng lập kiêm giám đốc điều hành Viện Nghiên cứu Tính dẻo thần kinh liên quan đến Trải nghiệm (ERN Institute) tại Toronto (Canada) cùng Melanie Pujols-Beltran thuộc Đại học Binghamton (New York) thực hiện.
Được công bố trên tạp chí PNAS vào tháng 6/2026, nghiên cứu tập trung tìm hiểu mối liên hệ giữa trải nghiệm song ngữ và chức năng điều hành của não, nhóm các khả năng nhận thức quan trọng giúp con người ghi nhớ thông tin, duy trì sự tập trung, kiểm soát hành vi và thích nghi trước những thay đổi trong môi trường.
Để tìm hiểu vấn đề này, các nhà khoa học lựa chọn những người từng mắc Covid-19 bởi những trường hợp bệnh nặng có thể để lại ảnh hưởng lâu dài đến khả năng nhận thức.
Câu hỏi mà Grundy và Pujols-Beltran đặt ra là liệu những người sử dụng hai ngôn ngữ có khả năng phục hồi nhận thức tốt hơn sau Covid-19 so với những người chỉ sử dụng một ngôn ngữ hay không.
Nhóm nghiên cứu đã phân tích dữ liệu của 312 người trong độ tuổi từ 18 - 80, gồm 84 người từ 18 – 29 tuổi, 124 người từ 30 – 59 tuổi và 104 người từ 60 tuổi trở lên. Tất cả người tham gia đều cho biết họ có khả năng sử dụng hai ngôn ngữ.
Grundy cho biết nhóm nghiên cứu tập trung vào chức năng điều hành, những năng lực tinh thần giúp con người quản lý sự chú ý, chuyển đổi linh hoạt giữa các nhiệm vụ, ghi nhớ thông tin cần thiết và phản ứng phù hợp khi hoàn cảnh thay đổi.
Kết quả cho thấy những người lớn tuổi có khả năng sử dụng hai ngôn ngữ thành thạo duy trì chức năng nhận thức sau khi mắc Covid-19 tốt hơn so với những người có ít trải nghiệm song ngữ.
Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh rằng điều này không có nghĩa song ngữ là phương pháp tuyệt đối để ngăn ngừa suy giảm nhận thức. Khả năng sử dụng nhiều ngôn ngữ chỉ là một trong nhiều yếu tố có thể góp phần giúp não tăng khả năng chống chịu trước những tổn thương.
“Việc quản lý nhiều hơn một ngôn ngữ trong nhiều năm có thể liên tục rèn luyện các hệ thống giúp não lựa chọn thông tin phù hợp, xử lý các yêu cầu cạnh tranh và điều chỉnh sự chú ý theo các bối cảnh thay đổi. Theo thời gian, loại trải nghiệm này có thể giúp não duy trì chức năng khi phải đối mặt với bệnh tật, lão hóa hoặc những nguồn gây căng thẳng nhận thức khác”, Grundy cho biết.
Dù nghiên cứu chưa xác định chính xác các cơ chế sinh học đứng sau mối liên hệ giữa song ngữ và khả năng chống chịu của não, Grundy cho rằng việc sử dụng nhiều ngôn ngữ có thể thúc đẩy quá trình tái tổ chức não thông qua những yêu cầu lặp đi lặp lại đối với khả năng tập trung và kiểm soát.
Ông giải thích rằng khi sử dụng nhiều ngôn ngữ, não phải liên tục lựa chọn ngôn ngữ phù hợp, hạn chế sự can thiệp từ ngôn ngữ khác, theo dõi bối cảnh giao tiếp và điều chỉnh cách phản ứng dựa trên người đối thoại, môi trường cũng như mục đích truyền đạt. Những hoạt động này có thể dần củng cố các hệ thống não liên quan đến chức năng điều hành.
Não không có một vùng song ngữ riêng biệt chuyên xử lý nhiều ngôn ngữ. Thay vào đó, song ngữ có thể tạo ra sự thay đổi linh hoạt trong toàn bộ mạng lưới kiểm soát của não, giúp các khu vực khác nhau kết nối hiệu quả hơn, sử dụng nguồn lực tốt hơn và chuyển đổi linh hoạt giữa các kiểu xử lý thông tin.
Nghiên cứu cũng cho thấy lợi ích của song ngữ không chỉ nằm ở số lượng ngôn ngữ mà một người biết, mà còn phụ thuộc vào cách những ngôn ngữ đó được sử dụng trong đời sống hằng ngày.
Một người thường xuyên sử dụng hai ngôn ngữ trong nhiều hoàn cảnh khác nhau có thể tạo ra nhiều thử thách nhận thức hơn so với người biết nhiều ngôn ngữ nhưng ít sử dụng. Vì vậy, những yếu tố như độ tuổi bắt đầu học, mức độ thành thạo, tần suất sử dụng, khả năng chuyển đổi giữa các ngôn ngữ và môi trường giao tiếp đều có thể ảnh hưởng đến mức độ lợi ích mà não nhận được.
Nhìn chung, việc sử dụng nhiều ngôn ngữ có thể được xem như một hình thức rèn luyện thường xuyên cho não bộ. Điều quan trọng không chỉ nằm ở việc một người biết bao nhiêu ngôn ngữ, mà còn ở mức độ những ngôn ngữ đó được sử dụng linh hoạt, sâu sắc và thường xuyên trong cuộc sống.
Khi việc sử dụng nhiều ngôn ngữ liên tục đặt ra yêu cầu về khả năng lựa chọn, theo dõi bối cảnh và thích nghi, quá trình này có thể góp phần tạo nên những thay đổi tích cực trong não bộ, giúp tăng cường khả năng chống chịu trước những thách thức trong suốt cuộc đời.
